6 giờ sáng hằng ngày, phu đá Châu Ngọc Thành (xã Tam Nghĩa, Núi Thành, Quảng Nam) cùng chín bạn làm đều đặn có mặt tại mỏ đá Răng Cưa (cũng ở huyện Núi Thành, Quảng Nam). Công việc hằng ngày của họ là trực tiếp sản xuất, nổ mìn trên núi đá. Mỏ đá Răng Cưa thuộc Xí nghiệp 309, Chi nhánh Công ty TNHH MTV Đầu tư xây dựng Vạn Tường làm chủ.
“Nguy hiểm cũng phải mò vô làm”
Trong phạm vi khoảng 4 km của xã Tam Nghĩa đã có hơn 10 mỏ đá như Chu Lai, 309, Hưng Long, Thái Bình, Rạng Đông, Suối Mơ… với hàng trăm lao động như anh Thành.
Anh Thành nói, giọng khô khốc: “Không làm thì không có ăn, nguy hiểm cũng phải mò vô mà làm. Biết nặng nhọc đó, nguy hiểm đó nhưng không làm thì chết đói!”.
Giờ nổ mìn của các phu đá được xác định là lúc 11 giờ 30 hằng ngày. Công việc của phu đá khi chưa có máy móc là leo lên những vỉa đá cao để khoan lỗ và nhồi thuốc nổ giữa lúc nắng khắc nghiệt nhất trong ngày. Nhồi thuốc nổ giữa trưa, bụng đói sôi réo, chân run lập cập… dễ bỏ mạng nếu sơ sẩy. Trước khi mìn phát nổ thì tốt nhất là cắm đầu chạy càng xa càng tốt!
Anh Châu Ngọc Sáu (Long Phú, Tam Nghĩa, Núi Thành) nói: “Thương tích hả, chuyện bình thường. Vô ý là máu nhuộm đỏ đá liền. Anh thấy bọn tui quá khổ không?”.
Nhìn những người thợ treo mình khoan đá, nhồi thuốc nổ trên các lèn núi đá cao, có cảm giác họ như những chú chim gõ kiến yếu ớt trước “thần chết” là những mảng đá há miệng rình rập.
Già, thanh niên, trẻ con đều làm thợ
Chỉ bốn tháng trong năm 2009, các mỏ đá ở Đà Nẵng, Thừa Thiên-Huế, Quảng Trị đã liên tục xảy ra các vụ sập mỏ giết chết ít nhất chín phu đá. Đá tại các mỏ này đã nhuộm đỏ máu của người lao động nghèo.
Phu đá Châu Ngọc Thành (phải) đang “vật lộn” cùng một tảng đá với một bạn làm khác. Ảnh: LÊ PHI
Tại xã Cam Thành (Cam Lộ, Quảng Trị) các mỏ đá hoạt động rầm rầm ngày đêm. Đi ngang qua đây là lại sảng hồn vì những màn biểu diễn rợn người của phu đá. Họ treo người trên các mỏm đá cao hàng trăm mét. Phía dưới là một số phụ nữ, thanh niên trẻ, người có tuổi hì hục khuân vác những tảng đá to đùng lên xe tải, xúc đá nhỏ vào máy xay. Trẻ nhỏ cũng theo cha mẹ hì hục bên những tảng đá to gấp nhiều lần cơ thể để chẻ đá, dùng búa đập đá trong khi trên đầu chúng là những tảng đá lớn như máy chém treo lửng lơ.
Những phu đá tại mỏ đá Phước Hậu (huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng) vẫn nhớ như in ngày 3-7-2009 khi những tảng đá lớn đổ ầm xuống cướp đi sinh mạng ba phu đá xấu số. Phu đá Lê Trương thuật lại: “Hôm đó rất kinh hoàng, máu vây đỏ cả những tảng đá. Anh em trong mỏ sau đó nghỉ làm mấy ngày để lấy lại tinh thần, một số người bị sốc và sợ chết nên nghỉ luôn”.
Trước đó, ngày 8-3-2009, tại lèn đá số 4 cao khoảng 200 m ở xã Cam Thành, Cam Lộ, Quảng Trị, hàng ngàn mét khối đá sập xuống làm hai phu đá chết trong lúc họ đang dùng xà beng nạy đá.
Cũng năm 2009, mỏ đá Hương Bình (huyện Hương Trà, Thừa Thiên-Huế) thuộc Công ty TNHH Nhà nước MTV Khoáng sản Thừa Thiên-Huế khai thác, khi nổ mìn đã làm cả bốn người trong êkíp nổ chết thảm. Có mặt tại mỏ đá Phước Hậu vào sáng 7-4, trước mặt phóng viên là một khu vực rộng 3 ha đang được khai thác đá. Hàng chục phu đá đang làm việc, họ chỉ trang bị duy nhất một cái khẩu trang, không có đồ bảo hộ. Phu đá Lê Trương, từng làm cùng tổ khoan mìn và khai thác đá với ba nạn nhân xấu số tâm sự : “May cho tui đến muộn chứ không bỏ xác rồi. Đang làm ở phía dưới thì đá trên cao sụp xuống. Chết cả…”.
“Hy sinh đời bố…”
Mỗi ngày các phu đá tại các mỏ đá ở Tam Nghĩa (Quảng Nam) nổ mìn, lật đá. 1 m3 đá thành phẩm thì các phu đá nhận 23.000 đồng. 10 người trong tổ của anh Thành mỗi tháng làm được khoảng 1.600 m3. Tuy vậy, cũng tùy theo thời tiết mà các phu đá khai thác được ít nhiều khác nhau.
Anh Thành phải nuôi ba đứa con đang học. Vợ làm nông nên gánh nặng mưu sinh đè nặng đôi vai phu đá này. “Hai đứa nhỏ học ở Trường THPT Núi Thành. Không làm đá lấy chi nuôi bọn hắn. Thôi hy sinh đời bố củng cố đời con” - anh Châu Ngọc Hưng nói hổn hển sau khi “vật” được một tảng đá lớn. Mấy anh em khác góp vui gọi anh Hưng là người cả đời đi xe đạp vì làm được đồng nào thì cho con ăn học, chẳng dám mơ ước xe máy. Anh Phạm Văn Quang (ở Nghệ An) tiếp lời: “Nhà em có người thân chết trong vụ lèn Cờ đó anh, mạng phu đá bạc quá anh hè. Nhưng không mần thì tiền mô mà cho ba đứa con đi học?”.
Tại mỏ đá Răng Cưa (Quảng Nam) có một cái hố nước lớn là nơi của những phu đá rửa ráy và ùm mình xuống “giải nhiệt” lúc nắng nóng không chịu nổi. Giải lao vài phút, ai cũng móc thuốc ra hút. Tất cả phu đá đều hút thuốc. Họ nói hút thuốc để lấy bình tĩnh, thần kinh vững vàng và buồn miệng nên hút riết thành ghiền. Làm từ sáng, chiều tối mịt thì lếch thếch đạp xe về.
Những phu đá như anh Thành, Hưng, Sáu, Quang… tại các mỏ đá ở đây hầu hết đều có các biểu hiện về mắt, phổi, thương tích do đá gây ra. Những bàn tay thô ráp, những cổ chân mang đầy chấn thương phù nề, ung nhọt… là những gì có thể dễ dàng nhận ra ở họ.
| 95 giấy phép đã được tỉnh Quảng Nam cấp cho các đơn vị khai thác các mỏ đá. Mới nhất là ngày 14-3-2011, UBND tỉnh Quảng Nam đã có quyết định cho phép Công ty Cổ phần Giao thông Công chính Tam Kỳ được khai thác, chế biến 3,9 ha đất đá tại mỏ đá núi Chà Ró (huyện Phú Ninh). Thời gian khai thác trong vòng năm năm. Siết chặt quản lý Huyện Núi Thành thường xuyên chỉ đạo các đơn vị, ngành chức năng thanh tra, kiểm tra thường xuyên các mỏ đá. Sau khi có vụ sập mỏ đá ở lèn Cờ (Nghệ An), huyện đã triển khai ngay việc hậu kiểm, kiểm tra an toàn lao động tại các mỏ đá ở địa phương. UBND tỉnh Quảng Nam cũng đã chỉ đạo triển khai giám sát bảo đảm an toàn lao động tại các mỏ đá. Mỏ nào hết hạn thì không cấp phép khai thác nữa. Chúng tôi sẽ tiếp tục tham mưu cho UBND tỉnh, Sở TN&MT thường xuyên kiểm tra để bảo đảm an toàn tính mạng cho lao động tại các mỏ đá. Ông NGUYỄN QUANG HÒA, |
LÊ PHI (PLTP)