Nghề lái đò sông Đà

Dòng sông huyền thoại

Trong cái lạnh cắt da, cắt thịt những ngày cuối năm Canh Dần, nhóm phóng viên Báo KH&ĐS đã có mặt trên dòng Đà giang. Chúng tôi đã lênh đênh trên dòng sông mà nhiều người thêu dệt là có quái vật sông luôn quanh quẩn đâu đó chỉ trực chờ cơ hội là bắt người.

Nhưng những người mưu sinh trên dòng sông này cho rằng đó chỉ là những lời thêu dệt ác ý. Dòng sông Đà giờ đây hiền hòa, yên ả lắm! Nước xanh đen phẳng lặng ở những đoạn uốn hình long. Chỉ trừ những nơi có đá núi gấp khúc mới đáng sợ, đáng gờm và đáng thử thách lòng dũng cảm.

Trước sau như một, những ai đã từng một lần đặt chân đến Sơn La, trầm mình vào dòng sông Đà êm ái mới thấu hiểu hết hùng vĩ của trời đất. Sông Đà không còn giống "một gã say rượu" hung hăng mà đang dần thành cô gái bản xinh đẹp, dịu hiền. "Mái tóc xanh" là dòng nước mát chảy mãi, chảy mãi miệt mài ngày đêm. 

Bố hút chết, con nối nghiệp

Một anh bạn người bản địa xã Bắc Ma (Quỳnh Nhai, Sơn La) dáng người mảnh khảnh vui vẻ nhận lời làm hướng dẫn viên du lịch miễn phí cho chúng tôi ngược dòng Đà giang cùng những người lái đò huyền thoại trên dòng sông này.

Chúng tôi gặp lái Lò Văn Tọa khi trời đang nhọ mặt người. Dù thời tiết trong cái lạnh của núi rừng sông nước có làm cho vô số trâu bò ngã khụyu thì Tọa vẫn vận chiếc áo ba lỗ đã ngả màu để lộ ra cánh tay cơ bắp cuồn cuộn đen như hun khói.

Xuống bến đò ở xã Mường Sạy, Tọa lẹ người đẩy mũi thuyền ra xa, chân bên kia lấy đà nhảy tót lên mui đánh huỵch. Tiến tới đuôi thuyền, một tay giữ máy, một tay dùng quay phình phịch chiếc máy nổ tồi tàn. Bọt nước từ cánh quạt bắn lên tung tóe. Tọa toét miệng cười bảo, cái máy này với cái thuyền này là "đệ nhất thọ" ở dòng Đà giang này.

Hỏi ra mới biết, bố Tọa từng được dân sông nước phong tặng biệt danh "Vua gàn Đà giang". Chẳng là trước đây, ông tậu  được chiếc thuyền để làm nghề vận chuyển người và các loại hàng hóa trên sông Đà. Trong một khúc nước xiết, ông bị văng ra khỏi thuyền trôi theo dòng nước dữ. Tưởng mãi mãi nằm dưới đáy Đà giang, trong khi sắp lịm thì chiếc thuyền của ông trôi. Ông bấu vào đó và sống sót. Bỏ nghề, ông truyền lại cho con cháu không được phụ chiếc thuyền ấy, khi nào thuyền hỏng thì người bỏ nghề.

19 tuổi, Ất là người lái  đò trẻ nhất trên dòng Đà giang.

Tọa thành thật, làm phận lái  đò không sung sướng gì. Những ngày sông lặng sóng thì  chẳng kể làm gì nhưng khi sóng dậy do bão lũ  hay như trận động đất vừa qua khiến anh hú  vía. Đang chở hàng cho khách ngược lên Lai Châu thì bất ngờ chiếc thuyền chòng chành rồi như dựng ngược. Tọa phải bám vào lan can thuyền mới không bị ngã.

Anh cho biết, nghề tuy vất vả nhưng nếu chịu khó "phục khách" thì  sống cũng đủ. Mỗi chuyến chở hàng từ Sơn La lên Lai Châu cũng kiếm ngót nghét triệu đồng. Trừ tiền dầu, ăn uống cũng còn 500.000đ. Với số tiền ấy, Tọa có thể trang trải cuộc sống cho gia đình cả tháng trời.

"Bắt mạch" nhu cầu của khách, ở Sơn La hiện nay tại những bến đò  đã và đang xuất hiện nhiều người lái đò mới nên để đảm bảo cuộc sống cho gia đình cũng không phải dễ dàng. Những người lái đò trên dòng Đà giang đôi khi phải đánh đổi cả tính mạng vào những chuyến hàng ngược dòng xa xôi tận đầu nguồn biên giới Trung Quốc. 

Nghề không có tuổi

Nói tới lái đò sông Đà nhiều người nghĩ ngay đến đó phải là những con người vạm vỡ, thiện nghệ trong nghề hay ít ra là phải có tuổi do kinh nghiệm sông nước. Nhưng không phải vậy, khi chúng tôi đang ngược dòng lên vùng Lai Châu thì bắt gặp một chàng lái đò tuổi vừa 19.

Đó là Lềm Văn Ất người xã Điệp Muội, huyện Quỳnh Nhai. Chiếc áo xanh mỏng dính cùng chiếc mũ đỏ vẫn không làm Ất già hơn cái tuổi vừa tốt nghiệp cấp III. Ất ngài ngại khi tiếp xúc với phóng viên, cậu bảo: "Cũng vì cuộc sống cả thôi anh ạ. Nghèo thì phải kiếm tiền để nuôi mình và gia đình chứ. Nghề này tuy nguy hiểm nhưng xuống xuôi em không biết làm gì...".

Ất tâm sự, vừa tốt nghiệp THPT nhưng không có tiền thi đại học. Ở nhà thì cũng chẳng biết làm gì ngoài chăn bò và nuôi mấy con lợn mán, thế là hết nghề. May sao, một người cậu của Ất hành nghề lái đò trên mạn Lai Châu mới đưa cháu vào nghề.

Mới đầu vào nghề, Ất phải đi theo người cậu cả tháng trời để quen việc. Ất phải học từ cách lái máy đến vượt dòng ở các khúc cua gấp. Đặc biệt, việc xử  lý tình huống nguy hiểm khi nước dâng đột ngột thì phải thật thành thạo nếu không mất mạng như chơi.

Tọa đưa chiếc đò cập bến.

Vì mới vào nghề nên  Ất chưa có nhiều khách quen, vả lại nhìn cậu non nớt nên không ít khách hàng lắc đầu nguầy nguậy vì không mạo hiểm giao tính mạng mình vào tay một  đứa trẻ. Tiền Ất kiếm được chủ yếu từ các mối giao và nhận hàng, mỗi tháng trừ tiền xăng dầu cậu cũng để ra được hơn triệu đồng.

Trong giới lái đò sông Đà, không ai không biết "lão bố" Lò Đênh Giảng - người huyện Yên Châu nổi tiếng. "Lão bố" năm nay đã vào tuổi 76 nhưng còn quắc thước lắm. Tôi giơ máy ảnh lên định chụp, "lão bố" xua tay cười trừ: "Đừng chụp bố, bố không thích thành người "nổi tiếng" đâu. Bố nổi tiếng khắp dòng Đà giang này rồi...".

Nghe anh bạn bản địa nói, chúng tôi mới biết "lão bố" sinh ra đã là  một đứa trẻ mồ côi rồi làm nghề sông nước từ khi có trí khôn đến giờ. Không vợ con, không gia đình, một mình lang bạt trên dòng sông Đà hùng vĩ bấy nhiêu năm trải qua bao nhiêu sóng gió, mấy mươi lần chết hụt do bão táp gây ra nhưng con người ấy vẫn bám trụ trên chiếc đò cũ nát.

"Lão bố" ngoặt chiếc  đò ấy ngược dòng Đà giang, xa xa tiếng hát người lái đò sông Đà vẫn vọng lại hòa với gió rừng sóng nước vi vu.

Tên tuổi của dòng sông Đà đã được in đậm trong các tác phẩm văn chương từ cổ chí kim. Dòng sông uốn lượn ấy đã thu hút bao văn nhân mặc khách đến đắm hồn mình vào dòng nước vừa xanh lại có lúc đen lạ kỳ. Sông Đà bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam và nhập với sông Hồng ở đoạn Phú Thọ. Ở Trung Quốc sông có tên là Lý Tiên Giang do hai nhánh sông Bả Biên Giang và A Mặc Giang hợp thành. Điểm đầu của sông bắt đầu từ biên giới Việt - Trung tại huyện Mường Tè, Lai Châu rồi chảy qua Sơn La hiểm trở.

 

Trần Hòa - Quách Dương (Bee.net)