Ở TP Biên Hòa hiện có các mỏ đá ở các xã Hóa An, Tân Hạnh và phường Tân Vạn, Bửu Long do các công ty Đồng Tân, Hiệp Phong, An Phú, Hóa An và Công ty TNHH một thành viên Xây dựng và Sản xuất vật liệu xây dựng Biên Hòa cùng khai thác.
Hố sâu rợn người, không rào che chắn
Để khai thác đá ở Đồng Nai và Bình Dương phải đào sâu do các mỏ đá nằm dưới đất chứ không phải những núi đá lộ thiên. Không thể tưởng tượng là cảm giác của người viết khi chứng kiến những cái hố sâu thăm thẳm được tạo ra bởi công trường khai thác đá, diện tích cộng lại lên đến hàng trăm hecta, nằm xen kẽ trong các khu dân cư.
Trong hình dung của chúng tôi, các mỏ đá là nơi người dân không được tự ý ra vào vì rất dễ bị tai nạn. Thế nhưng tại Đồng Nai và Bình Dương, nhiều con đường băng qua mỏ đá cũng là lối dẫn vào khu dân cư. Bên trong mỏ đá Hóa An (xã Hóa An, Biên Hòa), sát bên đường đi là một vực sâu thăm thẳm, rộng hàng chục hecta nhưng nhiều đoạn không được rào chắn. “Bà con tụi tui ra vào thường xuyên nên quen đường rồi chứ người lạ mà đi vào ban đêm thì nguy hiểm lắm” - một người dân chỉ đường cho chúng tôi dặn dò.
Mỏ đá xã Tân Hạnh (Biên Hòa) có nhiều đoạn quanh hố sâu cũng không được che chắn. Trong khi đó, tại đây cũng có một con đường băng ngang. Anh Thắng, nhà ở gần mỏ đá, lo lắng: “Nhà có con nhỏ, lúc nào cũng phập phồng, mình mà lơ là là tụi nó chạy ra mỏ đá chơi, lỡ rơi xuống hố là coi như vô phương cứu chữa”.
Rào lại là xong? Ảnh: KB
Tại Tân Uyên, Bình Dương, hàng loạt những hố “khủng” nằm đan xen với những mảnh ruộng. Những hố sâu hàng chục mét, rộng hàng ngàn mét vuông hoàn toàn không được che chắn hay dựng biển cảnh báo. Theo người dân địa phương, đã có người rơi xuống hố sâu.
Hồ du lịch hay “vực tử thần”?
Theo thống kê của Sở TN&MT tỉnh Đồng Nai, tại Biên Hòa có chín mỏ đá với tổng diện tích hơn 130 ha. Các mỏ đá này khi khai thác xong đều để lại hố sâu, có mỏ sâu hơn 81 m.
Trên địa bàn hai xã Thường Tân và Tân Mỹ (Tân Uyên, Bình Dương), có 13 doanh nghiệp được phép khai thác đá mỏ với diện tích lên đến hơn 307 ha. Ông Nguyễn Minh Can, Chủ tịch UBND xã Thường Tân, cho hay theo giấy phép được cấp, các doanh nghiệp khai thác đá được “cạp” sâu xuống lòng đất khoảng 50 m.
Vậy sau khi hết thời hạn khai thác, những nơi đây sẽ được làm gì, trong khi thực tế ở xã Đông Hòa (huyện Dĩ An, Bình Dương), tại khu vực làng đại học TP.HCM, sau khi mỏ đá rút đi để lại “hồ tử thần” cướp đi khoảng 50 sinh mạng? Ông Can nói: “Hiện chỉ biết họ được khai thác thôi chứ không biết sau này hậu quả sẽ ra sao!”.
Đã có người lọt hố sâu chết ở mỏ đá Tân Uyên, Bình Dương. Ảnh: MP
Bà Võ Thị Ngọc Hạnh, Phó Giám đốc Sở TN&MT tỉnh Bình Dương, nhìn nhận: Không thể lấp lại những hố này lại sau khi đóng mỏ được. Theo bà Hạnh: “Những mỏ đá này phải có phương án cải tạo, phục hồi môi trường. Có thể cải tạo làm thành khu du lịch, có trồng cây, lập hàng rào bảo vệ tránh tình trạng như “hố tử thần” ở xã Đông Hòa. Nhưng cụ thể ra sao thì các anh làm việc trực tiếp với phó giám đốc phụ trách khoáng sản, tài nguyên”.
Chúng tôi đã mang những vấn đề thắc mắc liên hệ với người phụ trách lĩnh vực này là ông Nguyễn Văn Kim, Phó Giám đốc Sở TN&MT tỉnh Bình Dương, nhưng ông Kim từ chối trả lời: “Đây không thuộc trách nhiệm của tôi, anh gửi công văn đến UBND tỉnh đi”.
| Phạt như… gãi ngứa! Khai thác vượt 1 triệu m3 đá cũng không khác gì vượt 1 m3, tái phạm nhiều lần cũng chỉ bị phạt mút khung đến 12 triệu đồng. Tại Đồng Nai, chỉ trong tháng 8-2010, Phòng Khoáng sản, Sở TN&MT tỉnh đã phát hiện có đến sáu đơn vị khai thác vượt phạm vi cho phép, trong đó có nhiều đơn vị tái phạm nhiều lần. Đứng đầu là Công ty Cổ phần Đá Hóa An, khai thác ngoài khu vực cho phép với tổng diện tích 9,2 ha, nơi sâu nhất đến 81 m. Tiếp đến là Công ty TNHH An Phú, khai thác vượt độ sâu với diện tích lên đến 1,28 ha, nơi sâu nhất đến 76 m. Tại mỏ đá Tân Hạnh 1A, Công ty TNHH Hiệp Phong khai thác vượt độ sâu trong phạm vi 1,57 ha, nơi sâu nhất đến 76 m. Ở mỏ đá Tân Hạnh, Công ty Đồng Tân cũng khai thác ngoài khu vực cho phép với tổng diện tích 1,2 ha, nơi sâu nhất 70 m. Mỏ đá Tân Bản của Công ty TNHH MTV Xây dựng và Sản xuất vật liệu xây dựng Biên Hòa (BBCC) cũng khai thác ngoài khu vực cấp phép với diện tích khoảng 0,54 ha, nơi sâu nhất đến 31 m. Theo quy định hiện hành, các hành vi khai thác đá quá mức cho phép như trên chỉ bị xử phạt trên dưới 10 triệu đồng. Điển hình như các công ty Đồng Tân, Hiệp Phong, nhiều mỏ đá của BBCC… dù khai thác ngoài phạm vi cho phép từ vài trăm ngàn đến hàng triệu mét khối đá nhưng cũng chỉ bị phạt 10 triệu đồng/đơn vị. Thậm chí các công ty An Phú, Hóa An đã tái phạm nhiều lần nhưng mức phạt cũng chỉ dừng ở mức 12 triệu đồng/đơn vị. Ngoài hình thức phạt tiền, trong các biên bản xử phạt cũng yêu cầu đơn vị vi phạm khôi phục hiện trạng ban đầu. Tuy nhiên, hình thức này cũng chỉ nêu cho có, gần như không thể thực hiện được vì lấy đá ở đâu lấp lại chỗ vi phạm và “kết” chúng trở thành liền khối như ban đầu? Một cán bộ thanh tra môi trường phân tích: Quy định về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản (Nghị định 150/2004 và Nghị định 77/2007 sửa đổi bổ sung Nghị định 150/2004) đã “gói một cục” là phạt theo hành vi chứ không phạt theo mức độ vi phạm. “Với quy định này, vượt 1 triệu m3 đá cũng không khác gì vượt 1 m3 và thậm chí tái phạm nhiều lần chỉ phạt mút khung đến 12 triệu đồng thôi”. |
| Làm hàng rào, san hố đá là xong? Quyết định 71/2008 của Thủ tướng yêu cầu các tổ chức, cá nhân khai thác đá phải lập dự án cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác, phải đảm bảo đưa môi trường đất, nước, thảm thực vật, cảnh quan của toàn bộ hay từng phần mỏ sau khai thác đạt các yêu cầu cải tạo, phục hồi môi trường. Cụ thể: phải lấp đầy, trả lại mặt bằng như trước (nếu có thể) hoặc tạo thành hồ chứa nước có đê bao nếu việc khai thác mỏ lộ thiên tạo ra các hố quá to (nhưng không có nguy cơ tạo dòng thải acid mỏ); san gạt, tạo mặt bằng để phủ xanh hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng đất... Tuy vậy, Sở TN&MT tỉnh Đồng Nai lại cho rằng quy định không buộc các mỏ đá phải lấp, hoàn trả lại hiện trạng ban đầu. Các mỏ đá ở TP Biên Hòa đã ngừng khai thác và họ đã lập phương án cải tạo, phục hồi môi trường bằng làm hàng rào, trồng cây xanh và san gạt đáy hố đá, cải tạo thành hồ chứa nước. |
MINH PHONG - KHANG BÁCH (PLTP)