Mặc dù du lịch đường sắt có nhiều lợi thế như độ an toàn cao, thân thiện với môi trường… nhưng do hạn chế về hạ tầng, dịch vụ nên sản phẩm du lịch đường sắt nghèo nàn khiến tỷ trọng khách du lịch sử dụng loại hình vận tải này hiện rất thấp.
Chưa tạo được sức hút
Du lịch đường sắt Việt Nam có nhiều thuận lợi như hệ thống đường sắt ở nước ta có chiều dài toàn tuyến trên 2.600 km, nối liền các khu dân cư. Đường sắt Việt Nam nối liền với đường sắt Trung Quốc qua 2 hướng: Vân Nam qua tỉnh Lào Cai và Quảng Tây qua tỉnh Lạng Sơn, đồng thời có khả năng khép kín tuyến đường sắt xuyên Á.
Đây là tiềm năng lớn cho việc khai thác khách du lịch quốc tế bằng loại hình vận chuyển này. Thế nhưng, theo thống kê của Tổng cục Du lịch, trong năm 2010, cả nước đón hơn 5 triệu lượt khách du lịch quốc tế, trong số đó có tới 83% số khách đi du lịch bằng đường hàng không, còn lại là đường bộ, số người chọn đường sắt chiếm tỷ lệ không đáng kể.
Vì sao du lịch đường sắt lại kém hút khách như vậy? Tổng cục Du lịch cho rằng, hiện nay hạ tầng đường sắt nhiều nơi xuống cấp, lạc hậu như nền đường yếu, khổ đường sắt bé (1m) làm ảnh hưởng tới tốc độ chạy tàu khiến thời gian vận chuyển bằng đường sắt kéo dài hơn so với các phương tiện vận tải khác.
Bên cạnh đó, chất lượng dịch vụ trên các đoàn tàu hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của khách du lịch, nhất là khách quốc tế, điều này dẫn đến chất lượng sản phẩm du lịch đường sắt còn thấp.
Thêm vào đó, không có phương tiện vận chuyển khách du lịch từ ga đến các điểm tham quan, thủ tục xuất cảnh rườm rà tại các tuyến quốc tế… cũng là nguyên nhân khiến du lịch đường sắt nước ta chưa tạo được sức hút đối với du khách.
Không “cải thiện” khó cạnh tranh
Nếu ngành đường sắt không nhanh chóng “cải thiện” thì sẽ khó có thể cạnh tranh với các loại phương tiện vận tải khác. Đơn cử ngay trên tuyến đường sắt ưu thế là Hà Nội – Lào Cai cũng đang có sự cạnh tranh quyết liệt với đường bộ. Hiện nay trên tuyến đường này có tới 16 chuyến xe chất lượng cao khởi hành song song với hành trình chạy tàu, giá chỉ 150.000 đồng/người. Ấy là chưa tính đến việc tuyến đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai theo kế hoạch đến năm 2013 đưa vào sử dụng, sẽ rút ngắn thời gian xuống còn 4 tiếng. Khi đó, du lịch bằng đường sắt tuyến Hà Nội – Lào Cai sẽ bị cạnh tranh rất lớn.
Thêm vào đó, các hãng lữ hành cũng cho rằng, hình thức đặt vé tàu cũng chưa thông thoáng, gây khó khăn cho doanh nghiệp lữ hành. Nếu như với hàng không, việc đặt chỗ có thể tiến hành trước cả năm, thì hiện nay ngành đường sắt vẫn chưa áp dụng hình thức này. Điều đó khiến cho các đoàn khách quốc tế, vốn có thói quen đăng ký tour sớm, rất khó đặt vé trước.
Nhu cầu của khách du lịch bằng đường sắt nhiều nhưng không được đáp ứng, ví như cùng một đoàn khách nhưng lại không thể mua ghế cùng toa, thủ tục mua vé rườm rà, tăng giá vé nhưng chất lượng không tăng…nên đã khiến khách phải chuyển sang phương tiện vận chuyển khác.
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch nhấn mạnh, để trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn thì ngành đường sắt cần nâng cao chất lượng các toa tàu, cải thiện chất lượng phục vụ, điều kiện vệ sinh và an ninh nhà ga. Riêng đối với những tuyến phục vụ khách quốc tế, ngành đường sắt cần phối hợp với ngành du lịch đào tạo ngoại ngữ cho nhân viên làm việc trên tàu.
Trong thời gian tới, cần nghiên cứu các tiêu chuẩn để xếp hạng “sao” cho các toa tàu du lịch đạt chuẩn và đề ra mức giá tương ứng. Nhất là cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành đường sắt và du lịch mới mong kinh doanh hiệu quả sản phẩm du lịch đường sắt.