Việc liên tiếp xảy ra nhiều vụ tai nạn liên quan đến tàu du lịch từ đầu năm đến nay làm ít nhất 28 người chết và 2 người bị thương, đang dấy lên nỗi lo ngại về công tác an toàn giao thông đường thủy, nhất là từ góc độ quản lý nhà nước.
Đầu tiên là vụ chìm nhà hàng nổi Mỹ Khánh (Cần Thơ) vào ngày 8.1 làm 2 người bị thương. Sau đó, tàu Trường Hải 06 chìm trên vịnh Hạ Long vào rạng sáng 17.2 làm 12 người chết. Cũng khu vực này, ngày 8.5, một tàu du lịch của Công ty TNHH Hải Long bị đâm chìm. Rồi tối 20.5, tàu của Khu du lịch Dìn Ký chở 21 du khách bị chìm trên sông Sài Gòn làm 16 người thiệt mạng...
tàu Dìn Ký chìm làm 16 người thiệt mạng - Ảnh: Trần Duy
Chưa đầy 5 tháng xảy ra hàng loạt vụ tai nạn nghiêm trọng quả rất đáng lo ngại, nhất là mỗi khi xảy ra tai nạn, cơ quan chức năng đều nhanh chóng vào cuộc mổ xẻ nguyên nhân, trách nhiệm để rút kinh nghiệm, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Động thái này là cần thiết, nhằm ngăn ngừa những thảm họa tương tự. Nhưng rồi thảm họa vẫn xảy ra.
Có một thực tế là trong những vụ việc trên, khi cơ quan điều tra vào cuộc thì những người bị tạm giữ để điều tra đều là “người của nhà tàu” (thuyền trưởng, tài công, nhân viên trên tàu...), vì các hành vi thiếu trách nhiệm, không đủ năng lực... Thế nhưng, thông tin ban đầu cho thấy để xảy ra những tai nạn thảm khốc nói trên, lỗi không chỉ thuộc về “người của nhà tàu”. Như vụ chìm nhà hàng Mỹ Khánh, cơ quan điều tra vào cuộc và “lòi” ra nhà hàng hoạt động không phép. Chưa có giấy phép mà vẫn hoạt động, dẫn đến tai nạn thì ngoài trách nhiệm của chủ doanh nghiệp còn có trách nhiệm rất lớn của cơ quan quản lý nhà nước địa phương. Hoặc trong vụ chìm tàu du lịch Dìn Ký, thông tin ban đầu cho thấy tàu đã hết hạn đăng kiểm từ tháng 2.2011 nhưng vẫn hoạt động. Ở đây có trách nhiệm rất lớn của lực lượng CSGT đường thủy khi để phương tiện không an toàn hoạt động. Thế nhưng, trong cả hai trường hợp trên, chưa thấy chuyện xử lý những cán bộ nhà nước liên quan.
Ngay cả trong trường hợp tàu Dìn Ký bị nạn còn hạn kiểm định, thì nhiều người cho rằng vẫn khó tránh khỏi thảm họa xảy ra khi mà kết cấu tàu thiếu an toàn, như phần chìm dưới nước chỉ khoảng 1m, trong khi phần nổi lại quá cao (khoảng 6m), tàu thiết kế nhiều vách ngăn, khi đóng kín các cửa sẽ giống như bức bình phong chênh vênh hứng gió rất dễ lật ngang. Rõ ràng, tình huống đóng kín cửa khi mưa to, gió lớn là thực tế hoàn toàn có thể xảy ra..., nhưng thực tế cũng cho thấy con tàu này từng được đăng kiểm và hoạt động nhiều năm qua. Điều này gợi nhớ lại vụ đăng kiểm nhưng không thể phát hiện ra lỗi ở hàng chục ngàn chiếc xe hơi vừa qua; hay rất nhiều vụ xe còn hạn đăng kiểm nhưng khi lưu thông trên đường bỗng dưng mất thắng gây tai nạn... Có điều, cũng chưa thấy cán bộ đăng kiểm nào bị xử lý trách nhiệm liên quan.
Một điểm đáng lưu ý khác là trong các vụ tai nạn nói trên, người thiệt mạng là du khách, còn lái tàu và nhân viên phục vụ đều thoát. Thoát nạn là điều đáng mừng, nhưng điều đó cho thấy rõ ràng du khách rất bị động trong việc đối phó với tai nạn, mà trong đó có trách nhiệm rất lớn của nhân viên tàu. Khi lên tàu, rất ít trường hợp nhà tàu hướng dẫn kỹ năng thoát hiểm cho du khách, như khi đi máy bay. Tai nạn xảy ra, bên cạnh phao thì thái độ bình tĩnh của nhân viên trên tàu hướng dẫn du khách thoát hiểm chính là một “phao cứu sinh” cực kỳ quan trọng. Đáng tiếc, thực tế hầu hết các nhân viên trên tàu đều không có được thái độ này, thậm chí không ít trường hợp còn nhanh chân thoát hiểm, bỏ mặc khách.
Thảm họa đã xảy ra, dẫu biết dù mổ xẻ nguyên nhân, trách nhiệm... thế nào cũng không thể trả lại được mạng sống của các nạn nhân, nhưng đó là việc phải làm và làm nghiêm túc, xử lý trách nhiệm đến nơi đến chốn, kể cả cán bộ nhà nước thiếu trách nhiệm. Có thế mới mong hạn chế được thảm họa tương tự.
Minh Đức (Thanh niên)