Làm không đủ ăn - ăn không đủ để làm

Ăn hết suất rồi vẫn chẳng thấm vào đâu. Ảnh: Anh tuấn

Theo khảo sát thì hiện nay có tới 35,5% số NLĐ phải rơi vào vòng xoáy làm thêm ở mức 1,5 giờ/ngày. Điều đáng nói là số NLĐ này lại chủ yếu làm việc tại những DN cần nhiều sức lực, tiêu tốn nhiều năng lượng như dệt may, giày da... Ghi nhận tại một số DN thì có người phải làm thêm tới hơn 600 giờ/năm - vượt mức cho phép tới 3 lần. Số NLĐ không phải làm thêm giờ hiện chỉ là con số ít ỏi 5,2%, điều đó cho thấy có tới 94,8% số NLĐ phải làm thêm giờ. Đây là con số quá lớn. Các chuyên gia cho rằng, con số này đủ cho thấy “vòng xoáy làm thêm” đã hút sức lực của NLĐ nhiều đến mức nào.

Tuy nhiên, làm thêm dù là vòng xoáy mạnh nhất nhưng lại chưa phải là cuối cùng. Từ kết quả khảo sát, các chuyên gia phân tích hầu hết DN đều dùng chiêu thức tách trợ cấp, phụ cấp ra khỏi tiền lương để dễ dàng điều chỉnh. Trong số này, đáng chú ý là vấn đề tiền ăn trưa (ăn ca) tại các DN. Tuy nhiên, điều đáng nói là hầu hết DN hiện nay thực hiện hỗ trợ tiền ăn trưa (ăn ca) cho NLĐ bằng tiền ở mức rất thấp từ 8.000 - 12.000đ/bữa. Thế nhưng theo khảo sát, bữa ăn cho NLĐ do DN tại Đà Nẵng cung cấp và bao cấp tiền điện, nước, chi phí bếp ăn, nhà ăn, miễn phí nước uống đã là 12.770đ/suất. Còn tại Nam Định, bữa ăn đạm bạc nhất cần tới 12.000đ/suất và tại Tuyên Quang cũng cần tới 10.000đ/suất. Như vậy có thể thấy, khoản tiền ăn trưa (ăn ca) mà DN hỗ trợ cho NLĐ cũng không đáp ứng được nhu cầu tối thiểu.

Những tác động vòng ngoài

Theo phân tích của các chuyên gia thì nếu như vòng xoáy tại DN có tác động trực tiếp hằng ngày thì những tác động vòng ngoài lại âm ỉ, nhưng tiềm ẩn quá nhiều nguy cơ. Cụ thể, khi mà thu nhập không đủ trang trải cuộc sống cá nhân thì đồng nghĩa với việc không có khả năng tích lũy. Khi đó, NLĐ không thể tái tạo và mở rộng sức lao động và càng không thể có chi phí đáp ứng cho các vấn đề như học tập, chăm sóc y tế, giáo dục của bản thân và người thân trong gia đình.

Đến nay, dù chưa có nghiên cứu và khảo sát tổng quát hay cụ thể nào, nhưng thực tế cho thấy hầu hết các khu công nghiệp đều không có nhà ở cho công nhân, không có nhà trẻ cho con em NLĐ, còn vấn đề y tế và giáo dục thì cũng phó mặc cho xã hội. Chính vì thế, NLĐ tại các khu công nghiệp hầu hết phải tự đi thuê nhà, thậm chí sống tập trung tại các khu nhà trọ ổ chuột. Việc nhu cầu dinh dưỡng không đủ, điều kiện sống không đảm bảo khiến NLĐ tại các khu vực này thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhất về mặt sức khỏe, nhất là NLĐ nữ trong vấn đề sức khỏe sinh sản.

Một kết quả nghiên cứu riêng về nhu cầu dinh dưỡng cho thấy, hiện lương tối thiểu chỉ đáp ứng được hơn 60% cho NLĐ ở khối DN FDI và 55% ở khối DN trong nước. Theo khảo sát tại 30 DN thì có tới 73,4% số NLĐ ở cả 4 KV hiện đang có mức lương không đáp ứng được mức sống tối thiểu. Ở khối DN FDI, lương tối thiểu chỉ đáp ứng được từ 43 - 48% mức sống tối thiểu của NLĐ. Còn lương tối thiểu của DN trong nước chỉ đáp ứng được 36% - 40% mức sống tối thiểu cho NLĐ.

Thực trạng NLĐ “làm không đủ ăn” rồi “ăn không đủ sức khỏe để làm” đã tạo nên những vòng xoáy liên hoàn và liên tục theo thời gian. Những vòng xoáy này không những bóp nghẹt cơ hội vươn lên của NLĐ, mà còn dần dần vắt kiệt sức lực và khả năng của NLĐ. Chính vì thế khi xảy ra rủi ro, hầu như NLĐ phải tự trang trải chi phí và gánh chịu hậu quả. Thậm chí là khi không đủ sức khỏe để làm việc thì họ dễ bị nghỉ việc.

Phạm Anh (Lao động)