“Người dân đến lễ khai ấn dường như không mang theo tấm lòng thành kính với Đức Thánh Trần, với triều Trần. Đáng lẽ lễ hội là một dịp để tuyên truyền cho Hào khí Đông A, tinh thần vì dân vì nước thì thực chất lại “cổ vũ” cho thói mua quan bán chức, lộc lá, đưa nhân dân vào chỗ mê lầm, sai lạc”.
TS Nguyễn Xuân Diện, Phó giám đốc Thư viện – Viện nghiên cứu Hán Nôm, bức xúc. TS Nguyễn Xuân Diện nói:
- Đến nay chưa tìm được một tư liệu nào trong nào trong chính sử về lễ khai ấn đền Trần. Lễ khai ấn đền Trần đêm 14 tháng Giêng là một nhu cầu muốn nâng cấp lễ hội, thu hút du khách của tỉnh Nam Định. Muốn nâng cấp lễ hội thì phải có sự tham gia của một cơ quan văn hóa. Và Viện Văn hóa Nghệ thuật đã vào cuộc. Viện này đã tiếp xúc với một thủ từ ở đền Trần. Theo thủ từ, dường như trong lịch sử triều Trần đã có một lễ khai ấn, với 9 chiếc ấn được phát ra. Nhưng cái ấn ngày xưa thì không tìm ra được nữa. Cái ấn bây giờ được chế tác trong thờ gian gần đây dựa theo thiết kế chữ Nho trên máy vi tính.
Lễ khai ấn đền Trần đã đáp ứng được nhu cầu mong được thăng quan tiến chức của nhiều người. Chúng ta không có gì lạ khi thấy hàng ngàn xe ô tô, trong đó có cả xe công đến dự lễ khai ấn đền Trần. Phần lớn họ là là công chức Nhà nước.
Điều vô cùng đáng tiếc là có cả sự “tiếp tay” của lãnh đạo Đảng, Nhà nước khi họ đến đóng ấn đền Trần.
Lễ khai ấn đền Trần, nếu là có thực, thì phải là do thủ từ đóng và phải diễn ra trong vi hẹp của con cháu họ Trần. Đằng này, hàng vạn cái ấn được được tung ra, trong khi thực ra chỉ có 9 cái.
- Thưa TS, phải chăng lễ khai ấn đền Trần nói riêng và các lễ hội bây giờ nói chung cũng là tấm gương phản ánh nhân tâm và tâm thế của xã hội?
+ Lễ hội ở Việt Nam tổ chức 2 lần xuân thu nhị kỳ. Lễ hội thể hiện sức mạnh của cộng đồng, những hồi quang của lịch sử, những chiến tranh vệ quốc trong quá khứ. Mùa xuân đến, vũ trụ giao hòa, mở ra một chu kỳ mới. Và ở trong lễ hội, từ ngàn xưa, cha ông ta đã thể hiện toàn bộ triết lí sống, toàn bộ sự thành kính với tổ tiên và bách thần qua cách tổ chức lễ hội, qua mỗi cử chỉ, qua mỗi cách hành lễ. Bây giờ khó tìm thấy điều đó. Người ta đi lễ với tất cả sự thực dụng nhất. Họ nghĩ rằng thế giới của các vị thần cũng như thế giới của người bình thường. Họ rải tiền lẻ khắp nơi như hối lộ thánh thần. Người giàu có thì thể hiện sự xả xỉ của mình trên các mâm lễ vật. Ngày xưa đi đền chùa với tất cả sự chân tân, với niềm ước nguyện thầm kín chứ không bằng nhưng lời kêu gào khấn mướn kêu thuê như bây giờ.
Lễ hội bây giờ thể hiện nhân tâm và tâm thế của toàn xã hội, trong đó có cả quan chức và dân thường. Nhân tâm và tâm thế đó phản ánh một xã hội chụp giật, mua quan bán chức, khủng hoảng lòng tin và mê lầm.
- Ông có cho rằng, đáng lẽ lễ khai ấn đền Trần phải là dịp khơi lại hào khí Đông A, và những chiến công hiển hách của triều Trần chứ không phải nhăm nhăm vào mấy cái ấn?
- Với những lễ hội như lễ hội đền Trần, không những các cơ quan quản lý văn hóa đã bỏ qua cơ hội để giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa dân tộc mà ngày càng sai lạc. Bây giờ cứ hỏi một nghìn người đến dự lễ khai ấn đền Trần có mấy ai biết được lịch sử triều Trần. Nhưng đã có cái loa nào, tờ rơi nào ở nơi đó nói về Hào khí Đông A là: “thượng mã đề thương, hạ mã đề thi” (lên ngựa cầm ngang giáo, xuống ngựa đề câu thơ), là ý chí của Sát Thát, vạn người như một, là tiếng hô vang trong hội nghị Diên Hồng bên bến Bình Than.
Cơ quan quản lý văn hóa đáng lẽ phải nhân lễ hội nhắc lại những thông điệp và đức nghiệp của tổ tiên, nhưng họ đã bỏ qua một một dịp quý giáo dục cho nhân dân truyền thống dân tộc, không những thế lại còn cổ vũ cho những mê lầm.
Thực sự là nhiều lễ hội đang được tiến hành hiện nay khác nào làm cho con người hôm nay ngày càng xa rời lịch sử, ngày càng đánh mất căn cước nòi giống của mình.
- Xin cảm ơn TS.
P.Nh (thực hiện)Theo Nguyễn Xuân Diện Blog