Khu dự trữ sinh quyển thứ 3 của Việt Nam đợi ngày... biến mất?

Ngày Môi trường thế giới (5/6) năm nay với chủ đề Năm Quốc tế về Rừng sẽ được tổ chức tại tỉnh Bắc Kạn với nhiều hoạt động thiết thực. Đặc biệt, tại Lễ mit-tinh quốc gia Ngày Môi trường thế giới sẽ trao quyết định công nhận hồ Ba Bể là khu Ramsar thứ 3 của Việt Nam (khu dự trữ sinh quyển).

Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết, không phải ngẫu nhiên Bắc Kạn là địa điểm được lựa chọn tổ chức sự kiện Ngày Môi trường thế giới. 

Năm 1988, Văn phòng Công ước Ramsar đã công nhận Vườn quốc gia Xuân Thuỷ, Nam Định là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam. Qua đó, Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á tham gia công ước về các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế (thường được biết đến là Công ước Ramsar). 

Vẻ đẹp của viên ngọc quý Ba Bể liệu có biến mất?

Sau hơn 20 năm tham gia Công ước, Việt Nam mới chỉ có thêm một khu Ramsar nữa được công nhận, đó là Bàu Sấu nằm trong Vườn Quốc gia Cát Tiên năm 2005. Ngày 2/2/2011, Vườn quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn được công nhận là khu Ramsar thứ ba của Việt Nam, trong đó điểm nhấn là hồ Ba Bể.

Lâu nay, hồ Ba Bể là đỉa chỉ du lịch thiên nhiên có sức cuốn hút lạ kỳ đối với du khách trong nước và quốc tế; là địa chỉ để nghiên cứu khoa học về môi trường, tự nhiên.

Hồ Ba Bể là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất của Việt Nam; xung quanh, vách núi đá vôi dựng đứng. Hồ nằm ở độ cao 178m so với mặt biển, được xác định là hồ tự nhiên trên núi (hồ trên núi) duy nhất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở Việt Nam. Bao bọc hồ là Vườn quốc gia Ba Bể với hệ sinh thái tự nhiên phong phú. Năm 2004, hồ Ba Bể được công nhận là vườn di sản ASEAN. 

Kế hoạch Hành động Đa dạng Sinh học của Việt Nam năm 1994 đã liệt kê hồ Ba Bể cần được ưu tiên cao nhất trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học của quốc gia. Năm 1995, Hội nghị hồ nước ngọt thế giới tổ chức tại Mỹ đã công nhận Ba Bể là 1 trong số 20 hồ nước ngọt đặc biệt của thế giới cần được bảo vệ nghiêm ngặt. 

Năm 1997, nhà nước đã làm hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận hồ Ba Bể là di sản thiên nhiên thế giới. Qua nghiên cứu khảo sát, Ba Bể đáp ứng 5 trong số 9 tiêu chí để công nhận là khu Ramsar. 

Nước thải đỏ ngòm cứ thế xả thẳng ra suối dẫn vào hồ Ba Bể. Ảnh: vfej

Đầu năm 2011, nghĩa là gần 15 năm ròng rã chờ đợi, Vườn quốc gia Ba Bể chính thức được UNESCO công nhận khu Ramsar thứ ba của Việt Nam và tỉnh Bắc Kạn đang tích cực chuẩn bị các công việc để tổ chức lễ đón nhận sự kiện này. Thế nhưng, theo các nhà khoa học về môi trường: "Nếu không có biện pháp "bước ngoặt" nào, chỉ khoảng 80 năm nữa (tính từ năm 2010), hồ Ba Bể - viên ngọc xanh treo trên núi đá mỹ miều của miền đồng thổ - sẽ biến mất sau hơn 200 triệu năm tồn tại cùng vỏ trái đất" (?).

Ba Bể, hồ nước ngọt thiên nhiên lớn nhất Việt Nam, đang trở thành túi đựng nước bẩn và chất thải từ hai mỏ khai thác quặng sắt Pú Ổ và Bản Cuôn ở huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. "Nước rửa quặng đổ thẳng liên tục xuống các sông, suối dẫn vào hồ Ba Bể. Khi mưa xuống, nước cuốn theo cả chất thải và đất cát do đào quặng bới lên, chảy xuống hồ, tạo nên lớp đất sét đỏ trên ruộng, sâu chừng 30cm khiến lúa không thể phát triển được, năng suất suy giảm”, nhà thơ Dương Thuấn - Chủ tịch Hội Đồng hương Bắc Kạn tại Hà Nội và Hội những người yêu Ba Bể cho biết.

Được biết, Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan cấp giấy phép hoạt động khai thác khoáng sản cho các doanh nghiệp. Tình trạng khai thác khoáng sản đã dẫn đến việc thải lắng bùn cặn vào lòng hồ, gây ô nhiễm môi trường, giảm diện tích của lòng hồ; thay đổi các quy luật vận hành tự nhiên của hồ. 

Ngoài tình trạng khai thác khoáng sản, việc ngăn đập, suối xây dựng thủy điện vừa và nhỏ, khai thác rừng cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sinh thái tự nhiên của Vườn Quốc gia Ba Bể nói chung và hồ Ba Bể nói riêng. Người dân sở tại cho biết, hoạt động khai thác khoáng sản sôi động tựa như một công trường. 

Việt Nam đang đứng trước nguy cơ nhanh chóng mất đi hồ nước ngọt quý báu độc đáo, đã được thế giới công nhận về nhiều phương diện, nếu không thực sự bắt tay vào cuộc.

 

Bích Thủy (Tamnhin)