"Bệnh “đãng trí" khá phổ biến khi tiến hành các dự án liên quan đến sông hồ mặt nước Hà Nội: Chỗ nào cũng “thiếu hồ sơ lưu trữ" - KTS Trần Huy Ánh.
Tiếp theo bài “Wikipedia có "hồ Dần Mất" và "hồ Đang Lấp", Bee giới thiệu bài viết tìm hiểu thêm dấu tích ao hồ Hà Nội và diễn biến của nó trong nửa thế kỷ qua của KTS Trần Huy Ánh.
Từ bãi rác thành công viên
Đấy là công viên Thống Nhất, niềm tự hào của bao người Hà Nội. Ăn cơm nhà đi gánh đất nạo vét hồ, trồng cây xanh những năm 1960, người Hà Nội đã làm nên công viên – hồ nước rộng khoảng 40 ha giữa trung tâm Thành phố .
Sau nửa thế kỷ, bao nhiêu nước chảy qua hồ... Bỗng một ngày rộn ràng xây dựng khách sạn trong công viên. Thảo luận một hồi thì khách sạn dừng lại, không xây tiếp (hiện vẫn rào kín để đó)…
Có ông kiến trúc sư lớn tiếng bảo vệ công viên. Ông lại “quên” chính mình đã từng tham gia khá tích cực vào việc khoanh đất xây khách sạn.
Những năm 1990, khi cải tạo Hồ Văn, trước cửa Quốc Tử Giám. Các vị có trách nhiệm nêu ra khó khăn đầu tiên là “ thiếu hồ sơ lưu trữ” .
Từ năm 1954, Hà Nội đã tiếp nhận từ Sở quản thư điền thổ (trước 1954) một kho bản đồ in trên giấy, kích thước 100 x 110cm, tiêu đề Thành phố Hà Nội - Sở Địa chính, lập năm 1933-1936, cập nhật đến 1956-1965. Khu vưc nội thành chia thành 14 khu , có 410 tờ - Tỷ lệ 1/200. Phần ngoại thành theo địa danh 54 làng có 529 tờ - tỷ lệ 1/500 đến 1/1000. Bản vẽ thể hiện chi tiết đến hàng trăm nghìn thửa đất. Năm 1993 đã số hóa 939 tờ bản đồ này lưu trữ vào máy tính.
Đấy là công viên Thống Nhất, niềm tự hào của bao người Hà Nội. Ăn cơm nhà đi gánh đất nạo vét hồ, trồng cây xanh những năm 1960, người Hà Nội đã làm nên công viên – hồ nước rộng khoảng 40 ha giữa trung tâm Thành phố .
Sau nửa thế kỷ, bao nhiêu nước chảy qua hồ... Bỗng một ngày rộn ràng xây dựng khách sạn trong công viên. Thảo luận một hồi thì khách sạn dừng lại, không xây tiếp (hiện vẫn rào kín để đó)…
Có ông kiến trúc sư lớn tiếng bảo vệ công viên. Ông lại “quên” chính mình đã từng tham gia khá tích cực vào việc khoanh đất xây khách sạn.
Những năm 1990, khi cải tạo Hồ Văn, trước cửa Quốc Tử Giám. Các vị có trách nhiệm nêu ra khó khăn đầu tiên là “ thiếu hồ sơ lưu trữ” .
Từ năm 1954, Hà Nội đã tiếp nhận từ Sở quản thư điền thổ (trước 1954) một kho bản đồ in trên giấy, kích thước 100 x 110cm, tiêu đề Thành phố Hà Nội - Sở Địa chính, lập năm 1933-1936, cập nhật đến 1956-1965. Khu vưc nội thành chia thành 14 khu , có 410 tờ - Tỷ lệ 1/200. Phần ngoại thành theo địa danh 54 làng có 529 tờ - tỷ lệ 1/500 đến 1/1000. Bản vẽ thể hiện chi tiết đến hàng trăm nghìn thửa đất. Năm 1993 đã số hóa 939 tờ bản đồ này lưu trữ vào máy tính.
 |
| Khu Quốc Tử Giám trong bản QH công bố 1941 và trích QH quận Đống Đa 2004 . Hiện trạng khu Hồ Văn – Quốc Tử Giám ảnh vệ tinh Google Earth- Nguồn : Hanoidata ST&BS |
Riêng khu Hồ Văn – Quốc Tử Văn, có bản vẽ quy hoạch công bố từ năm 1941 – lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ quốc gia I. Như vậy bệnh “thiếu hồ sơ lưu trữ" đã làm cho việc bảo vệ mặt nước, sông hồ trở nên rất khó thực hiện.
Bệnh “quên hết” dẫn đến hồ “lấp hết”
Bệnh “đãng trí" khá phổ biến khi tiến hành các dự án liên quan đến sông hồ mặt nước Hà Nội: Chỗ nào cũng “thiếu hồ sơ lưu trữ". Lớn như Hồ Tây, Trúc Bạch, nhỏ như giếng làng ao Chùa hay hồ Đình… Có một kết quả giống nhau là: diện tích mặt nước bị quắt lại ít thì vài phần nhiều là mất hết (san lấp 100% diện tích). Chỉ tính 54 làng trong lòng Hà Nội cũ, làng nào cũng có Đình, Đình nào cũng có hồ trước mặt, không lớn thì nhỏ. Vậy giờ còn bao nhiêu?
Bệnh “đãng trí" liên quan đến cả những câu chuyện dưới làn nước. Đầu những năm 2000, có đề tài nghiên cứu “Rùa Hồ Gươm". Nhiều nhà khoa học tham gia, Hội đồng nghiệm thu đặt câu hỏi: Có bao nhiêu rùa trong hồ? Vẫn chưa có câu trả lời. Vì nhà khoa học nghiên cứu trên cạn, còn rùa lại sống ở dưới nước, nên không đếm được. Mặc dù kết quả nghiên cứu vẫn lưu trữ tại sở KHCN nhưng cuộc nghiên cứu mới đang được tiến hành lại từ đầu.
“Thiếu hồ sơ lưu trữ” còn làm cho nhiều di sản kiến trúc cổ kính, duyên dáng bên hồ bị đập bỏ tan tành để àm mới hoàn toàn. Như chùa Trấn quốc soi bóng bên Hồ Tây. Năm 2009, lập dự án làm mới chùa, các tác giả không có tư liệu. Báo chí cung cấp tư liệu thì được biện giải “không phải yếu tố gốc". Công trình làm mới đã xong, những ai có trí nhớ tốt vẫn còn vương vấn với hình ảnh xưa cũ đành ngậm ngùi bảo nhau: “Thôi thì tránh không đi lối ấy nữa”.
Cái lý do "không có hồ sơ lưu trữ" đang được viện dẫn để việc lấp hồ ao, mặt nước vô tư. Đơn giản do lợi nhuận hàng trăm lần: chi phí lấp một mét vuông hồ ao, mặt nước hết vài trăm nghìn đồng. Trong khi bán trao tay là hàng chục triệu.
Theo Luật Đất Đai, hàng năm, ngành Tài nguyên môi trường từ TP đến các quận/ huyện, xã phường có nhiệm vụ kiểm kê diện tích đất đai. Tổng kiểm kê, lập sổ sách bản đồ thì định kỳ 5 năm/ lần.
Ngân sách cấp hàng chục tỷ đồng /mỗi lần. Kết quả kiểm kê lưu trữ tại 3 cấp: Thành phố/quận huyện và xã phường. Hy vọng đây sẽ là tư liệu tin cậy, hỗ trợ đắc lực cho việc quản lý bảo vệ đất đai, mặt nước.
Những thông tin quản lý đất đai, mặt nước - chính là tài sản công cộng có giá trị cao nếu được công bố rộng rãi thì cộng đồng cư dân Thành phố sẽ có cơ sở giúp nhiều người nhớ ra những thông tin quan trọng. Còn làm cách nào để thông tin tài sản công được công bố rộng rãi thì phải trong mong vào sáng kiến của cả xã hội.
Trần Huy Ánh (Bee.net)
Bệnh “quên hết” dẫn đến hồ “lấp hết”
Bệnh “đãng trí" khá phổ biến khi tiến hành các dự án liên quan đến sông hồ mặt nước Hà Nội: Chỗ nào cũng “thiếu hồ sơ lưu trữ". Lớn như Hồ Tây, Trúc Bạch, nhỏ như giếng làng ao Chùa hay hồ Đình… Có một kết quả giống nhau là: diện tích mặt nước bị quắt lại ít thì vài phần nhiều là mất hết (san lấp 100% diện tích). Chỉ tính 54 làng trong lòng Hà Nội cũ, làng nào cũng có Đình, Đình nào cũng có hồ trước mặt, không lớn thì nhỏ. Vậy giờ còn bao nhiêu?
 |
| Quận Hai Bà Trưng 1960 , vùng đầm hồ Trại Cá sau phố Trương Định - Hanoidata ST&BS |
Bệnh “đãng trí" liên quan đến cả những câu chuyện dưới làn nước. Đầu những năm 2000, có đề tài nghiên cứu “Rùa Hồ Gươm". Nhiều nhà khoa học tham gia, Hội đồng nghiệm thu đặt câu hỏi: Có bao nhiêu rùa trong hồ? Vẫn chưa có câu trả lời. Vì nhà khoa học nghiên cứu trên cạn, còn rùa lại sống ở dưới nước, nên không đếm được. Mặc dù kết quả nghiên cứu vẫn lưu trữ tại sở KHCN nhưng cuộc nghiên cứu mới đang được tiến hành lại từ đầu.
“Thiếu hồ sơ lưu trữ” còn làm cho nhiều di sản kiến trúc cổ kính, duyên dáng bên hồ bị đập bỏ tan tành để àm mới hoàn toàn. Như chùa Trấn quốc soi bóng bên Hồ Tây. Năm 2009, lập dự án làm mới chùa, các tác giả không có tư liệu. Báo chí cung cấp tư liệu thì được biện giải “không phải yếu tố gốc". Công trình làm mới đã xong, những ai có trí nhớ tốt vẫn còn vương vấn với hình ảnh xưa cũ đành ngậm ngùi bảo nhau: “Thôi thì tránh không đi lối ấy nữa”.
Cái lý do "không có hồ sơ lưu trữ" đang được viện dẫn để việc lấp hồ ao, mặt nước vô tư. Đơn giản do lợi nhuận hàng trăm lần: chi phí lấp một mét vuông hồ ao, mặt nước hết vài trăm nghìn đồng. Trong khi bán trao tay là hàng chục triệu.
 |
| Phóng to khu đầm hồ quanh ngõ Trại Cá . Diễn họa thể hiện diễn biến từ vùng đầm hồ chi chít đến những ngôi nhà chi chít của họa sĩ Đỗ Thanh Trà – Nguồn : Hanoidata ST&BS |
Theo Luật Đất Đai, hàng năm, ngành Tài nguyên môi trường từ TP đến các quận/ huyện, xã phường có nhiệm vụ kiểm kê diện tích đất đai. Tổng kiểm kê, lập sổ sách bản đồ thì định kỳ 5 năm/ lần.
Ngân sách cấp hàng chục tỷ đồng /mỗi lần. Kết quả kiểm kê lưu trữ tại 3 cấp: Thành phố/quận huyện và xã phường. Hy vọng đây sẽ là tư liệu tin cậy, hỗ trợ đắc lực cho việc quản lý bảo vệ đất đai, mặt nước.
Những thông tin quản lý đất đai, mặt nước - chính là tài sản công cộng có giá trị cao nếu được công bố rộng rãi thì cộng đồng cư dân Thành phố sẽ có cơ sở giúp nhiều người nhớ ra những thông tin quan trọng. Còn làm cách nào để thông tin tài sản công được công bố rộng rãi thì phải trong mong vào sáng kiến của cả xã hội.
Trần Huy Ánh (Bee.net)