Mường Xén “loạn” chợ, “loạn” nhà

Thực trạng “loạn” nhà, “loạn” chợ đã vượt ngoài tầm kiểm soát của chính quyền thị trấn Mường Xén và huyện rẻo cao Kỳ Sơn, Nghệ An. Hành lang đường số 2 - đoạn qua thị trấn - đã bị hàng chục hộ dân chiếm dụng xây nhà trái phép.

Chợ thị trấn đã hoàn thành hơn 1 năm, lập hội đồng định giá đấu thầu cho thuê kiốt, song cả hai lần đấu giá không giống ai, đến nay công trình chợ vẫn đắp chiếu, trong khi nhiều chục hộ kinh doanh biến lề đường thành nơi bày bán hàng.

Chiếm đất dựng xóm trái phép

Trên bờ sông Nậm Mộ, cùng với hàng chục ngôi nhà mới mọc, còn thấy nhiều khoảnh đất trở thành “tù binh”, đang bị giam nhốt trong những bờ rào bằng tre nứa. “Xóm trái phép đấy! Bên đó, riêng đoạn đường thuộc thị trấn đã có gần 20 ngôi nhà tự phát, toàn là cán bộ mà!” - ông chủ quán nước cho biết.

Trước mặt xóm là đường, sau lưng là vực sâu hút của dòng Nậm Mộ, xóm trái phép ấy ngự trên hành lang của tuyến đường số 2 lổn nhổn đất đá. Một số nhà kiên cố, hầu hết là nhà thưng ván gỗ, tre, nứa, nhà nào cũng có khu WC xả thẳng xuống sông bằng những đường ống dài ngoằng ngoẵng. Cô chủ quán “càphê Thế Anh” cho biết: “Ở đây ban ngày hơi buồn, ban đêm vui lắm”. “Dựng nhà trái phép, chính quyền không cấm à?” - chúng tôi hỏi. “Làm gì có trái phép, chỉ có tranh giành đất thôi. Nhà em ra đầu tiên, nhiều người ra theo, ai nhanh thì được, ai chậm thì phải bỏ tiền mua. Sắp tới chính quyền bán 2,5 triệu đồng/m2 cơ đấy. Đằng kia có nhiều nhà đã bị nứt, đoạn này chưa nhà nào bị nên em chẳng sợ” - cô chủ quán trả lời.

Để tạo hành lang đủ rộng cho đoạn đường này, người ta phải dựng bức chắn bằng rọ đá để đắp đất lên. Đúng như cô chủ quán nói, nhà bằng gỗ, tre, nứa thì... chưa sao; nhà kiên cố to nặng thì đã nứt toác, nhà kiên cố nhất lại bị nặng nhất, tường bị xé sau khi móng đã hở hàm ếch.

Đại diện chính quyền thị trấn Mường Xén cho biết có 23 hộ chiếm đất dựng nhà trái luật, chưa kể những người đã dựng bờ rào bao chiếm đất. Chính quyền thị trấn đã lập danh sách những hộ chiếm đất dựng nhà trái phép, có đủ các thành phần gồm cán bộ, giáo viên, dân thường, có người là hiệu trưởng, cán bộ Huyện đội, chuyên viên Phòng GDĐT, cán bộ Bệnh viện huyện...

Ngày 30.12.2009, UBND thị trấn cũng đã ra thông báo nghiêm cấm các hộ san ủi, sử dụng đất trái phép và báo cáo lên huyện xin ý kiến chỉ đạo. Ngày 8.1.2010, huyện có CV chỉ đạo xử lý, thị trấn đã thông báo bằng văn bản đình chỉ hành vi chiếm đất dựng nhà trái phép, thu hồi đất để thị trấn quản lý. Chính quyền thị trấn cũng đã gửi CV về các cơ quan, đơn vị, trường học nơi có người vi phạm, song lệnh cấm cứ cấm, đến nay UBND thị trấn vẫn không thu hồi được mét đất nào, trong khi số người xông ra chiếm đất mặt đường ngày một nhiều hơn. Bao chiếm được đất, người ta cấp tập dựng nhà vào đêm khuya, vậy nên hôm trước còn là đất công, hôm sau đã thấy nhà có chủ mọc ra ngoài tầm kiểm soát của chính quyền thị trấn. 

Ông Trần Văn Khánh - Trưởng phòng GDĐT huyện Kỳ Sơn - cũng phải thừa nhận: Lâu nay nhiều giáo viên chưa có đất làm nhà, giờ thấy người ta khoanh đất dựng nhà nên cũng làm theo, dù biết đó là đất chưa hợp pháp và nguy hiểm. Phòng đã lập danh sách những người vi phạm, có CV nhắc nhở họ thực hiện Luật Đất đai, tháo dỡ nhà, tường rào... trả lại đất cho thị trấn, nhưng tới nay chưa ai thực hiện.

Trong những nguyên nhân khiến nhiều hộ cán bộ, giáo viên, dân thường không trả lại mặt bằng cho công trình công cộng, là bởi trong số “đất tặc” có cả con em của lãnh đạo huyện Kỳ Sơn bất tuân pháp luật. Cụ thể là chủ nhân ngôi nhà kiên cố, to đẹp nhất đã bị nứt toác nêu trên, là con của đồng chí Bí thư Huyện uỷ, ngoài ra còn có nhà của con một vị Thường vụ Huyện uỷ nữa. Thế nên chủ nhân của ngôi nhà trái phép nói với chúng tôi: “Lụt thì lút cả làng, nó (con em lãnh đạo) không di dời thì đừng yêu cầu người khác di dời, đừng ngăn cản chúng tôi khoanh đất dựng nhà!”.

Nhìn hàng chục ngôi nhà trái phép chênh vênh trên nền đất yếu, trước mặt là vách núi, sau lưng là vực sâu, chúng tôi liên tưởng đến thảm hoạ kinh hoàng của lũ quét Nậm Giải 2007, các vụ trụt sập núi thảm khốc tại Bản Vẽ 2007, Lèn Cờ 2011... mà rùng mình trước sự hiện hữu của xóm trái phép. Sinh mạng hàng trăm con người dễ là "trứng để đầu gậy" nếu UBND tỉnh Nghệ An, UBND huyện Kỳ Sơn không xử lý dứt điểm.

Đấu giá không giống ai

Bước lên chuyến xe khách Vinh - Kỳ Sơn, chúng tôi được nghe các bà, các chị trú tại thị trấn Mường Xén kháo về công trình chợ. Chợ được xây từ nguồn ngân sách hỗ trợ và từ hảo tâm của các doanh nghiệp, vậy mà sau khi hoàn thành, giá thuê kiốt trong chợ Mường Xén cao hơn giá thuê chợ Trời, dân nghèo không thuê nổi kiốt trong đình chợ, nên đành ra mặt đường buôn bán kiếm sống.

Thoạt nghe không tin, hôm sau dạo khắp thị trấn mới biết là chính xác. Các hạng mục chính của chợ Mường Xén gồm đình chính 2 tầng với 96 kiốt độc lập và 59 sạp quầy đã được hoàn tất cùng với các hạng mục phụ trợ khác. Chợ khá hoành tráng vẫn cửa đóng then cài, hàng chục hộ kinh doanh thì phải bày bán hàng tại các đường dân sinh nhỏ hẹp xung quanh và sau lưng đình chợ. Các hộ kinh doanh đều cho biết, công trình chợ đã đưa vào sử dụng khá lâu, song đến nay chợ vẫn như “chùa Bà Đanh” là vì việc đấu giá đấu thầu của hội đồng chẳng giống ai.

Tháng 12.2005, chợ Mường Xén (cũ) bị thần hoả thiêu trụi, hàng chục hộ kinh doanh, trong đó có bà Nguyễn Thị Vân bị trắng tay. Bà Vân phải sửa lại ngôi nhà của mình tại khối 2, thị trấn Mường Xén làm nơi bán hàng để sinh nhai. Là người góp công, góp của để nhen nhóm chợ cũ Mường Xén từ khi cả huyện rẻo cao Kỳ Sơn còn tự cung tự cấp, nên khi công trình chợ Mường Xén được xây xong, bà Vân đinh ninh nhà mình sẽ được ưu tiên vào chợ, nào ngờ... Bà Vân bức bối: “Nhà tôi bị thiệt hại rất nặng từ vụ cháy chợ. Sau khi chợ được xây lại, chính quyền có đưa ra hình thức giảm giá cho chúng tôi được đấu thầu, được ưu tiên thuê kiốt. Nhưng trong lần đấu giá đợt 1, giá thuê kiốt vọt lên ngất trời, có kiốt gần 400 triệu đồng/năm. Chúng tôi không kham nổi, kiốt rơi vào tay người lạ, vậy là chính sách giảm giá cho những người đã có công khai sinh chợ Mường Xén (cũ) bỗng thành sáo rỗng...”.

Bức xúc của các hộ kinh doanh đã thành đơn kiến nghị lên UBND thị trấn và UBND huyện Kỳ Sơn và đợt đấu thầu lần 2 được ấn định vào sáng 7.4.2011, Hội đồng đấu giá cũng phải quyết định cho thuê kiốt bằng giá sàn. Thế nhưng các hộ kinh doanh cho biết: Hồ sơ mời thầu quy định “không được tổ chức đấu thầu sai lịch và địa điểm đấu thầu ghi trong hồ sơ mời thầu đã được duyệt”, song Hội đồng đấu thầu lại tuỳ tiện chuyển địa điểm đấu thầu từ hội trường UBND thị trấn Mường Xén (đã ghi trong hồ sơ mời thầu) sang hội trường Phòng Thuế huyện Kỳ Sơn và hội đồng cũng không thông báo rộng rãi quyết định cho thuê kiốt bằng giá sàn. “Người ta chỉ thông báo trên loa phát thanh thị trấn thay đổi địa điểm trước hôm đấu thầu 1 ngày, nên rất ít người biết thông tin này” - bà Vân lắc đầu.

Khi những người thuộc diện ưu tiên là những hộ kinh doanh thực sự có nhu cầu buôn bán tại chợ, biết tin nhưng đã chậm chân đến đăng ký, thì những kiốt ở vị trí tốt đã được các cán bộ hội đồng dành cho người nhà của mình thuê hết. Mới đăng ký thuê được kiốt chưa có quyết định bàn giao, nhưng ngay trong buổi sáng ấy đã có người mua đi bán lại quyền thuê kiốt để kiếm lời.

Sau đấu thầu lần 2 đã có 2 cuộc đối thoại giữa các hộ kinh doanh với lãnh đạo chính quyền thị trấn và huyện Kỳ Sơn, các hộ kinh doanh đã chỉ ra nhiều sai phạm của hội đồng. Ông Chủ tịch thị trấn khẳng định: “Hội đồng đấu thầu dựa vào điều 9 trong quy chế đấu thầu để quyết định bán giá sàn đồng loạt tất cả các kiốt theo tôi là hoàn toàn sai, vì điều 9 chỉ cho phép một người được thuê cái kiốt mình đã đăng ký đấu thầu với giá khởi điểm, nếu hết thời hạn vẫn không có ai đăng ký đấu thầu kiốt đó, không hề quy định hội đồng đấu thầu có quyền cho thuê giá sàn đồng loạt tất cả các kiốt như thế”.

Ông Bùi Trầm - Chủ tịch UBND huyện - cũng công nhận: Hội đồng đấu thầu đã có lỗi khi quyết định cho thuê giá sàn đồng loạt các kiốt khi chưa có ý kiến của thường trực UBND huyện. UBND huyện không công nhận kết quả đấu thầu lần 2 và sẽ tổ chức đấu thầu lại.

UBND huyện Kỳ Sơn đã tuyên huỷ kết quả đấu thầu chẳng giống ai nêu trên, đồng thời phải xử lý nghiêm minh vụ việc Hội đồng định giá đã vi phạm nghiêm trọng quy định về đấu giá, gây tai tiếng
cho chính quyền và bức xúc cho người dân.

Giao Hưởng - Nhật Lân (Lao động)