Xe máy chỉ là "đồng phạm" chứ không phải "thủ phạm" chính gây ùn tắc giao thông, đó là nhận định của nhiều chuyên gia trước việc xe máy sẽ bị hạn chế tại một số thành phố lớn ở Việt Nam.
Bộ GTVT đang phối hợp với các bộ, ngành, UBND các tỉnh - thành phố xây dựng đề án hạn chế và lộ trình cấm mô-tô, xe gắn máy tham gia giao thông tại các đô thị lớn, trình Thủ tướng trong quý IV/2012. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cấm như thế nào, bao giờ cấm, là vấn đề không đơn giản.
Quỹ đất dành cho giao thông đô thị quá thấp; quy hoạch giao thông đô thị, tổ chức giao thông bất hợp lý; kết cấu hạ tầng giao thông chưa đảm bảo… Đây mới là những nguyên nhân chính gây ùn tắc giao thông, chứ chưa hẳn chỉ là do sự gia tăng đột biến của phương tiện cá nhân, trong đó có xe máy. Đó là quan điểm của một số chuyên gia giao thông - đô thị khi trao đổi với Đất Việt xung quanh đề án hạn chế, tiến tới cấm xe máy tham gia giao thông tại các đô thị lớn mà Bộ GTVT đang tiến hành soạn thảo. Theo các chuyên gia, việc hạn chế, cấm xe máy tại các đô thị lớn là việc cần làm, song thực hiện vào thời điểm nào, dùng phương tiện nào để thay thế… là một bài toán khó.
Cấm thì đi bằng gì?
Còn nhớ, từ năm 2003, để hạn chế xe máy tại khu vực nội thành, Hà Nội đã dùng biện pháp mạnh là ngừng cấp đăng ký xe máy tại 4 quận nội thành Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, và tiếp đó là 3 quận Cầu Giấy, Thanh Xuân, Tây Hồ. Nhưng chỉ sau 2 năm, năm 2005, quy định này bị bãi bỏ và việc cấp đăng ký xe máy đã được mở lại.
Đón nhận thông tin về chủ trương cấm xe máy tại các đô thị lớn trong thời gian tới, nhiều người dân sống tại khu vực nội thành Hà Nội không khỏi băn khoăn. Anh Đặng Anh Tuấn (trú ngõ 185, phố Tây Sơn, Q.Đống Đa), thắc mắc: “Đành rằng cấm xe máy thì sẽ hạn chế được ùn tắc. Nhưng nếu cấm thì chúng tôi sẽ đi bằng phương tiện gì, khi mà xe buýt còn đang quá tải khủng khiếp, đi taxi thì lương công chức như chúng tôi làm sao cáng đáng nổi?”. Cùng tâm trạng, chị Ngô Thanh Huyền (phố Ngọc Khánh, Q.Ba Đình), thắc mắc: “Nếu cấm xe máy thì như gia đình tôi có 4 chiếc, trong đó có 2 chiếc mới mua, sẽ bỏ đi đâu? Vả lại, hàng ngày đi đường, tôi thấy chính ô-tô, xe buýt mới là thủ phạm gây tắc đường chứ chẳng phải xe máy”. Bởi thế, chị Huyền cho rằng, nếu có hạn chế thì phải hạn chế ô-tô đầu tiên chứ không nên hạn chế xe máy.
Xe máy chỉ là “đồng phạm”
Đến nay, số lượng phương tiện giao thông cá nhân tăng khoảng 10-15%/năm, hiện TP. Hà Nội có 4 triệu phương tiện, trong đó có khoảng 3,8 triệu xe máy. Tính riêng 6 tháng đầu năm 2011, có trên 155.000 xe máy được đăng ký mới. Sở GTVT Hà Nội cũng cho biết, trong năm 2010, thành phố đã xảy ra hơn 100 vụ ùn tắc kéo dài trên 1 giờ, còn các vụ trên dưới 30 phút thì không đếm xuể. 6 tháng đầu năm 2011, dù chưa có thống kê chính xác, nhưng con số này cũng không hề suy giảm.
 |
| Xe máy chỉ là “đồng phạm” chứ không phải “thủ phạm” chính gây ùn tắc giao thông tại các đô thị lớn. |
Tuy nhiên, đi vào phân tích những nguyên nhân cơ bản gây ùn tắc, chính từ thống kê của Sở GTVT Hà Nội cho thấy, riêng 9 quận nội thành Hà Nội, diện tích dành cho giao thông chỉ chiếm 6,8%, trong khi nhu cầu cần tới hơn 20%. Bên cạnh đó, quy hoạch giao thông đô thị, tổ chức giao thông bất hợp lý; phương tiện cá nhân phát triển tùy tiện; ý thức người tham gia giao thông chưa cao; kết cấu hạ tầng giao thông chưa đảm bảo; quản lý đường bộ phân tán... đều là những nguyên nhân cơ bản dẫn tới ùn tắc.
Theo TS Phan Vị Thủy, Chủ tịch Hội đồng khoa học, Hội KHKT cầu đường Việt Nam, từ những phân tích trên, có thể thấy xe máy không thể là thủ phạm chính gây ùn tắc mà chỉ là “đồng phạm”. “Việc sử dụng xe máy một phần do thói quen, do vậy phải làm thay đổi thói quen đó, để họ đi lại bằng phương tiện công cộng. Khi phương tiện công cộng đảm bảo thì sẽ người dân quen nhanh”, TS Thủy nói. Tuy nhiên, theo ông, đây là điều rất khó, bởi vận tải hành khách công cộng - phương tiện chính để giảm tải giao thông của Hà Nội, chủ yếu mới là xe buýt, nhưng xe buýt hiện mới đảm nhiệm được 10% nhu cầu đi lại của người dân.
Nên hạn chế ô-tô thay vì xe máy
Theo kết quả nghiên cứu mới nhất của bộ môn Quy hoạch và Quản lý GTVT (Trường ĐH GTVT Hà Nội) về tác động của các loại phương tiện giao thông lên hệ thống giao thông đường bộ, ô-tô ở Hà Nội chỉ chiếm 10% số phương tiện cá nhân, nhưng chiếm 55% diện tích động (lưu thông trên đường) và 45% diện tích đỗ xe. “Như vậy, với 10% phương tiện, chiếm dụng 55% diện tích đường đi lại, rõ ràng ô-tô liên quan đến ách tắc giao thông chứ không phải xe máy”, TS Khuất Việt Hùng, Trưởng Bộ môn Quy hoạch và Quản lý GTVT, nói và cho rằng, để hạn chế phương tiện, giảm ùn tắc tại các đô thị lớn, nên bắt đầu từ việc hạn chế ô-tô cá nhân.
Ngoài ra, theo TS Khuất Việt Hùng, nói đến xe máy là nói khả năng tiếp cận tốt và đi lại trong thời gian rất ngắn. “Xe máy là phương tiện gắn với quá trình đô thị hóa trong vòng 20 năm qua. Hà Nội sẽ tiếp tục là đô thị của xe máy trong vòng 10 - 20 năm tới”, TS Hùng nhận định.