“Đã đôi lần đến với Huế mộng mơ…”. Tôi xin bắt đầu bằng câu ca đó vì đây cũng là lần thứ hai tôi đến Huế với nhiều cung bậc cảm xúc ắp đầy kỷ niệm. Sông Hương thướt tha như mái tóc dài của cô gái Huế vương nhiều sầu cảm, còn đó những lăng tẩm cung đình uy nghi trấn giữ... như choáng ngợp bất cứ hồn ai.
Kỳ 1: Tiền + Tối kiến = Phá hoại không gian văn hóa lịch sử?
Nhưng đâu rồi nền cũ lâu đài bóng tịch dương. Chỉ nghe đâu đó vẳng bên tai người ta vô tâm hay cố ý đã thương mại hóa hết thảy. “Bóp méo” không gian văn hóa lịch sử của cố đô xưa. Một chút ngậm ngùi và động lòng đến xót xa.
Từ tầng một và tầng hai cho đến ngoài khuôn viên ngổn ngang bàn ghế
Ngay sau khi lầu Tứ Phương Vô Sự “hô biến” thành quán cà phê, các nhà nghiên cứu văn hóa Huế, người dân cố đô, cũng như khách tham quan thập phương hết sức bất bình và đau xót bởi sự vô tâm hay vô tình của những người đem giá trị vật chất tầm thường đánh đổi với giá trị không gian văn hóa lịch sử của cả dân tộc. Phóng viên Báo điện tử Tamnhin.net đã mục sở thị cái sự nghiễm nhiên đến vô tâm kia.
“Hô biến” di tích thành quán cà phê
Lầu Tứ phương Vô Sự là công trình còn lại số ít của hoàng cung quay mặt về phía bắc và cùng với cửa Hòa Bình làm nên một không gian kiến trúc hoàn hảo mang đậm chất triều Nguyễn, với ước vọng hòa bình và phồn thịnh. Thêm vào đó, sử sách còn ghi lại lầu Tứ phương Vô Sự ngày nay nguyên là Đình Tứ Thông, xây dựng vào thời Gia Long thứ 3 năm 1804.
Khách ra vào quán uống cà phê
Sau đó đến thời vua Đồng Khánh đã được tháo dỡ hoàn toàn vì không có điều kiện sửa chữa trùng tu. Năm 1923, vua Khải Định đã cho xây dựng tại đây một tòa lầu làm nơi nhà vua, hoàng gia lên hóng mát, ngắm cảnh và là nơi học tập hằng ngày của các hoàng tử và công chúa và đặt tên là Tứ phương Vô Sự lầu, sau đó bị triệt giải dưới triều Thành Thái.
Tháng 12/2008, dự án trùng tu tôn tạo công trình lầu Tứ phương Vô Sự được triển khai và hoàn thành vào tháng 10/2010, với tổng mức đầu tư hơn 9,3 tỉ đồng.
Thế nhưng cho đến chiều ngày 25/5/2011, khi PV Tamnhin.net đến cửa Hòa Bình tại kinh thành Huế, thì không khỏi ngỡ ngàng di tích lầu Tứ phương Vô Sự đã nghiễm nhiên trở thành quán dịch vụ cà phê, giải khát.
Cả tầng một và tầng hai của lầu đã tấp nập khách vào uống giải khát. Chỉ 30 phút buổi sáng không ít dòng người qua lại trên lầu Tứ Phương Vô Sự, có khách thì lên uống cà phê và cũng không ít khách phải đỏ mặt đi ra do cứ ngỡ là điểm tham quan chứ không phải là quán giải khát như những lần trước đó.
Nhân viên của quán áo xanh bên trái
Câu hỏi được đặt ra: Tại sao, một công trình kiến trúc có giá trị về mặt lịch sử và văn hóa nghệ thuật, là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu được xây dựng dưới thời bấy giờ, đánh dấu một giai đoạn chuyển tiếp trong lịch sử kiến trúc Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ XX.
Lại được ghi nhận là nơi nhà vua và hoàng gia lên hóng mát và ngắm cảnh, và là nơi học tập hằng ngày của các hoàng tử và công chúa giai đoạn cuối của triều Nguyễn lại trở thành điểm dịch vụ kinh doanh cà phê?
Câu trả lời xin nhường lại cho các cơ quan chức năng liên quan tại Thừa Thiên Huế, cũng như các cơ quan bảo tồn di tích trung ương!
Xin đừng thương mại hóa tất cả
Trước thực tế diễn ra với di tích lầu Tứ Phương Vô Sự, người dân Huế và du khách thập phương hết sức bất bình trước việc làm của Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, không những mất đi không gian văn hóa lịch sử ở di tích, mà còn mất đi ý nghĩa vốn có của di tích, dung tục hóa di tích.
Bà Hoa - một du khách đến từ Hà Nội cho biết, “Tôi đã được đôi lần đến các di tích lịch sử lớn ở nước ngoài như Tử Cấm Thành, Vạn Lý Trường Thành của Trung Quốc, đền Taj Mahal của Ấn Độ hay thậm chí tháp Chàm ở Ninh Thuận, Việt Nam. Họ cũng cho bán các sản phẩm lưu niệm hay bản đồ, nước uống nhưng phải bán phía ngoài không gian di tích chứ không phải sử dụng di tích để kinh doanh như lầu Tứ Phương Vô Sự tại đây. Vì vậy, Cần lắm những biện pháp chấn chỉnh ngay, chứ ai lại để cho các cá nhân xâm phạm di tích như vậy.”
Còn đó bia đá khắc ghi dấu ấn lịch sử
Đồng tình với quan điểm này, Ông Đinh Xuân Hùng, một du khách đi cùng đoàn cho biết thêm, việc mở quán cà phê tại di tích lầu Tứ Phương Vô Sự là hành động quá thô bạo với di tích, hạ thấp đi giá trị của di tích, và là sự xúc phạm đến lịch sử. Đây là nơi học tập của công chúa, một nét văn hóa đặc trưng giáo dục Việt Nam còn giữ. Do vậy, phải giữ cho được nét tinh hoa như vốn có. Có làm như vậy con cháu đời sau mới hiểu mới biết. Chứ làm như hiện tại mấy ông nhà mình hôm nay thì nay mở giải khát, nếu không chấn chỉnh thì ngày mai con mở gì nữa?”
Bên cạnh đó, theo tìm hiểu của PV Tamnhin.net lầu Tứ Phương Vô Sự mang một ý nghĩa “bốn phía bình an” vậy nên nếu biến nơi đây thành quán cà phê thì còn gì là bình an như vốn có nữa.
Do đó, việc “hô biến” lầu Tứ Phương Vô Sự thành quán cà phê đã vô tình hay cố ý tùy tiện “bóp méo” không gian văn hóa lịch sử. Những dịch vụ này đã không phát huy được giá trị của di tích, mà còn dung tục hóa di tích.
Khách uống cà phê nhớ dựng xe tại lối lên di tích... chậc!
Được biết, trước đó Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế cũng từng cho mở một nhà hàng Ông Táo trong khu vực Thế Miếu, kinh thành Huế. Sau đó, UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế cũng đã có quyết định dời nhà hàng đến địa điểm khác. Bài học xưa còn đó sao giờ còn lặp lại?
Trong khi đó, Luật Di sản quy định rất rõ những hành vi vi phạm làm sai lệch hoặc hủy hoại di sản văn hóa trong đó tại điều 4, điểm 2b quy định: Nếu tùy tiện đưa những yếu tố mới không phù hợp làm giảm giá trị di sản văn hóa sẽ là vi phạm Luật di sản.
Phải chăng điều này các cơ quan chức năng liên quan tại Thừa Thiên Huế không biết?
Còn nữa...
Bài và ảnh: Văn Kỳ Thanh (Tamnhin)