 |
Với các trạm cân, về lý thuyết, nhà xe có ba cách để ứng xử: Một là chấp hành nghiêm chỉnh quy định về trọng tải. Hai là tìm mọi cách tránh né. Ba là hối lộ để được đi.
Không có cách thứ tư.
Xin đi sâu vào từng cách.
Cách thứ nhất liệt kê vào đây cho… có thôi chứ thực chất, với ngành xe, chở vừa đủ tải chỉ có nước đem tiền nhà mà bù vào chi phí. Khi giá xăng dầu nhảy nhanh đến mức chưa quên ngày của đợt tăng thứ nhất đã thập thò đợt tăng thứ… ba rồi thì phí đường, bến bãi, “làm luật”, khấu hao xe (lốp, phụ tùng đều lên giá ào ào). Trong lúc đó, không phải lúc nào muốn tăng giá cước đều dễ như tăng giá xăng!
Cách thứ hai: Tìm mọi cách tránh né trạm thì một phần nhỏ làm được, họ nhằm lúc “nhà cân” nghỉ trưa hoặc họp hành, bận bịu gì đó, hoặc “nép bóng” một xe khác để… “vù” qua.
Cách này phập phù, xác suất “thoát” không cao.
Có khi thoát ở nơi này rồi cũng “chết” với cảnh sát giao thông (CSGT) nơi khác. “Mấy ảnh” tinh lắm. Dừng xe xong, nếu nghi nghi, “ảnh” ngó bên phải, liếc bên trái; thấy dàn nhún, nhíp nén cỡ nào là biết ngay xe quá tải. Thậm chí, có xe vượt qua trạm cân an toàn, phiếu cân ghi rõ “không quá tải” nhưng anh này vẫn chỉ ra sự quá tải ở từng… trục xe. Đến đây thì trời cứu! Cuối cùng, xem ra chỉ có cách thứ ba.
Về cách này, tôi sẽ đề cập ở một bài riêng, còn trong bài này chỉ lưu ý bạn đọc rằng: đối với dân xe, việc này nhỏ như… con muỗi. Chỉ cần đậu xe cách trạm 2 km, gọi điện thoại đến một số máy “nào đó”, bên kia “ok” coi như xong. Cách “thanh toán” thì chưa thời nào dễ như thời này, chỉ cần chủ xe ở nhà hay vợ con tài xế “bắn” vài triệu vào một tài khoản nào đó xong, là xong.
Người cho, kẻ nhận khỏi cần nhìn mặt nhau.
Ở khu vực Dầu Giây trước đây, khi còn trò bấm lỗ bằng lái, nhiều người sắp bị bấm đến lần thứ hai, muốn khỏi bấm chỉ cần ghé cổng chợ Hưng Lộc, tìm vào một chủ quán sửa xe máy trần đời lem luốc, nom rất khổ hạnh, trao đổi vài câu, gửi lại cái biên bản là xong!
Trở lại bài 2, ta thấy cung cách “tuýt” hiện nay, hoàn toàn do… cảm tính. Muốn thổi xe nào, không thổi xe nào là quyền của anh trạm cân.
Đây chính là kẽ hở lớn trong quản lý. Nếu một ngày kia người ta phát hiện thấy trong ca trực anh ta “bỏ sót”… 1.000 xe cũng là chuyện bình thường, không mắc tội nợ gì cả; nên việc “cho” ai đó cái quyền chạy thẳng qua trạm là bình thường.
Các nhà báo, nhà chức trách có cao tay bằng trời cũng rất khó giám sát, ghi nhận những hoạt động… trên mạng kia, khi tiền bạc từ túi người này chảy qua túi người khác.
Cổ nhân nói: “Đắc thế - lộng hành.
Chính vì cái “quyền được cân” nó to lớn như vậy và được hợp pháp hóa nên “ông trạm” đã tận dụng cái quyền đó đến nơi đến chốn. Đến mức, xe không quá tải muốn biến thành quá tải cũng không khó. Vừa qua, báo chí và ngành chức năng ở Đồng Nai đã “điểm mặt, chỉ tên” hàng loạt hành vi, trong đó có cả việc đưa “thiết bị lạ” vào khuynh đảo trạm cân để buộc những con số phải “nhảy nhót”, là một thực tế.
Lối thoát nào cho việc kiểm soát tải trọng xe
Rõ ràng, việc cân xe hiện nay bộc lộ hàng loạt yếu kém trong quản lý cũng như hàng loạt nhân tố tiêu cực; bao nhiêu khó khăn đổ hết lên đầu doanh nghiệp vận tải và cuối cùng, gián tiếp kích giá thành sản phẩm xã hội lên.
Đó là việc cần uốn nắn.
Nhưng uốn nắn như thế nào, xin trình bày 2 cách:
Cách thứ nhất: Lập “trạm cân” lại ngay… nhận thức về tải trọng xe.
Như ở kỳ 1 đã nói: Tải trọng xe ghi trên giấy đăng kiểm là trọng tải danh định, lý thuyết. Nó là tải trọng có thể cho xe chạy hết tốc độ chứ không phải trọng tải quy định “chết” cho xe chạy 50% tốc độ như ở ta.
Do đó, sửa ngay trong quy định về “vượt tải” sao cho sát với thực tế. Ví dụ, xe dưới 10 “tuổi” được chở quá tải 70% trên đường thường, 30% trên đường cao tốc”. Trong trường hợp này, xe quy định 8 tấn có thể chở 13 tấn hợp pháp; khi đi trên đường cao tốc có thể chở 10 tấn. Với xe trên 10 “tuổi”, tỷ lệ quá tải giảm xuống 50%. Như thế là hợp lý.
Trong trường hợp áp dụng điều này, nếu xe bị phát hiện chở quá tải 1 tấn, phạt 10 triệu; quá 3 tấn, giam xe. Cùng lúc đó, nếu cơ quan chức năng phát hiện trạm cân “bỏ qua” xe quá tải 1 tấn: phạt 10 triệu; 3 tấn: đuổi việc… thì mọi cái sẽ đi vào cương kỷ ngay lập tức.
Cách thứ hai: Giải tán càng nhanh càng tốt các trạm cân xe hiện nay.
Thay vào đó là thiết bị cân tự động ở các trạm thu phí. Giá phí thu căn cứ vào tổng tải trọng xe.
Ví dụ, dưới 10 tấn thu 10.000 đồng/lượt; trên 10 tấn thu 15.000 đồng; trên 20 tấn thu 30.000 đồng. Kiểu thu này hết sức công bằng và đỡ thất thoát nhiều.
Cách làm hiện nay bao hàm nhiều tiềm năng tiêu cực, cần sớm tháo gỡ.
Bài và ảnh: Nguyễn Huy Cường (Tamnhin)