Đến đúng giờ hẹn trong tư thế còn chờ một phóng viên khác nữa, nhà thơ Dương Thuấn mang theo tập tài liệu, một chiếc ổ cứng di động trong đó chứa các bài viết, hình ảnh, tư liệu về hồ Ba Bể và hai cuốn sách để… tặng nhà báo. Biết ông hơn 20 năm nhưng vẫn bất ngờ vì có một ngày, nhà thơ Dương Thuấn điềm tĩnh, trầm lặng lại quyết liệt với việc bảo vệ hồ Ba Bể đến như vậy.
Nhà thơ “tranh việc” của nhà khoa học
Biết chuyện nhà thơ Dương Thuấn viết bài, chụp ảnh rồi kêu gọi bảo vệ hồ Ba Bể, có người nói vui rằng ông không lo làm thơ lại đi tranh việc của nhà khoa học. Ông có biết chuyện đó không?
Tôi vẫn làm thơ, có nhiều bài về hồ Ba Bể (cười). Còn câu chuyện về việc bồi lấp hồ Ba Bể, tôi đã từng nói rất nhiều lần và từ rất lâu rồi.
Đợt này, sau khi chuẩn bị đủ tư liệu, tôi đã kêu gọi sự tham gia của các nhà khoa học như GSTS Phạm Vĩnh Cư, GSTS Chu Hảo; GSTS Đặng Hùng Võ, TS Trương Văn Lã - ông là người Tày quê ở Pù Ô, đã nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học, GĐ Trung tâm phát triển Công nghệ, Tài nguyên và Môi trường.
Tôi hơi thắc mắc, sao một con người điềm tĩnh và trầm lặng như ông lại có thể quyết liệt đến như vậy để bảo vệ hồ Ba Bể?
Tôi sinh ra và lớn lên ở đó. Khi còn ở quê, tôi quen thuộc với vẻ đẹp hồ Ba Bể đến mức không còn nhận ra là nó đẹp.
Năm 1994, tôi mời GSTS Phạm Vĩnh Cư về thăm quê, thăm hồ Ba Bể. Ông bảo, ông đã từng đi rất nhiều hồ trên thế giới nhưng chưa thấy hồ nào đẹp đến như vậy. Và ông đã đề xuất ý tưởng thành lập Câu lạc bộ hồ Ba Bể. Tuy nhiên, ý định đó tới năm 1997 mới được thực hiện, khi Bắc Kạn đã chính thức tách ra khỏi Thái Nguyên. Đó chính là Hội những người yêu Ba Bể hiện nay.
Với tôi, bảo vệ hồ Ba Bể là chuyện sống chết của thế hệ hôm nay. Không bảo vệ được hồ Ba Bể là có tội với thế hệ mai sau.
Sự quyết liệt này là tố chất sẵn có trong con người ông. Hay động đến hồ Ba Bể, ông mới quyết liệt đó?
Tôi là người điềm đạm nhưng mạnh mẽ và quyết liệt trong những việc quan trọng. Đó là tố chất có sẵn rồi. Tôi quyết tâm làm tới cùng và làm hết sức mình để bảo vệ hồ Ba Bể.
"Hồ kia rày đã lên đồng"
Ngày xưa ông Tú Xương chán chường vì "Sông lấp". Ngày nay nhà thơ Dương Thuấn sầu vì "hồ lấp". Đã có ai nói với ông như thế chưa?
(Cười) Có thể đó là một sự trùng hợp. Không hiểu ông Tú Xương hồi đó thế nào chứ tôi, mỗi lần trở về quê, lại thấy hồ Ba Bể khác đi.
Hồi tôi 12 tuổi, tôi hay cùng bạn bè chèo thuyền ra mấy hồ Pé Vài, Pé Tàu bắt trai. Trai rất béo. Rồi giong thuyền đi chơi, đi xem những mỏ nước lớn chảy ra từ những gốc cây bên hồ. Giờ thì lấp hết, cả hồ Pé Vài và hồ Pé Nản đã thành bãi đất, trồng ngô trồng lúa, có nơi có cả sổ đỏ rồi. Hay hồ Pé Lèng nơi ở bản Bó Lù và bản Cốc Tổc cũng vậy.
Nhiều người vẫn chưa nhận ra, cái lợi của những thửa ruộng, bãi ngô, tưởng nhiều nhưng rất ít so với việc giữ vẻ đẹp của hồ Ba Bể.
Nếu cứ để tình trạng như hiện nay, bao giờ hồ Ba Bể sẽ hoàn toàn biến thành "hồ lấp"?
Cách đây 10 năm, PGS. TS. Lưu Như Phú (bấy giờ còn là cán bộ Viện Khoa học Thủy lợi, thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay đã nghỉ hưu) đã từng dẫn đầu hàng chục nhà khoa học trong lĩnh vực thủy lợi lên hồ Ba Bể để đo đạc, nghiên cứu. Quá trình đó diễn ra trong ba năm, đã sử dụng các phương pháp khoa học tiên tiến và máy móc hiện đại nhất để tính toán, nhóm nghiên cứu cảnh báo, 90 năm nữa hồ Ba Bể sẽ biến mất. Giờ thì tốc độ bồi lấp càng nhanh hơn, xem ảnh chụp từ vệ tinh qua các năm thấy rừng quanh hồ ngày càng bị tàn phá nhiều hơn.
Với những tác động mới từ con người, nếu không có kế hoạch chống bồi lấp hồ Ba Bể, chắc chắn hồ sẽ không "thọ" được tới 90 năm. Bởi tôi đã tận mắt thấy biến mất ba hồ, với 40 năm. Thật kinh hoàng, sự tàn nhẫn của thời gian. Người quê tôi, những người ở tuổi ba mươi bây giờ đã không biết về hồ Pé Vài, Pé Nản, Pé Tàu và không biết mấy cánh đồng Pác Ngỏi, Bó Lù, Cốc Tổc hình thành như thế nào... Bây giờ nếu chúng ta cứ dửng dưng trước thời gian, thì rồi người ta sẽ chỉ còn biết hồ Ba Bể qua thơ tôi, đi du lịch hồ Ba Bể cũng ở trong thơ tôi nốt!
Sẽ viết sách giới thiệu hồ Ba Bể
Theo như ông nói, Hội những người yêu Ba Bể được thành lập từ năm 1997. Đến sự việc này, dư luận mới biết nhiều hơn về Hội. Vậy từ đó tới nay, Hội đã làm gì?
Lâu nay, Hội vẫn theo dõi những sự vụ xảy ra trong vườn Quốc gia Ba Bể. Chúng tôi có một mối liên hệ đặc biệt với người dân ở đó, có sự vụ gì, họ lại gọi thông báo một cách hoàn toàn tự nguyện. Bản thân những thành viên tham gia hoạt động Hội cũng hoàn toàn tự nguyện bỏ tiền túi để thực hiện những chuyến khảo sát, hoặc dựa vào những dự án tài trợ do tôi kêu gọi.
Có lần, tỉnh định làm thủy điện thác Đầu Đẳng. Người dân và một số cơ quan thụ lý giấy tờ của công trình biết việc đó đã báo tin ngay cho Hội, chúng tôi đã có ý kiến với chính quyền. Sau đó, tỉnh đã nghe ra. Câu chuyện khai thác quặng không phải bây giờ tôi mới nói. Hội đã tiến hành kiểm nghiệm mẫu nước, mẫu quặng, hi vọng kết quả sẽ là bằng chứng thuyết phục những người có thẩm quyền đưa ra những quyết định đúng đắn.
Nhưng nếu giả sử, phải chờ đợi để đạt được kết quả cuối cùng, có khi mất mát điều gì đó, ông có mất nhiệt huyết không?
Bây giờ có thể người ta chưa hiểu nhưng rồi họ sẽ hiểu. Tôi tin vào sự ủng hộ của các nhà khoa học Việt Nam và thế giới. Câu chuyện hồ Ba Bể không riêng là câu chuyện của Việt Nam vì nó đã được công nhận là di sản ASEAN và được công nhận là một trong 20 hồ nước ngọt tự nhiên thế giới cần phải được bảo vệ đặc biệt.
Trong thời gian chờ đợi quyết định bảo vệ hồ Ba Bể, ông sẽ làm gì? Làm thơ về hồ Ba Bể?
Tôi làm thơ rất nhiều về hồ Ba Bể rồi. Lúc đó, sẽ phải làm những việc khác, có thể viết sách giới thiệu hồ Ba Bể để giúp người ta hiểu và để lại cho thế hệ mai sau. Và người dân bây giờ và mai sau sẽ hiểu phải bảo vệ hồ Ba Bể. Bảo vệ hồ Ba Bể luôn luôn là việc làm chung của toàn xã hội.
Biết chuyện nhà thơ Dương Thuấn viết bài, chụp ảnh rồi kêu gọi bảo vệ hồ Ba Bể, có người nói vui rằng ông không lo làm thơ lại đi tranh việc của nhà khoa học. Ông có biết chuyện đó không?
Tôi vẫn làm thơ, có nhiều bài về hồ Ba Bể (cười). Còn câu chuyện về việc bồi lấp hồ Ba Bể, tôi đã từng nói rất nhiều lần và từ rất lâu rồi.
Đợt này, sau khi chuẩn bị đủ tư liệu, tôi đã kêu gọi sự tham gia của các nhà khoa học như GSTS Phạm Vĩnh Cư, GSTS Chu Hảo; GSTS Đặng Hùng Võ, TS Trương Văn Lã - ông là người Tày quê ở Pù Ô, đã nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học, GĐ Trung tâm phát triển Công nghệ, Tài nguyên và Môi trường.
 |
| Thi sĩ Dương Thuấn say sưa giảng giải về hồ Ba Bể |
Tôi hơi thắc mắc, sao một con người điềm tĩnh và trầm lặng như ông lại có thể quyết liệt đến như vậy để bảo vệ hồ Ba Bể?
Tôi sinh ra và lớn lên ở đó. Khi còn ở quê, tôi quen thuộc với vẻ đẹp hồ Ba Bể đến mức không còn nhận ra là nó đẹp.
Năm 1994, tôi mời GSTS Phạm Vĩnh Cư về thăm quê, thăm hồ Ba Bể. Ông bảo, ông đã từng đi rất nhiều hồ trên thế giới nhưng chưa thấy hồ nào đẹp đến như vậy. Và ông đã đề xuất ý tưởng thành lập Câu lạc bộ hồ Ba Bể. Tuy nhiên, ý định đó tới năm 1997 mới được thực hiện, khi Bắc Kạn đã chính thức tách ra khỏi Thái Nguyên. Đó chính là Hội những người yêu Ba Bể hiện nay.
Với tôi, bảo vệ hồ Ba Bể là chuyện sống chết của thế hệ hôm nay. Không bảo vệ được hồ Ba Bể là có tội với thế hệ mai sau.
 |
Sự quyết liệt này là tố chất sẵn có trong con người ông. Hay động đến hồ Ba Bể, ông mới quyết liệt đó?
Tôi là người điềm đạm nhưng mạnh mẽ và quyết liệt trong những việc quan trọng. Đó là tố chất có sẵn rồi. Tôi quyết tâm làm tới cùng và làm hết sức mình để bảo vệ hồ Ba Bể.
"Hồ kia rày đã lên đồng"
Ngày xưa ông Tú Xương chán chường vì "Sông lấp". Ngày nay nhà thơ Dương Thuấn sầu vì "hồ lấp". Đã có ai nói với ông như thế chưa?
(Cười) Có thể đó là một sự trùng hợp. Không hiểu ông Tú Xương hồi đó thế nào chứ tôi, mỗi lần trở về quê, lại thấy hồ Ba Bể khác đi.
Hồi tôi 12 tuổi, tôi hay cùng bạn bè chèo thuyền ra mấy hồ Pé Vài, Pé Tàu bắt trai. Trai rất béo. Rồi giong thuyền đi chơi, đi xem những mỏ nước lớn chảy ra từ những gốc cây bên hồ. Giờ thì lấp hết, cả hồ Pé Vài và hồ Pé Nản đã thành bãi đất, trồng ngô trồng lúa, có nơi có cả sổ đỏ rồi. Hay hồ Pé Lèng nơi ở bản Bó Lù và bản Cốc Tổc cũng vậy.
Nhiều người vẫn chưa nhận ra, cái lợi của những thửa ruộng, bãi ngô, tưởng nhiều nhưng rất ít so với việc giữ vẻ đẹp của hồ Ba Bể.
Nếu cứ để tình trạng như hiện nay, bao giờ hồ Ba Bể sẽ hoàn toàn biến thành "hồ lấp"?
Cách đây 10 năm, PGS. TS. Lưu Như Phú (bấy giờ còn là cán bộ Viện Khoa học Thủy lợi, thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay đã nghỉ hưu) đã từng dẫn đầu hàng chục nhà khoa học trong lĩnh vực thủy lợi lên hồ Ba Bể để đo đạc, nghiên cứu. Quá trình đó diễn ra trong ba năm, đã sử dụng các phương pháp khoa học tiên tiến và máy móc hiện đại nhất để tính toán, nhóm nghiên cứu cảnh báo, 90 năm nữa hồ Ba Bể sẽ biến mất. Giờ thì tốc độ bồi lấp càng nhanh hơn, xem ảnh chụp từ vệ tinh qua các năm thấy rừng quanh hồ ngày càng bị tàn phá nhiều hơn.
Với những tác động mới từ con người, nếu không có kế hoạch chống bồi lấp hồ Ba Bể, chắc chắn hồ sẽ không "thọ" được tới 90 năm. Bởi tôi đã tận mắt thấy biến mất ba hồ, với 40 năm. Thật kinh hoàng, sự tàn nhẫn của thời gian. Người quê tôi, những người ở tuổi ba mươi bây giờ đã không biết về hồ Pé Vài, Pé Nản, Pé Tàu và không biết mấy cánh đồng Pác Ngỏi, Bó Lù, Cốc Tổc hình thành như thế nào... Bây giờ nếu chúng ta cứ dửng dưng trước thời gian, thì rồi người ta sẽ chỉ còn biết hồ Ba Bể qua thơ tôi, đi du lịch hồ Ba Bể cũng ở trong thơ tôi nốt!
Sẽ viết sách giới thiệu hồ Ba Bể
Theo như ông nói, Hội những người yêu Ba Bể được thành lập từ năm 1997. Đến sự việc này, dư luận mới biết nhiều hơn về Hội. Vậy từ đó tới nay, Hội đã làm gì?
Lâu nay, Hội vẫn theo dõi những sự vụ xảy ra trong vườn Quốc gia Ba Bể. Chúng tôi có một mối liên hệ đặc biệt với người dân ở đó, có sự vụ gì, họ lại gọi thông báo một cách hoàn toàn tự nguyện. Bản thân những thành viên tham gia hoạt động Hội cũng hoàn toàn tự nguyện bỏ tiền túi để thực hiện những chuyến khảo sát, hoặc dựa vào những dự án tài trợ do tôi kêu gọi.
Có lần, tỉnh định làm thủy điện thác Đầu Đẳng. Người dân và một số cơ quan thụ lý giấy tờ của công trình biết việc đó đã báo tin ngay cho Hội, chúng tôi đã có ý kiến với chính quyền. Sau đó, tỉnh đã nghe ra. Câu chuyện khai thác quặng không phải bây giờ tôi mới nói. Hội đã tiến hành kiểm nghiệm mẫu nước, mẫu quặng, hi vọng kết quả sẽ là bằng chứng thuyết phục những người có thẩm quyền đưa ra những quyết định đúng đắn.
Nhưng nếu giả sử, phải chờ đợi để đạt được kết quả cuối cùng, có khi mất mát điều gì đó, ông có mất nhiệt huyết không?
Bây giờ có thể người ta chưa hiểu nhưng rồi họ sẽ hiểu. Tôi tin vào sự ủng hộ của các nhà khoa học Việt Nam và thế giới. Câu chuyện hồ Ba Bể không riêng là câu chuyện của Việt Nam vì nó đã được công nhận là di sản ASEAN và được công nhận là một trong 20 hồ nước ngọt tự nhiên thế giới cần phải được bảo vệ đặc biệt.
Trong thời gian chờ đợi quyết định bảo vệ hồ Ba Bể, ông sẽ làm gì? Làm thơ về hồ Ba Bể?
Tôi làm thơ rất nhiều về hồ Ba Bể rồi. Lúc đó, sẽ phải làm những việc khác, có thể viết sách giới thiệu hồ Ba Bể để giúp người ta hiểu và để lại cho thế hệ mai sau. Và người dân bây giờ và mai sau sẽ hiểu phải bảo vệ hồ Ba Bể. Bảo vệ hồ Ba Bể luôn luôn là việc làm chung của toàn xã hội.
Lê Phương Đông (thực hiện)
Bee.net