Chuyện DN: Giàu cho ai? nghèo cho ai?

Huyện Qùy Hợp (Nghệ An) có 115 điểm mỏ, trong đó có 45 mỏ đá xây dựng, 34 mỏ thiếc, 25 mỏ đá trắng, còn lại mỏ sắt, vàng.

Theo số liệu chưa đầy đủ Qùy Hợp có hơn 60 DN, công ty, với gần một vạn công nhân lao động. Vài chục năm trôi qua, đội ngũ hùng hậu trên đã đóng góp một phần lớn vào ngân sách địa phương và cũng đóng góp không nhỏ vào ô nhiệm nghiêm trọng môi trường kéo theo nhiều hệ lũy khác.

Sống trên “kho báu”, dân vẫn nghèo

Sông Dinh, một dòng sông chính, lớn nhất của huyện Qùy Hợp. Từ nhiều nhánh sông nhỏ của các xã Châu Cường, Châu Tiến, Liên Hiệp (đổ ra sông Dinh) hầu hết đều bị san bằng bởi thứ đất thải từ chể biến đá, khai thác khoáng sản đặc quoánh thải xuống theo năm tháng. Sông Nậm Tôn xã Châu Quang những năm chưa có nạn khai thác còn trong xanh, cá sông lượn lờ, bây giờ chỉ còn một bãi bằng đỏ quạnh, 30 ha đất sản xuất của bản Còn xã Châu Quang đã bị vô hiệu hóa, mưa lụt mang bùn đỏ tràn vào tận nhà. Nặng nhất là xã Tam Hợp, có 50 ha đất màu qua mỗi năm lũ lụt đã bị sông cuốn trôi. Các xã Châu Hồng, Châu Cường, Châu Thành, Châu Lộc, Liên Hiệp, Châu Tiến là những địa phương có nhiều mỏ khai thác nhất, do gây ô nhiễm nhiều nhất nên số hộ nghèo cũng lớn nhất, chiếm 40- 50 %. Ông Chủ tịch UBND xã Châu Quang cho biết “Xã ta có 14 điểm mỏ, ruộng nương bị san bằng, cá dưới sông cũng không còn, phụ nữ, cả tuổi học sinh cũng đi mót quặng, thanh niện thì đi làm thuê”. Nhiều cán bộ cấp xã thuộc các điểm mỏ khi được hỏi về kinh tế địa phương ai cũng lắc đầu “ Bản ta không có thu nhập gì, đói lắm” .

Đó là chưa nói đến nhiều vụ chết người đã xẩy ra do khai thác khoáng sản bất cần trong bảo hiểm lao động. Cái nghèo khổ đến và chết người đã rõ, còn ai đang ngày càng giàu lên? Là người sống ở vùng quê này hơn hai chục năm trước nên tôi biết có những ông chủ trước đây sống vất vưởng không nghề nghiệp, do có “số má” nay nhà lầu xe hơi, cơ ngơi cả chục tỷ, trăm tỷ, đánh bạc mất một lúc vài trăm triệu không vấn đề gì. Tại sao họ giàu bốc lên thế? Đó là cơ chế một thời cấp giấy phép, cấp mỏ, quản lý kinh doanh, trốn thuế… Mỗi khi các ông chủ làm ăn được, giàu lên, người có chức có quyền từng ra tay giúp đỡ cũng được trả ơn, giàu theo. Đã có những vị lãnh đạo bị kỷ luật bằng cách “thuyên chuyển công tác” từ huyện lên tỉnh. Có vị Chủ tịch UBND xã Thọ Hợp, Trương Văn Thân do được Doanh nghiệp “tài trợ” nên đã sa vào bài bạc, bị khởi tố, cách chức, mất đảng. Ở vùng “ kho báu” này nghe nhiều người dân nói đến những cam kết. hợp đồng bất thành văn nhưng đầy hiệu nghiệm mà rùng mình bởi sự kín kẻ, khó có bàn tay đích thực pháp luật lần vào được. Mà những chuyện “đi đêm” đó phần lớn lại rơi vào những tổ chức, cá nhân khai thác trái phép.

Theo điều tra chưa đầy đủ, Qùy Hợp có 25 điểm mỏ khai đá xây dựng, 18 điểm khai thác đá xuất khẩu, và 17 điểm khai thác thiếc đều trái phép. Tuy nhiên, những công ty, doanh nghiệp khác để được có giấy phép, cấp mỏ có đá chất lượng, có trữ lượng lớn cũng không thoát được những rắc rối của thủ tục hành chính.

Tạm đình chỉ 54 điểm mỏ, nhiều DN lao đao



Từ nhiều nguyên nhân khai thác khoáng sản, gây ô nhiễm môi trường, quản lý tài nguyên lỏng lẻo, bán tài nguyên bừa bãi, trốn thuế…Nhiều đoàn thanh tra liên nghành về, rà soát, đẩy đuổi, nhưng xem ra chỉ bắt cóc bỏ địa. Trước những bức xúc trên, tháng 3/2010, Thanh tra Chính phủ đã có kết luận về những sai trái khai thác khoáng sản ở Qùy Hợp và ra quyết định tạm đình chỉ 54 điểm mỏ, phải ngừng hoạt động, thăm dò trong vòng 3 tháng. Ngoài những nguyên nhân tạm đình nói trên còn có lý do cấp giấy phép, cấp mỏ của UBND tỉnh Nghệ An không đảm bảo đúng quy định của Nhà nước.

Ngừng hoạt động 3 tháng để rà soát thực hiện cấp lại giấy phép nhưng đến nay đã 18 tháng trôi qua mà quyết định vẫn chưa ban bố được hoạt động trở lại.

Nhiều doanh nghiệp mua máy móc, xe cộ về tốn kém hàng chục tỷ đồng mà không hoạt động được phải đắp chiếu dài cổ mong chờ, nhiều đối tác, hợp đồng bỏ cuộc, hàng tồn đọng tiền tỷ trong kho. Trong lúc đó, nợ ngân hàng các DN phải trả lãi hàng tháng vài ba trăm triệu đồng, hàng vạn công nhân thất nghiệp kéo theo nhiều hệ lũy khác. Theo Chi cục thuế thì huyện Qùy Hợp thất thu khoảng 40-50 tỷ đồng từ việc các công ty ngừng hoạt động. Trước những điều bất ổn của quyết định tạm đình chỉ 3 tháng kéo dài đến nay nhiều công ty đã làm đơn kiến nghị lên Thanh tra chính phủ, lên Bộ TN- MT, gửi đến UBND tỉnh Nghệ An nhưng vẫn chưa thấy trả lời.

Trao đổi với PV. nhiều giám đốc đều tâm sự rất chí lý, nếu thu hồi giấy phép thì phải đúng luật doanh nghiệp, phân định đúng sai, ai chịu trách nhiệm về thiệt hại tài chính? Còn thu hồi giấy phép, tạm đình chỉ khai thác mỏ để cấp lại, yêu cầu doanh nghiệp phải làm những gì thì phải làm sớm để DN có hướng đầu tư. Tuy nhiên, để tồn tại, chờ được hoạt động trở lại, theo quan sát của PV vẫn có không ít DN bằng nhiều lối đi riêng để khai thác. Đây là điều bí ẩn mà khi PV đưa ra câu hỏi hầu hết quan chức ở Qùy Hợp đều trả lời “Làm gì có DN nào liều lĩnh thế”. Còn tế nhị khai thác thông tin thì các ông chủ bảo “Ông tò mò chuyện làm ăn của chúng tôi để làm gì, lên báo ư? Coi chừng”?!



Thảo nào khi biết tôi đang tìm hiểu nhiều chuyện khai thác khoáng sản ở vùng mỏ Qùy Hợp, một giám đốc tầm cở không muốn gặp mà chỉ điện thoại :“ Thằng nào lươn chạch được thì tồn tại để chờ cấp lại giấy phép, cấp lại mỏ, còn đứa nào không hiểu luật lễ, đường đi, lối về thì giải tán, chuyển nghề. Mà nhà báo đừng viết gì cả kẻo nguy đấy”.

Những chuyện bất ổn từ DN đến cuộc sống người dân, ô nhiễm môi trường ở vùng mỏ Qùy Hợp, Nghệ An còn dài dài. Lại thêm một mùa mưa lũ nữa, không biết thêm bao nhiêu ha đất sản xuất sẽ bị cuốn trôi, và cuộc sống của người dân “sống trên kho báu” lại thêm bao nhiêu hộ đói nghèo ? Qùy Hợp thiên nhiên ban tặng cho một kho báu vô giá, đã mấy chục năm rồi giàu có một phần lớn chạy vào đâu ? Còn dân nghèo và bao nhiêu hệ lũy khác đã hiện hữu. Tại sao nhiều năm rồi các cấp có thẩm quyền vẫn chưa có đáp án tối ưu nhất để giải bài toán ở vùng mỏ này ?

Hồ Hồng Tuyến (Tầm nhìn)