Điệp khúc “cán bộ quản lý thiếu và yếu”
Một câu chuyện ở mỏ đá Hòn Sóc (xã Thổ Sơn, Hòn Đất, Kiên Giang) phản ánh việc quản lý các mỏ đá hiện nay: Thống kê chưa đầy đủ của ngành chức năng tỉnh cho thấy gần như năm nào cũng có người chết tại mỏ đá trên: Bị đá vùi chết, đá nghiến đứt chân, đá chài… Đáng nói là sau mỗi vụ tai nạn, cơ quan chức năng đều yêu cầu các DN khắc phục lỗi kỹ thuật cũng như đảm bảo an toàn trên công trường. Tuy nhiên, năm 2010, tai nạn chết người từ khai thác đá vẫn diễn ra.
Rốt cuộc là ai có trách nhiệm?
Ông Hồ Hữu Quyết, Chủ tịch Liên đoàn Lao động huyện Hòn Đất, cho biết đa phần mỏ đá do đơn vị quân đội là chủ đầu tư, sau khi được tỉnh cấp phép thì họ cho các DN thuê khai thác. Vì vậy, “Chúng tôi không nắm được có bao nhiêu DN tham gia khai thác; hợp đồng lao động, các chế độ BHXH, BHYT cho người lao động cũng không nắm. Gần như năm nào Hòn Đất cũng được điển hình là huyện có nhiều… tai nạn lao động trong khai thác đá nhất!” - ông Quyết nói.
Ông Vũ Ngọc Phước, Quyền Chánh Thanh tra Sở TN&MT tỉnh Kiên Giang, thừa nhận: “Việc thanh tra chưa được thường xuyên” tuy nhiên “luật giao việc quản lý tới tận cấp huyện, xã nhưng ở hai cấp này thì không được bố trí nhân sự. Thanh tra chuyên ngành tỉnh chỉ có một thanh tra viên trình độ trung cấp về khoáng sản. Do vậy, cả con người và năng lực thanh tra khoáng sản nhất là khai thác đá vừa thiếu, vừa yếu”.
Khi được hỏi về tình hình thực hiện các chính sách, pháp luật về lao động tại Hòn Sóc, ông Phước cho biết bên Thanh tra Sở LĐ-TB&XH nắm.
Lao động tại các mỏ đá ở Hòn Sóc (huyện Hòn Đất, Kiên Giang) luôn đối mặt với cái chết do họ làm việc dưới trũng mà đá thì nằm ngổn ngang trên cao như sắp rớt xuống. Ảnh: VĨNH SƠN
Trong khi đó, ông Lâm Văn Ảnh, Phó Chánh Thanh tra Sở LĐ-TB&XH tỉnh Kiên Giang, lại nói: “Năm 2008, chúng tôi kết hợp với Thanh tra Sở TN&MT thanh tra toàn bộ quy trình khai thác đá cũng như công tác an toàn vệ sinh lao động, pháp luật về lao động tại Hòn Sóc. Sau đó thì… không có đợt thanh tra nào. Bởi thế, số DN, số lao động cũng như người chết từ tai nạn lao động thì bên Thanh tra Sở TN&MT nắm” (?). Người viết lại hỏi tiếp ông Vũ Ngọc Phước, Quyền Chánh Thanh tra Sở TN&MT tỉnh Kiên Giang thì được cho biết: “Đúng là năm 2008, đoàn công tác liên ngành tỉnh có đến thanh tra tình hình khai thác đá tại Hòn Sóc, phát hiện năm DN thực hiện không đúng quy trình khai thác, bảy đơn vị không thông báo ngày hoạt động, bảy đơn vị không phục hồi môi trường... Đến giờ thì các DN có khắc phục nhưng vẫn còn vi phạm”. Khi người viết muốn tìm hiểu thêm về việc tiếp tục vi phạm của DN và tên DN cụ thể thì ông Phước trả lời: “Lãnh đạo Sở TN&MT yêu cầu không nêu tên!”.
Cấp phép ồ ạt nhưng lại “ca cẩm”
Như đã thông tin ở số báo trước, trên địa bàn hai xã Hòa Xuân Nam, Hòa Xuân Tây, huyện Đông Hòa, Phú Yên có đến hàng chục mỏ đá lậu. Vậy nhưng khi người viết tìm hiểu thì hầu như không có cơ quan chức năng nào quản lý các mỏ đá này. Tại sao?
Ông Nguyễn Kỳ Tổng, Trưởng phòng TN&MT huyện Đông Hòa, thừa nhận: “Do địa bàn rộng trong khi lực lượng chức năng mỏng nên không thể quản lý, kiểm soát hết”. Khi phóng viên phản ánh thực trạng khai thác đá ở huyện Đông Hòa, ông Phạm Minh Chu, Chủ tịch UBND huyện này, chỉ nói: “Chúng tôi sẽ cho kiểm tra tình hình rồi trao đổi lại!”. Phải chăng chính sự bỏ ngỏ quản lý của các cơ quan chức năng đã khiến các khu khai thác đá ở huyện Đông Hòa ngày càng bát nháo?
Quản không xuể, thiếu người, trình độ hạn chế… cũng lại là những gì người viết được nghe từ phát biểu của cán bộ Sở TN&MT tỉnh Nghệ An và phó chủ tịch huyện Yên Thành trên chương trình thời sự Đài Truyền hình Việt Nam tối 11-4, chỉ bảy cán bộ mà phải quản lý 265 mỏ đá trong toàn tỉnh (con số Pháp Luật TP.HCM nắm được ban đầu là 150). Ông Phan Văn Tuyên, Phó Chủ tịch huyện Yên Thành, nói: “Huyện không phải là cơ quan thẩm định hồ sơ khai thác mỏ và cũng không đủ con người, năng lực, trình độ để kiểm tra hoạt động mỏ. Việc kiểm tra chỉ bằng trực quan rồi cảnh báo lại với chủ đầu tư. Không phải cái gì huyện cũng làm được”.
Ngay sau vụ tai nạn sập mỏ đá lèn Cờ, các công nhân đang khoan đá để nổ mìn ở mỏ lèn Cờ (huyện Yên Thành, Nghệ An) vẫn làm việc trong điều kiện chân đất đạp đá, tay trần. Ảnh: ĐẮC LAM
Còn tỉnh thì sao? Ông Lê Quang Huy, Trưởng phòng Khai thác khoáng sản, Sở TN&MT tỉnh Nghệ An, chỉ nói gọn: Vụ lèn Cờ là bài học kinh nghiệm trong công tác quản lý nhà nước về khoáng sản, sẽ thắt chặt hơn việc phối hợp kiểm tra. “Khâu phản hồi thông tin còn thiếu. Vụ sập mỏ Chín Mến, chúng tôi không nhận được thông tin phản hồi nào từ người dân” (?).
Trong khi chính quyền cấp phép ồ ạt nhưng quản lý lỏng lẻo đến vậy thì những lời của anh Trần Đình Hải, xã Nam Thành (Yên Thành, Nghệ An), cũng được phát trên VTV tối 11-4 khiến người xem giật mình: Chỉ cần bỏ 2 triệu đồng ra là anh mua lại được một bến đá, trở thành “chủ mỏ mini”. “Tôi không được xem thiết kế quy trình khai thác đá mà là tự mình khai thác. Họ làm răng thì tôi làm rứa, tự học hỏi, tự làm”.
Quản lý như thế nên mới có chuyện là khi có tai nạn sập mỏ đá xảy ra, người ta mới niêm phong mỏ đá lại và tổ chức ngay ba đoàn kiểm tra hoạt động các mỏ đá trên địa bàn. Tại các tỉnh Quảng Nam, Thừa Thiên-Huế… nơi phóng viên tiếp xúc đều xác định rằng kiểm tra rất chặt chẽ hoạt động các mỏ đá, nhất là sau khi xảy ra tai nạn ở lèn Cờ. Vậy nếu không có chuyện thương tâm ở lèn Cờ thì sao?
“Có máu mới giải quyết” thật đúng với câu chuyện quản lý mỏ đá tại các địa phương hiện nay! Và điều này đòi hỏi phải có cuộc tổng rà soát tình hình cấp phép khai thác trên toàn quốc.
VĨNH SƠN - T.LỘC (PLTP)