Sợ hãi vì… thủy điện vận hành

Hàng vạn người dân huyện Kbang, thị xã An Khê (Gia Lai) vừa phải chịu cảnh thiếu nước, vừa phải đối phó với nguy cơ “bỗng nhiên bị xả lũ”.

Ngày 11-6, Nhà máy thủy điện An Khê - Ka Nak chính thức phát điện tổ máy số 1, nỗi lo của hàng vạn người dân các huyện Kbang, Kon Chro, thị xã An Khê (Gia Lai) cũng tăng lên từng ngày. Vì sao? Đây là công trình thủy điện duy nhất ở Việt Nam không trả nước về dòng sông Ba mà đổ sang sông Kôn (Bình Định).

Hậu quả của công trình “lạ thường”

Bắt đầu chặn dòng tích nước từ tháng 1-2011 đến nay, công trình thủy điện An Khê - Ka Nak đã giữ lại hầu hết nước ở thượng nguồn của dòng sông này. Từ đó, nước sông Ba chảy qua các huyện Kbang, Kon Chro, thị xã An Khê bị khô cạn, ô nhiễm trầm trọng khiến đời sống của hàng vạn người dân bị đảo lộn. Trong khi tình trạng này chưa được giải quyết thì cuối tháng 5, khi mới xuất hiện một trận mưa lớn đầu mùa, công trình thủy điện này bất ngờ xả lũ.

Ông Tưởng Văn Long ở thôn 4, xã Đông, huyện Kbang bức xúc: “Chưa bao giờ sông trơ đáy như nhiều tháng qua. Có bao nhiêu nước thì thủy điện giữ lại hết. Trong khi chúng tôi còn chưa biết xoay xở thế nào thì thủy điện xả lũ ồ ạt. Bao nhiêu hoa màu, cây cối bị trôi sạch. Mới đầu mùa mưa mà đã vậy, tới khi vào mùa lũ không biết nguy hiểm thế nào”.

Cửa xả lũ từ hồ Ka Nak ra sông Ba. Vào mùa lũ, đây là cửa chính xả lũ xuống vùng hạ lưu khiến người dân thấp thỏm lo sợ. Ảnh: TẤN LỘC

Trong buổi làm việc mới đây với lãnh đạo các bộ Tài nguyên và Môi trường, Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ông Phạm Thế Dũng, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, khẳng định những điều trên là hậu quả đã được dự báo của công trình thủy điện An Khê - Ka Nak. Công trình này có thiết kế rất “lạ lùng”, tách thành hai bậc cách xa nhau hàng chục cây số. Bậc một (thủy điện Ka Nak) lấy nước từ thượng nguồn sông Ba đổ về hồ chứa tại huyện Kbang có dung tích 285 triệu m³, công suất nhà máy chỉ 10 MW; bậc hai có hồ chứa 5,6 triệu m³ nằm ở thị xã An Khê, nhà máy đặt ở huyện Tây Sơn (Bình Ðịnh) có công suất đến 160 MW.

Theo giải thích của đại diện Ban Quản lý Dự án Thủy điện 7, sau khi đưa nước vận hành các tổ máy của thủy điện Ka Nak, nguồn nước này được dẫn đến hồ chứa An Khê (có chức năng trung chuyển) rồi lưu chuyển qua hệ thống đường ống xuyên đèo An Khê để vận hành tổ máy thủy điện An Khê tại huyện Tây Sơn; sau đó toàn bộ nguồn nước được đổ thẳng ra sông Kôn (Bình Định). Cũng vì thế, thay vì trả nước ra sông Ba để chảy về Phú Yên thì dòng chảy sông này đã bị bẻ quặt khiến đoạn dưới bị khô cạn.

Nguy cơ được báo trước

Ông Phạm Thế Dũng, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, cho biết ngay từ khi bản thiết kế công trình thủy điện An Khê - Ka Nak được công bố, lãnh đạo tỉnh Gia Lai đã phản ứng quyết liệt vì cho rằng nếu vận hành theo cách này thì sông Ba sẽ bị cạn kiệt, đặc biệt là hiểm họa từ các hồ chứa vào mùa mưa lũ mà các địa phương ở hạ lưu phải hứng chịu. Tuy nhiên, những ý kiến này vẫn không làm thay đổi được bản thiết kế và công trình vẫn được thi công theo phương án ban đầu.

Theo ông Trần Vĩnh Hương, Chủ tịch UBND huyện Kbang, đợt xả lũ cuối tháng 5 vừa qua là một cảnh báo đối với công trình thủy điện này. Chỉ mới một trận mưa lớn, thủy điện An Khê - Ka Nak đã ồ ạt xả lũ không báo trước khiến nhiều diện tích hoa màu, tài sản của người dân bị cuốn trôi với tổng thiệt hại hơn 14 tỉ đồng. Đến nay, Ban Quản lý Dự án Thủy điện 7 vẫn chưa thống nhất bồi thường thiệt hại cho người dân vì cho rằng thống kê chưa chính xác.

Nhà máy thủy điện An Khê - Ka Nak đi vào hoạt động cũng là lúc Tây Nguyên vào mùa mưa lũ. Ông Trần Văn Hường ở xã Nghĩa An, huyện Kbang than: “Chưa bao giờ chúng tôi thấy lo lắng khi mùa mưa lũ đến như năm nay. Cả một “túi nước” khổng lồ nằm ngay trên đầu, không biết nó xả lúc nào”.

TẤN LỘC (PLVN)