Dù đã vào vụ khai thác biển, nhưng cả nghìn chiếc tàu thuyền của ngư dân các xã Tam Quan Bắc, Tam Quan Nam, Hoài Hương... phải bầm dập mới vượt qua “cửa tử”. Thậm chí có nhiều gia đình đã chi phí vài trăm triệu đồng cho chuyến biển, nhưng cửa biển Tam Quan, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định bị sóng biển “khóa” chặt không thể thoát ra ngoài. Nếu có ra - vào được thì mạng mình như “treo” đầu ngọn sóng.
Những chiếc tàu đánh cá đang tiến vào “cửa tử” Tam Quan
TÀU VÀO CỬA, CẢ NHÀ THÓT TIM
Từ tờ mờ sáng 10-3, trước vùng cửa biển Tam Quan, hàng trăm chiếc tàu thuyền đang chờ nước lên và chọn thời cơ vượt qua “cửa tử”. Phía bờ kè, người nhà tàu cá đứng kín để ngóng chờ tàu thuyền của mình đi vào. Dù tàu lớn có sức máy 400 CV (mã lực) hay thuyền lưới 30 CV, trước khi vượt qua “cửa tử” họ phải cho tàu chạy vòng phía ngoài, xem phía trong có tàu nào đang vượt hay có sóng lớn đánh vào không? Phía trước mũi tàu có 1 - 3 người nhìn luồng và sóng, phía sau lái có 1 - 2 người nhìn sóng và sẵn sàng thả cục đá “hãm” xuống biển (hòn đá nặng từ 50 - 80kg, có buộc sợi dây, để ghì lái xuống không cho sóng hất tung lên).
Người cầm lái phải có kinh nghiệm để vừa điều khiển theo hướng tay chỉ của người trước mũi, vừa quan sát sóng phía sau để tăng, giảm ga cho tàu chạy nhanh hoặc chậm, chống cự với sóng. “Nếu sóng lớn phía sau ập đến, mình tăng ga mạnh, gặp nước cạn nó sẽ nâng hỏng bánh lái lên khỏi mặt nước. Lúc đó không thể điều khiển được mũi tàu, dễ bị lật úp. Sóng qua khỏi mũi tàu mới tăng ga thật mạnh, để “dọt” vào cho lẹ. Trường hợp tàu bị sóng đánh quay ngang, người cầm lái bình tĩnh và nhanh chóng đưa mũi hướng về đầu sóng để cầm cự, chờ hết sóng lớn mới quay lại mũi” - ông Trần Ngọc Mần, thuyền trưởng tàu BĐ 94337 TS, neo tàu chờ từ 4 giờ sáng đến 11 giờ trưa mới vào được cửa Tam Quan, mô tả.
Đứng trên bờ kè quan sát, tôi chứng kiến nhiều chiếc tàu liệng vào, quay ra đến 6 vòng mới vượt được “cửa tử” có chiều dài khoảng 400m. Người nhà liên tục điện thoại “chỉ đạo” và dùng tay vẫy liên hồi báo hiệu cho tàu tiến nhanh hoặc dừng lại. Ông Trương Đình Khải, chủ hai chiếc tàu đánh cá ngừ đại dương đứng ngồi không yên: “Mỗi khi tàu vào cửa, cả nhà nhìn theo không chớp mắt, thấy con sóng lớn từ phía sau ập đến phủ cả boong tàu, ai cũng giật thót cả tim. Tàu đi đánh cá ngoài biển khơi tôi không sợ, nhưng mỗi khi ra - vào cửa biển này lo nơm nớp”.
Ông Nguyễn Được (65 tuổi, thôn Tân Thần 2, xã Tam Quan Bắc) đang nỗ lực chỉ huy tàu vượt “cửa tử” Tam Quan
12 giờ ngày 10-3-2011, tôi giật mình chứng kiến một chiếc tàu đánh cá to, dài trên 15m từ ngoài biển tăng ga xả khói đen mù mịt tiến vào cửa Tam Quan. Bất ngờ, con tàu bị một con sóng lớn đánh quay tròn như muốn lật úp. Một người trên tàu bị văng xuống biển, ngọn sóng khác ập đến phủ lên nhấn anh ta xuống sâu. Chiếc tàu cố cầm cự và vượt qua hàng loạt con sóng dữ. Phía trên bờ đê chắn sóng, nhiều người kêu “quay lại cứu người bị nạn”. Tàu quay mũi sao được, khi liên tiếp sóng lớn đập vào phía sau lái. Một chiếc tàu câu cá ngừ đại dương đang chờ ra cửa biển, tăng tốc đến phía người bị nạn, thả thúng chai và hai thuyền viên nhảy xuống vớt người bị nạn lên an toàn. Một ngư dân nói: “Thằng đó có sức khỏe tốt, bơi giỏi mới cầm cự được những ngọn sóng phủ đầu. Nếu không chắc chết rồi”.
Chỉ trong tháng 1-2011, tại “cửa tử” Tam Quan đã có 3 tàu đánh cá bị sóng đánh chìm. Ông Nguyễn Muốn cay đắng tổng kết thiệt hại: “Tàu bị sóng biển đánh tan, tôi phải chạy vào Qui Nhơn thuê thợ ra trục vớt, đưa vào bờ sửa chữa hết 200 triệu đồng. Loay hoay với thời gian sửa tàu, hết luôn vụ khai thác biển; tàu sửa xong, lại không tìm ra người đi biển. Vụ làm biển năm nay coi như mất trắng, thiệt hại cả tỉ bạc chứ không phải ít”.
Năm ngoái, đài khí tượng thủy văn báo có áp thấp nhiệt đới, tàu ông Văn Công Trỗi (huyện Hoài Nhơn) lo tháo chạy vào bờ trú ẩn. Nhưng tàu không thể vào “cửa tử” Tam Quan được, ông Trỗi buộc phải chạy ngược lên Quảng Ngãi. Sóng lớn đã đánh tàu của ông vào vách núi huyện Đức Phổ, làm một người chết. Theo thiếu tá Nguyễn Văn Ngọt, trạm phó Trạm kiểm soát biên phòng Tam Quan, số tàu thuyền bị tai nạn ở cửa Tam Quan xảy ra như cơm bữa.
NĂM NGÀY VẪN KHÔNG QUA ĐƯỢC “CỬA TỬ”
Dù sóng lớn, hung dữ cỡ nào đi nữa, nhưng tàu thuyền đi đánh cá về vẫn cố tìm cách chạy vào cửa để kịp bán cá. Cửa Tam Quan là nơi tập trung 1.400 chiếc tàu thuyền đánh cá, trong đó có 460 chiếc tàu đánh cá ngừ đại dương của huyện Hoài Nhơn, thời điểm này đang vào chính vụ. Mỗi chiếc tàu trước khi đi biển phải bơm 7.000 lít dầu, gần 1.000 cây đá và nhiều lương thực, thực thẩm, tổng chi phí lên đến 140 triệu đồng/tàu.
“Tàu tôi làm lễ xuất bến từ ngày mồng 2 (ngày 6-3 dương lịch), nhưng đến trưa hôm nay (10-3) chờ nước thủy triều lên đỉnh điểm, vẫn không thoát ra được cửa. Ngày nào cũng chạy tàu ra “phục” để chờ thời cơ “bấm” ra. Tàu không ra được cửa, kéo theo bao nhiêu thiệt hại, tốn nhiên liệu chạy lòng vòng, hao nước đá, thực phẩm bị hư... Thời buổi giá dầu và các vật tư tăng giá cao, cũng đành bấm bụng chịu đòn. Nan giải nhất là không giữ được chân bạn tàu. Chờ đợi lâu ngày, một số người mượn chủ tiền rồi chạy luôn, đến khi tàu ra cửa được tìm không ra người đi biển” - ông Huỳnh Trung, xã Tam Quan Bắc, bức xúc.
Tàu câu cá ngừ đại dương đang chờ ra cửa Tam Quan, nhưng không thể nào thoát ra được vì nước cạn và sóng biển hung dữ
Trưa 10-3, có khoảng 50 chiếc tàu câu cá ngừ đại dương chờ đợi phía trong cửa. Nước cạn, sóng lớn nên không có chiếc tàu nào ra biển được. “Loại sóng này đối với tàu câu khơi không đến nỗi sợ lắm, nhưng do cửa Tam Quan quá cạn, tàu chở dầu, nước đá... nặng khoảng 30 tấn không qua được. Việc ra - vào cửa này làm chấn động con tàu, phải lên bờ làm nước liên tục. Mỗi lần làm như vậy cũng mất toi 30 - 50 triệu đồng” - thuyền trưởng Huỳnh Vương nói.
ĐÂU LÀ NGUYÊN NHÂN?
Quan sát và chứng kiến tại hiện trường cho thấy, cửa Tam Quan trở nên hung dữ và sẵn sàng đánh chìm bất kể tàu thuyền nào. Do cát bồi lấp cửa quá cạn, kết hợp với sóng biển lớn, cửa Tam Quan trở thành bức tường cực kỳ nguy hiểm. Ông Nguyễn Được (65 tuổi, thôn Tân Thần 2, xã Tam Quan Bắc, chủ 2 chiếc tàu câu cá ngừ đại dương), đưa ra những lý do sát thực: “Trước đây tàu thuyền vẫn ra - vào cửa Tam Quan bình thường, nếu bị cạn chỗ này, mình lách sang chỗ khác đi dễ dàng. Từ khi nhà nước xây dựng bờ kè đá từ bờ dài ra 800m, chạy song song với bờ núi phía bắc, nó tạo thành con sông nhỏ, độc đạo. Theo qui luật tự nhiên, sóng từ biển khơi tiến vào gặp chỗ “thắt”, chỗ cạn, sẽ trở nên hung dữ. Gió mùa Đông Bắc thổi càng mạnh, cửa Tam Quan càng bị bịt kín. Vì vậy, mới đặt thêm cho nó là “cửa tử”.
Tôi hỏi: phía bắc là núi đá che chắn, phía nam là bờ kè đá, phía đông là nước biển sâu, vậy đất cát từ đâu đến làm cạn cửa Tam Quan? Ông Huỳnh Trung đưa ra một nguyên nhân: “Tôi đã nhiều lần lặn bắt cá ở mũi Gành Gà (điểm cuối dải đèo Bình Đê và Gành Gà là eo biển rộng khoảng mấy chục mét), nhìn thấy cát từ phía xã Phổ Châu, huyện Đức Phổ, Quảng Ngãi chảy qua như cái ống hút. Như vậy, cát chảy qua gặp đê kè bị giữ lại, lâu ngày sẽ bồi lấp cửa Tam Quan”. Theo đề xuất của ông Trung, biện pháp hữu hiệu là nên lấp eo biển ở mũi Gành Gà và đắp một đoạn đê kè từ Gành Gà hướng về phía đông nam, để chắn cát và chắn sóng cho cửa Tam Quan.
Ông Nguyễn Quốc Việt, Chủ tịch UBND huyện Hoài Nhơn, cho biết: “Vì đang vào vụ mùa khai thác biển, cần khẩn trương khai thông cửa biển Tam Quan để tàu thuyền ra - vào dễ dàng. Huyện đã giao cho xã Tam Quan Bắc làm chủ đầu tư, thuê máy móc hút khai thông dòng, không cần phải làm hồ sơ thiết kế. Làm đến đâu trả tiền đến đó, dự kiến khoảng 500 triệu đồng, trong đó có sự hỗ trợ của tỉnh”.
Bài, ảnh: HẢI LUẬN (CATP)