 |
Theo các tổ chức phi chính phủ, bằng chứng rõ ràng nhất là vụ “Những người trồng rừng” liên quan tới gần 600 người nước ngoài năm ngoái bị bóc lột khi bán sức lao động trong rừng cho hãng nhà nước Séc, thông qua trung tâm môi giới lao động.
Công ty trung gian này, theo phóng viên Ľubomír Smatana trong chương trình Thế giới lúc mười giờ trên sóng ČRo Rádio Česko ngày 17/3 vừa qua, đã quỵt lương công nhân và bỏ họ đói khát. Cảnh sát đang điều tra vụ việc lớn nhất trong lịch sử này và nhiều cơ quan khác cũng bắt đầu quan tâm tới.
Đại diện công ty môi giới lao động coi đây là cú khiêu khích và chủ yếu là nỗ lực của các tổ chức phi chính phủ, muốn qua hoạt động của mình nhận được tài trợ từ quỹ quốc tế.
Nỗi đau khổ của công nhân Việt tên Long
Anh Long, một trong những công nhân nước ngoài bị bóc lột, kể với nhà báo rằng anh đến đây hợp pháp trong thời kỳ kinh tế bùng nổ, khi mà nhu cầu về nhân lực ngoại quốc vô cùng lớn. “Tôi đã phải vay mượn 12.000 USD, cũng đã trả được khoảng một nửa rồi, nhưng bây giờ không biết sẽ ra sao. Tôi không có tiền để về và thực ra tôi cũng chẳng biết là liệu có muốn về, kể cả khi kiếm được tiền. Có lẽ trung tâm Affumicata trả nợ cho chúng tôi”, Long hy vọng mơ hồ như vậy.
Long đã làm việc vài tháng trời trong rừng cho Affumicat. Chính Affumicata, vào lúc hoàng kim đã sử dụng nhân lực ngoại quốc nhiều nhất trong toàn nước cộng hoà, đã mướn anh cùng nhiều người Slovakia, Romania khác, nhưng chủ yếu là người Việt Nam. Theo anh Long, đó đúng là mưu mô lừa đảo tinh vi. “ Ở Séc tôi đã làm nhiều thứ việc, trồng rừng là công việc cực kỳ vất vả nhưng chúng tôi không được trả công. Lẽ ra họ phải mang đồ ăn cho chúng tôi, nhưng chẳng có gì. Chúng tôi thường bị bỏ đói. Và các vị nhìn đây, họ đã đưa cho chúng tôi ký cái gì”.
Long đưa ra mảnh giấy, trong đó viết là trải qua lớp tập huấn. Anh nghĩ rằng mình ký hợp đồng lao động. Tài liệu này Long đưa ra khi ngồi trong văn phòng luật sư, gặp gỡ ở nơi khác thì anh từ chối. Chẳng còn dám tin ai, không có thị thực cư trú và bất kỳ lúc nào cũng có thể bị cảnh sát giữ. Theo luật sư Matouš Jírra, mặc dù anh từng hợp tác với cảnh sát như nhân chứng được bảo vệ, nhưng sau đó chấm dứt.
Affumicata lí luận, rằng đã làm hết sức mình
Một người đàn ông tứ tuần với chiếc điện thoại áp bên tai bước vào quán cà phê bình dị ở trung tâm Praha. Ông ta không có nhiều thì giờ nhưng vẫn sẵn sàng trả lời tất cả câu hỏi của phóng viên liên quan tới chuyện công nhân ngoại quốc bị bóc lột. Ông ta chính là giám đốc công ty môi giới nhân lực, đã thuê lao công ngoại quốc làm việc trong các lâm trường Séc - cựu cảnh sát hình sự kinh tế David Mrkos.
“Người Việt tự nguyện đến với chúng tôi, tuyển chọn diễn ra ngay tại chỗ. Chẳng có ai bị bỏ đói cả, nếu đói khát, bất kỳ lúc nào cũng có thể ra đi, không ai bị giữ hết, họ có hộ chiếu theo người. Chúng tôi cung cấp đồ ăn cho họ. Thay vì trồng mỗi ngày 350 cây để có thể trả công thì họ trồng 100, tiền ấy trả nhà trọ là hết”, ông ta nói và rằng, mặc dù vậy vẫn cố gắng thanh toán lương cho công nhân, kể cả khi bị thua lỗ.
Trường hợp anh Long và hàng trăm công nhân nước ngoài khác được luật sư Matouš Jíra lưu ý qua sự hợp tác với các tổ chức phi chính phủ, ví dụ La Strada, ban thanh tra liên ngành bộ Nội vụ, nơi có thành lập nhóm đấu tranh chống buôn người. Thành viên của nó có cả Cục trưởng Tị nạn và chính sách di trú Bộ Nội vụ Tomáš Haišman. “Có hàng chục trung tâm môi giới đã sống nhờ vào bùng nổ di trú”, Tomáš Haišman nhận xét nhưng từ chối nói về vụ “Những người trồng rừng”.
Với Cục Bài trừ các tổ chức tội phạm cũng vậy. Cả người phát ngôn Pavel Hanták cũng không được phép nói về những cá nhân cụ thể, mặc dù theo nguồn tin riêng của Radiožurnál thì các thám tử của cục này có theo dõi hoạt động của Affumicata. Theo Hanták, chứng minh có sự bóc lột lao động là việc rất phức tạp. “Công nhân ngoại quốc được đưa vào nước ta để làm việc và sau đó trở thành nạn nhân, thường không bị cưỡng bức lao động bằng bạo lực. Chúng ta hãy ý thức, rằng những người này đến nước ta trong cảnh nợ nần và mức lương tối thiểu ở đây đối với họ là khoản thu nhập lớn, mà ở quê hương không bao giờ có thể đạt được”, Hanták lưu ý.
Affumicata sẽ bị xoá sổ, nhưng mánh lới bất minh vẫn tiếp diễn
Bộ Nội vụ có thẩm quyền đưa ý kiến về các trung tâm môi giới lao động khi đăng ký. Luật đã cho phép điều đó và nhà nước muốn qua hình thức này ngăn chặn nhập cư trái phép. Lập trường của Bộ Nội vụ được chuyển sang Bộ Lao động và các vấn đề xã hội; và cơ quan này căn cứ vào đó để cấp giấy phép hoạt động cho công ty môi giới. Vụ trưởng Jiří Vaňásek có thẩm quyền này. Và Affumicata đã lọt vào vòng ngắm nên chắc chắn là giấy phép hoạt động sẽ bị thu hồi.
Theo Vaňásek, thủ tục xử lí hành chính huỷ giấy phép hành nghề của Affumicata đã bắt đầu. “Đã xảy ra sai phạm liên quan tới việc môi giới nhân lực, công ty này đã không đáp ứng điều kiện”, Vaňásek giải thích.
Chúng ta hãy cùng trở về cái quán cà phê bình dị ở trung tâm Praha. David Mrkos tiếp tục nói chuyện qua điện thoại. Sau khi trở lại bàn, ngồi lắng nghe không chớp mắt về những ai và cơ quan nào đang theo dõi, giám sát mọi hoạt động của ông ta. David Mrkos coi tất cả những chuyện đó là âm mưu khiêu khích.
“Từ tài trợ của Liên minh châu Âu, các luật sư có việc làm cực tốt, bởi mỗi hồ sơ tố cáo tội phạm lại nhận được khoản tiền nào đó. Tại cơ quan cảnh sát, khi tôi bị hỏi cung, họ dẫn đến một người Việt Nam là đối tượng mà chúng tôi buôn bán. Người ấy nói rằng hộ chiếu luôn có trong người và rằng bất kỳ lúc nào cũng có thể ra đi. Vậy thì tôi chẳng biết căn cứ vào cái gì khác nữa mà họ theo dõi chúng tôi”, Mrkos ngạc nhiên.
David Mrkos đã không còn là giám đốc Affumicata, công ty đã thay chủ khác còn Mrkos thì lập công ty trách nhiệm hữu hạn mới, không phải là trung tâm nhân sự nữa nên không cần phải có giấy phép hoạt động môi giới việc làm. Thế nhưng vẫn tiếp tục tuyển người làm công nhân lâm trường. “Người làm công sẽ có thoả thuận về công việc và chúng tôi thì có hợp đồng sẽ cung cấp dịch vụ ở đâu”, David Mrkos nói sơ bộ.
Hàng chục đơn tố cáo David Mrkos và cộng sự đã được cảnh sát thẩm tra mấy tháng qua, nhưng tạm thời chưa ai bị khởi tố. Trong khi đó, các tổ chức phi chính phủ chuẩn bị hàng loạt hoạt động biểu tình, để qua đó muốn lưu ý về sự lề mề của cảnh sát và chính quyền, đã cho phép cái gọi là bóc lột lao động tồn tại.
Bài học cho ngành Xuất khẩu lao động
Hình ảnh trên cho thấy, đã đến lúc công tác xuất khẩu lao động không thể cứ tiến hành với những khuôn thước sơ giản như cũ. Nên chăng, nhà quản lý phải có thêm những chế tài bắt buộc nhà tuyển dụng, môi giới phải xuất trình hồ sơ về đối tác nhận lao động, tính “chính danh” và năng lực của họ, có xác nhận của Đại sứ quán Việt Nam tại các nước mà lao động sẽ đến để tạo thêm điều kiện loại bớt nhưng hiểm nguy rình rập công dân nước mình khi họ sống xa tổ quốc.
Thông thường, hiện nay nhà tuyển dụng chỉ chăm chăm tuyên truyền về mức lương với mô tả thường là sáng sủa cùng môi trường làm thêm là xong.
Nguyễn Huy Cường - Nguyễn Nguyên (Tamnhin.net)