'Biểu tượng không cứ phải to’

Qua tìm hiểu, xem hình vẽ phối cảnh… tôi thấy tượng đài mẹ Việt Nam anh hùng đã đạt được những giá trị về thẩm mỹ và kiến trúc khá cao. Lấy nguyên mẫu một bà mẹ đã có rất nhiều hi sinh, đóng góp cho đất nước đã mang một giá trị biểu tượng rất lớn.

Nhưng trong thời gian qua, có rất nhiều ý kiến phản đối dự án này của tỉnh Quảng Nam. Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến dư luận không đồng tình với dự án này?

Tôi thấy đa phần các ý kiến phản đối là do kinh phí xây dựng tượng đài này là quá lớn. Nhưng đó là phần nổi của vấn đề. Qua việc dư luận không đồng tình với dự án này, cần nhìn nhận nghiêm túc rằng, thực tiễn những năm qua, mặc dù xây dựng được một số tượng đài thành công, có giá trị nhiều mặt, nhưng chúng ta vẫn loay hoay chưa xác định được chính xác lộ trình trong việc xây dựng các công trình này. Và nhiều người đã phải thừa nhận, gần như chúng ta chưa tạo lập được biểu tượng nào xứng tầm với truyền thống của dân tộc ta.

Việc xây dựng tượng đài mẹ Việt Nam anh hùng thể hiện sự quan tâm lớn của Đảng, Nhà nước và là việc làm cần thiết. Tuy nhiên, để biểu đạt được giá trị tư tưởng đó, cần tính đến tiềm lực và hoàn cảnh của nước ta hiện nay.

Ông có cho rằng, tư tưởng “đã làm là phải làm to nhất, hoành tráng nhất” thể hiện rõ trong dự án xây dựng tượng đài này?

Phải thừa nhận rằng, không ít người vẫn mang nặng tư tưởng cái gì cũng muốn nhất thế giới, cái gì cũng muốn được ghi vào sách kỷ lục. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, chúng ta đã làm được rất nhiều việc, nhiều bước tiến để khẳng định vị thế của nước ta trên trường quốc tế. Nhưng như thế không có nghĩa là tất cả mọi thứ chúng ta làm đều phải đạt tầm vóc thế giới. Điều này trong quy hoạch, chúng tôi đã xác định rất rõ ràng. Trước đây đặt yêu cầu là Hà Nội phải xứng tầm với thế giới trong vòng 20 – 30 năm nữa. Mặc dù Hà Nội có truyền thống là kinh đô từ hàng ngàn năm nay, nhưng rõ ràng Hà Nội còn thiếu rất nhiều yếu tố cạnh tranh khác mà không phải ngày một ngày hai có thể có được. Cuối cùng, các nhà hoạch định chính sách đã xác định lại, chỉ xây dựng Hà Nội thành thủ đô xứng tầm, có vị trí nhất định trong khu vực.

Ở đây, chúng ta phải xác định rõ ràng, xây tượng đài mẹ Việt Nam anh hùng là việc làm cần thiết và nên tiến hành, nhưng phải xác định lộ trình xây dựng cụ thể, lộ trình này phải gắn với sự phát triển của kinh tế xã hội đất nước. Với tình hình đất nước hiện nay, đặc biệt là hoàn cảnh thực tế của tỉnh Quảng Nam, đây là một số tiền đầu tư quá lớn. Việc xây dựng tượng đài vẫn nên tiếp tục nhưng cần phải xem xét, điều chỉnh lại kinh phí xây dựng, quy mô tượng đài. Mấu chốt là các nhà làm dự án cần xóa bỏ ngay tư tưởng đã xây tượng đài là phải “to nhất”, “hoành tráng nhất”. Tượng đài không nhất thiết phải thật to, thật hoành tráng, làm bằng chất liệu quý mới đạt được giá trị biểu tượng cao. Giá trị biểu tượng thật sự của tượng đài đạt được là nhờ giá trị nghệ thuật, giá trị thẩm mỹ và ý nghĩa đích thực của hình tượng, chứ không phải ở quy mô hoành tráng. Thực tế đã chứng minh, nhiều công trình của Việt Nam gây ấn tượng trong khu vực và trên thế giới đều có quy mô rất vừa phải, như: đền thờ An Dương Vương, đền thờ Vua Hùng, lăng Bác Hồ, tượng đài Bác Hồ.

Mô hình tượng đài mẹ Việt Nam anh hùng bằng chất liệu ximăng tỷ lệ 1/1. Ảnh: Vnexpress.

Giả sử, kinh phí không còn là vấn đề phải quan tâm, dự án xây dựng tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng ở Quảng Nam còn những hạn chế gì, thưa ông?

Để xây dựng được những tượng đài to lớn, bên cạnh kinh phí, còn rất nhiều vấn đề liên quan. Kĩ thuật có đáp ứng được không, trình độ công nghệ có làm được không. Tượng đài không chỉ để ngắm, phải tổ chức các hoạt động công cộng xung quanh tượng đài như thế nào, rồi thiết kế đường đi lối lại, cảnh quan quanh tượng đài như thế nào cho hợp lý nhất. Rất nhiều vấn đề cần tính toán và không dễ để giải quyết.

Tôi băn khoăn là có nhất thiết phải đặt bảo tàng bên trong tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng như thiết kế không. Ngay cả bảo tàng về vua Hùng cũng đặt ngoài trời cơ mà. Ý tưởng đó đã phải là tối ưu chưa, đã thực sự phù hợp với ý nghĩa biểu tượng muốn thể hiện hay chưa.

Mới đây, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam đã khẳng định không có vốn xây dựng tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng lúc này. Nhưng dự án này đã tiến hành được 4 năm, theo ông, giải pháp tối ưu lúc này là gì?

Theo tôi, cần thiết phải có những cuộc trao đổi nghiêm túc giữa các nhà tổ chức với các chuyên gia, các nhà khoa học để xác định đâu là giá trị thực sự của các tượng đài, từ đó có những điều chỉnh hợp lý cho dự án này.

Tôi muốn nhắc lại một sự kiện lớn vừa diễn ra, có thể là bài học kinh nghiệm quý giá để đưa ra giải pháp tối ưu cho dự án xây dựng tượng Mẹ Việt Nam anh hùng, đó là Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Để xứng tầm đại lễ nghìn năm, Hà Nội dự định làm rất nhiều sự kiện, công trình, hoạt động vô cùng lớn và hoành tráng, nhưng cuối cùng, vì đòi hỏi của thực tiễn đang cần rất nhiều kinh phí để phát triển cơ sơ hạ tầng, ổn định cuộc sống người dân nên các nhà tổ chức chỉ tôn vinh ở một mức độ nhất định chứ không làm một cách hoàn mỹ. Mặc dù đã có rất nhiều ý tưởng tốt, hoành tráng, lại được sự góp sức, góp kinh phí của Nhà nước và tư nhân, của các tổ chức trong nước và nước ngoài, nhưng Hà Nội vẫn hết sức thận. Cách làm này của Hà Nội đã nhận được sự hoan nghênh của đông đảo nhân dân, phần nào giải quyết hài hòa được mối quan hệ trên. Đây là một tấm gương, một bài học lớn cho Quảng Nam trong việc xây dựng tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng.

Bá Mạnh (Đất Việt)