Bài 2: Ngàn thước lên cao, ngàn thước lún
Những cung đường đi qua Hà Giang mở ra những cảnh quan đẹp nhất, mà đáng lý ra chỉ cần khai thác du lịch đúng mức thì có thể để dành các tài nguyên khoáng sản lại cho đến khi Việt Nam có đủ công nghệ tiên tiến để khai thác.
| Những cung đường Đông Bắc được Nhà nước đầu tư giúp phần lớn cho an sinh khu vực. Ảnh: Công Khanh |
“Băm nát” cung đường phố núi
Thay vì chỉ chở những đoàn môtô phượt tìm đến những ngóc ngách hữu tình của vùng cao mà đường sá thì ngoằn ngoèo nhưng lòng người dân thì ngay thẳng, những con đường Đông Bắc – được đầu tư bằng 100% vốn Nhà nước, không chỗ nào có trạm thu phí – phải nai lưng cõng những chiếc xe chở quặng, chất thải từ quặng, quá tải.
Hậu quả là ở những nơi có điểm khai thác quặng, không con đường nào còn nguyên vẹn, chúng bị lún nặng nề bởi vệt bánh xe và sạt lở. Đặc biệt, làm mất hẳn hình thù ở ngay những đoạn cua hình cánh chỏ. Đưa những góc cua này về thời kỳ mới mở núi làm đường vào thôn, bản, xã vùng cao.
Điển hình như đoạn đường từ thành phố Hà Giang đi Tùng Bá dài khoảng 20km, nơi có điểm mỏ khai thác sắt và chì – kẽm Tùng Bá – Na Sơn bị sụt lún rất nặng nề. Hai bên đường là hai vệt sâu hoắm của bánh xe. Tính đến nay, tuyến đường này đã phải gồng mình gánh những đoàn xe quá tải để chuyên chở trên 50.000 tấn quặng đã qua sơ chế để xuất khẩu qua Trung Quốc, chưa kể số lượng quặng thô.
Chủ tịch UBND xã Tùng Bá có trụ sở do công ty khai thác mỏ chì – kẽm xây tặng, ông Phạm Huy Trà, người duy nhất trong các chủ tịch xã ở Hà Giang mà phóng viên báo Sài Gòn Tiếp Thị tiếp xúc, đòi phải có giấy giới thiệu của tỉnh mới trả lời và cung cấp số liệu cho báo chí, nói: “Thực ra, nền đường ở miền núi vốn yếu, nếu xe không lưu thông thì cũng hư lở do mưa…” Hiện tượng yếu nền này, có lẽ chỉ duy nhất có ở xã Tùng Bá.
Thông cáo Kết luận giám sát các dự án khoáng sản, thuỷ điện trên địa bàn tỉnh của HĐND tỉnh Hà Giang cũng nêu rõ: “Việc triển khai thực hiện hoạt động khai thác khoáng sản, đầu tư xây dựng thuỷ điện đã làm xuống cấp nghiêm trọng một số tuyến đường giao thông như các tuyến đường vào xã Khau Vai (huyện Mèo Vạc), xã Tùng Bá, xã Ngọc Minh (huyện Vị Xuyên), v.v. Do xe chở quặng, thiết bị, máy móc vật liệu xây dựng thuỷ điện có trọng tải lớn đi lại, vượt quá thiết kế của các tuyến đường”.
| Xe của công ty Hùng Lâm đang khai thác đất chứa mangan lộ thiên và cày nát con đường vừa làm xong, còn đang trong hạn bảo hành. Ảnh: Trần Việt Đức |
Khai thác mỏ lấp đường!
Trong khi đó, tuyến đường giao thông huyết mạch vào xã Giáp Trung (từ thị trấn Yên Phú đi vào xã Giáp Trung chừng 9km), đường mới được làm nhưng đang trong tình trạng xuống cấp. Nhiều đoạn đường phủ đầy đất rơi vãi, và đất mỏ quặng do xí nghiệp cơ khí Hùng Lâm khai thác lộ thiên phía trên sườn núi làm rơi xuống. Cống rãnh dẫn nước bằng bêtông hoàn toàn bị vỡ hỏng, thay vào đó là những đoạn cống rãnh khoét đất, dã chiến.
“Nguy hiểm nhất là khi trời mưa, đất đá từ mỏ quặng này đổ xuống đường làm giao thông bị tắc nghẽn nhiều giờ đồng hồ. Xã không đủ thẩm quyền để bắt công ty khai thác xây lại như cũ khi khai thác xong. Mọi báo cáo của xã lên cấp trên đều đã gửi, nhưng chưa thấy có hồi báo về hiệu quả”, ông Nông Trọng Huấn, bí thư xã Giáp Trung, huyện Bắc Mê cho biết.
Ngoài ra, theo ông Triệu Văn Minh, chủ tịch xã Giáp Trung, huyện Bắc Mê, nơi có mỏ mangan lộ thiên: “Đường ở đây mới làm xong năm ngoái, năm nay hỏng hết mặc dầu vẫn còn trong hạn bảo hành”.
Quá nhiều xe Trung Quốc lưu thông vùng biên
Ông Lưu Tùng Giang, phó giám đốc sở Công thương tỉnh, nói: “Chúng tôi đi mới phát hiện ra chỗ nào cũng có xe Trung Quốc. Tôi tự hỏi tại sao xe Trung Quốc lại được vào những khu vực theo tôi nghĩ là không được phép. Ví dụ các vị trí biển treo, biển cấm, khu vực phân chia về an ninh quốc phòng là chắc chắn phải có chứ. Cứ thấy điểm mỏ là thấy xe Trung Quốc, mà không phải xe tải đâu nhé. Xe tải mà chở là thuộc quyền quản lý của doanh nghiệp, nhưng đây là xe của những người tham gia cũng được đi len lỏi trong những điểm khai thác mỏ này mà không ai kiểm soát”.
Sở Công thương đang kiến nghị với tỉnh Hà Giang vấn đề này, đặc biệt đây lại là tỉnh biên giới. Ông Giang giải thích thêm: “Chúng ta nên biết là quyền kiểm soát của chúng ta đối với xe Trung Quốc đến đâu, xem lại quy định là các xe đó có được phép vào hay không, hoặc xe tải thì phải chở theo lộ trình, đường, tuyến nào, hoặc là chở trong nội bộ mỏ thôi”. Ông lại nêu nan đề: “Điểm mỏ nào cũng có xe Trung Quốc vào được là một điều khó hiểu!”
Bảo vệ đường giao thông do vận chuyển sản phẩm, nhất là để hạ giá thành, những chuyến vận chuyển phần lớn là quá tải đối với đường đèo, đối với các khúc cua cánh chỏ, cầu cống, đáng lý phải nằm trong đánh giá tác động môi trường, nhất là các tuyến đường do “cha chung” đầu tư. Nhưng rõ ràng, việc đó đã không được đưa vào mà chỉ mới nằm trong kiến nghị của HĐND trong thông cáo Kết luận giám sát các dự án khoáng sản, thuỷ điện trên địa bàn tỉnh của HĐND tỉnh Hà Giang vào tháng 5 vừa qua. (còn tiếp)