Ngân sách thu về mỗi năm chưa tới 38 tỉ đồng nhưng cảnh quan cả vùng Bảy Núi bị xâm hại, không có khả năng hồi phục.
Thất Sơn (Bảy Núi, An Giang) gồm: Núi Sam, núi Dài, Cô Tô, núi Cấm, núi Voi và núi Kéc. Vùng núi đá giữa đồng bằng với nhiều danh thắng, di tích và cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp đang bị xâm hại bởi tình trạng khai thác đá.
Núi “trơ xương”
Đang xuýt xoa với cảnh đẹp như tranh được tạo ra bởi những dãy núi kỳ vĩ chạy dọc những cánh đồng bát ngát ở vùng Bảy Núi, chúng tôi bỗng khựng lại, sững sờ khi thấy một sườn núi khổng lồ bị băm nát bởi công trình khai thác đá. Giữa trưa nhưng trên vách núi cheo leo vẫn có cả chục công nhân đang khoan đá, xe ben chở đá ra vào không ngớt, tiếng máy nổ, máy xay cũng hối hả, ầm ầm. “Cuối tuần còn đỡ ồn chứ ngày thường họ cho nổ mìn, ghê lắm!” - một người dân ở gần mỏ đá, than.
Chỉ riêng dãy núi Cô Tô (xã Cô Tô, huyện Tri Tôn) đã có bốn khu vực khai thác đá. Tại đây có một mỏ đá đã đóng cửa nhưng công tác phục hồi môi trường vẫn chưa được thực hiện. Nhìn từ xa, dãy núi như bị một vết cắn khổng lồ ngoạm sâu vào vách núi.
Đến núi Dài (di tích quốc gia) ở xã Châu Lăng, huyện Tri Tôn, lại chạnh lòng khi thấy một mỏm núi khổng lồ bị “gặm” nát. Đây là mỏ đá do Công ty Liên doanh Khai thác và chế biến vật liệu An Giang khai thác từ năm 1995 đến nay, với công suất 600.000 m3/năm, thời gian khai thác đến 30 năm.
Tập kết đá để giao hàng. Ảnh: MP
Ở núi Bà Đội, huyện Tịnh Biên cả một triền núi dài bị băm vằm bởi mỏ đá. Tại đây cũng có một mỏ đá lớn đã đóng cửa nhưng môi trường vẫn chưa được phục hồi. Đến núi Sam (thị xã Châu Đốc), núi Cấm (huyện Tịnh Biên) vẫn gặp những ngọn núi “trơ xương”.
Nhà nghiên cứu văn hóa - di sản ở An Giang, ông Nguyễn Hữu Hiệp, cho biết trước kia việc khai thác đá được thực hiện ồ ạt ở núi Sam (di tích cấp quốc gia) sau khi người dân phản ứng dữ dội các đơn vị mới ngưng khai thác, chuyển vào các mỏ đá ở huyện Tri Tôn và Tịnh Biên. Nhưng những vết thương nham nhở do mỏ đá để lại ở núi Sam vẫn chưa biết đến khi nào mới được hồi phục.
Bảy Núi hóa… bảy hồ?
Ông Tô Hoàng Môn, Trưởng phòng Khoáng sản, Sở TN&MT tỉnh An Giang, cho biết toàn tỉnh hiện có chín khu vực khai thác đá (tập trung ở vùng Bảy Núi - NV). Trong đó, có có bảy đơn vị khai thác đá làm vật liệu xây dựng, với tổng sản lượng 1,455 triệu m3/năm. Riêng trong năm 2010, các đơn vị đã khai thác hơn 1,483 triệu tấn (gần 102% sản lượng cho phép).
Theo ông Môn, các đơn vị đều thực hiện việc đóng quỹ phục hồi môi trường. Sở dĩ hai mỏ đá ở núi Cô Tô và Bà Đội đã đóng cửa nhưng công tác phục hồi chưa thực hiện là do đơn vị khai thác là Công ty Công trình giao thông tỉnh An Giang bị phá sản nên hai mỏ đá tạm thời đóng cửa. Tỉnh đã tiếp nhận hai mỏ này và sẽ có kế hoạch mời đấu thầu thăm dò để khai thác tiếp. “Đối với những mỏ đá khác, khi đóng cửa phải thực hiện đề án trồng cây và lấp hố. Tuy nhiên, phương án lấp hố không khả thi. Vì thế, chúng tôi đang thí điểm thực hiện mô hình xây hồ nước ở các một số mỏ đá sau khi đóng cửa. Nếu thành công sẽ áp dụng phổ biến mô hình này” - ông Môn nói.
Núi Cô Tô bị ngoạm đến trơ xương. Ảnh: MP
| 38 tỉ đồng là tổng số tiền dự kiến các đơn vị khai thác đá nộp vào ngân sách tỉnh An Giang trong một năm để khai thác hơn 210 ha diện tích núi ở vùng Thất Sơn. Một mỏ đá có thời gian khai thác 8-30 năm. |
Để bảo vệ nguồn tài nguyên không tái tạo, bảo vệ cảnh quan môi trường vùng Bảy Núi, Sở TN&MT tỉnh An Giang đã lập đề án sắp xếp lại hoạt động khai khác đá. Sở nhìn nhận hoạt động này ngoài những lợi ích kinh tế, đã và đang gây ra những tác động tiêu cực đối với môi trường: phá vỡ cảnh quan, thu hẹp diện tích rừng, đồi núi, làm hư hỏng hạ tầng, phát tán bụi đá làm ô nhiễm môi trường không khí, ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt của người dân. Đề án đề xuất nhiều giải pháp như chấm dứt khai thác đối với các trường hợp giấy phép khai thác hết hạn hoặc mỏ hết trữ lượng; doanh nghiệp vi phạm các quy định về khai thác, chế biến đá; gây tác động tiêu cực đến môi trường, gây sự cố môi trường…Tuy nhiên, sau hai năm đề án này vẫn chưa được UBND tỉnh An Giang phê duyệt.
Theo ông Trần Thanh Phong, Trưởng Ban Văn hóa-Xã hội, HĐND tỉnh An Giang, tại kỳ họp mới đây, HĐND tỉnh đưa ra chủ trương hạn chế khai thác đá ở vùng Thất Sơn. “Cần phải tiến hành đánh giá tác động môi trường tổng thể cho cả vùng Thất Sơn, không để xảy ra tình trạng khai thác tràn lan kiểu “da beo”. Thất Sơn là vùng đất có tiềm năng du lịch rất lớn nên cần phải có một nhạc trưởng tổ chức thực hiện, biến những lợi thế này thành những giá trị vật chất. Mấy năm trước, tỉnh cũng đã đưa ra chương trình xác lập 40 di tích có giá trị lịch sử - văn hóa - tín ngưỡng, trong đó có nhiều di tích ở vùng Thất Sơn nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện xong” - ông Phong nói.
KHANG BÁCH - MINH PHONG (PLTP)