"Ăn mày trên biển"...bi hài ký

Chuyện về nghề ăn mày thì đã quá quen thuộc nhưng hành nghề ăn mày trên biển thì có lẽ chưa nhiều người nghe và biết đến. Đây là một "nghề" mới xuất hiện gần đây trên Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh). Rất nhiều du khách thăm quan Hạ Long bằng du thuyền bị nạn ăn mày quấy nhiễu. Họ "đổ bộ" vào các tàu du lịch này bằng những chiếc thuyền nan từ bất kỳ hướng nào, phi lên du thuyền và bám dai hơn cả...bạch tuộc.

Ăn mày... du thuyền

Du thuyền của chúng tôi vừa cập bến động Thiên Cung, du khách trong và ngoài nước đang trầm trồ chiêm ngưỡng danh lam đệ nhất Vịnh Hạ Long thì phía nước xa xa vài cái thuyền nan lao đến rất gấp gáp. Trên những chiếc thuyền cỏn con, bé rách ấy chở đến ba bốn đứa bé độ ba bốn tuổi được cùng với một người đàn bà. Họ ăn mặc rách rưới, dáng người khúm núm, dơ cái bát mẻ từ dưới thuyền lên cầu xin: "Con lạy ông đi qua, lạy bà đi lại làm ơn, làm phước cho con ít tiền để ăn cơm và nuôi mẹ ốm.."?! Sự việc khiến mọi du khách khá ngạc nhiên nhưng cũng có nhiều đồng tiền lẻ được thả vào chiếc bát.

Đang "làm ăn" với mấy vị khách nội địa, bỗng có một vị khách nước ngoài chắc thấy lạ bước đến, ngay lực tức mấy đứa trẻ ăn xin liền chào "hế lô" rồi chìa bát về phía đó. Khổ thân cho ông khách nước ngoài cứ ngây người ra không hiểu chuyện gì còn đám trẻ ăn xin thì cứ bám riết lấy. Chúng bám theo cho đến khi vị khách nước ngoài "hiểu" ra và để vào các bát mẻ mấy đồng lẻ mới "thánh kiu" và "gút -bai". Trong thấy cảnh đó, những du khách trên tàu lắc đầu ngán ngẩm.

Những cái bang nhí xuất phát từ những chiếc thuyền rách nát trên biển.

Được biết, ăn mày trên biển Hạ Long hoạt động rộng khắp. Bất kỳ nơi nào có động, đảo hay khách sạn nhà hàng, những nơi có sự xuất hiện của khách du lịch là bọn họ hoạt động. Kéo dài từ cầu Bãi Cháy kéo đến tận các bè ke của dân trong bờ, thuyền của dân ăn mày trên biển ra tận hàng ngàn hòn đảo lớn nhỏ và thậm chí khu Tuần Châu, nơi được quản lý chặt chẽ thế nhưng ăn mày vẫn trà trộn vào để hành nghề. Theo một số bảo vệ và nhân viên phục vụ trong các khu thắng cảnh thì trên các du thuyền, để tiếp cận được nơi khách du lịch đi lại, dân ăn mày đã cải trang qua nơi soát vé. Sau đó cởi bỏ quần áo sạch sẽ và mặc áo rách rưới vào mình để hành nghề trắng trợn bất cứ nơi nào.

Theo tìm hiểu của PV báo ĐS &PL, để tiếp cận những người khách du lịch thì dân ăn mày phải tìm cách "quen thân" với những người trong ban quản lý các danh lam thắng cảnh. Vậy bằng cách nào để thân quen với những người trong ban quản lý danh lam thắng cảnh, một "cái bang" bật mí: “ăn mày ở Vịnh Hạ Long được chia làm hai loại: Loại thứ nhất là người nhà của những người trong ban quản lý danh lam; Loại ăn mày thứ hai là những người "ăn bám", trà trộn vào khách hoặc trốn các ngõ ngách để vào hành nghề rất công khai mà không bị ngăn cản”.

Gặp "bà tổ" của nghề ăn mày trên biển

Dò hỏi mãi chúng tôi được biết người "khai sinh" ra nghề ăn mày trên biển là bà Tâm, 57 tuổi, nhà ở mỏ than Hòn Gai, trước kia chuyên làm nghề mót than. Cách đây hơn chục năm, chả hiểu học hỏi dân "thương gia" trên vịnh cách nghĩ hợp thời như thế nào, bà Tâm đã xua đàn con cháu lũ lượt ra khu du lịch hành nghề tự do như bán đồ kỷ niệm, hàng hoá vặt vãnh. Nhưng rồi dần dần người khôn của khó, nhiều người đổ xô đi làm nên kiếm ăn bằng những nghề này ngày càng khó. Giữa lúc đó, nhân chuyến đi Hà Nội về, trăn trở mãi, bà Tâm nghĩ cách học theo người ăn mày trên Hà Nội để ra ven biển hành nghề. Kể từ đó, cháu chắt của bà cứ nhong nhỏng lớn vài ba tuổi là bỏ sách bỏ trường để...đi ăn mày. Rồi những người hàng xóm của bà Tâm thấy bà kiếm ăn được thế là rục rịnh cho con cháu bỏ học sắm đồ đi ăn mày.

Một buổi sáng trên phà Bãi Cháy, khi những đoàn khách thập phương về Vịnh Hạ Long, chúng tôi đã bắt gặp những đứa trẻ ăn mày đang sắm sửa cho một ngày đi xin. Buổi sáng ban mai của những đứa trẻ ăn mày thật đẹp đẽ, nụ cười và sự trong sáng trên biển thật ngây thơ nhưng rồi nụ cười đó nhanh chóng nhường chỗ cho những toán tính của người lớn. Những đứa trẻ hành nghề ăn mày ở đây không chỉ là dân bản xứ mà còn đến từ các địa phương như Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, Thanh Hoá... Được biết, cứ sáng sớm, người lớn đem quần áo rách, bát sứt... ra để tấp lên người bọn trẻ, cho chúng vào vai giả nghèo, giả khổ.

Trong số những đứa trẻ dạt từ các tỉnh về đâyT, tôi gặp Nhân, em mới mấy tuổi đầu, dáng người nhỏ loắt choắt, đen nhẻm cứ lang thang trên các du thuyền. Nghe đứa trẻ mới mấy tuổi đầu nói chuyện kiếm tiền để sống thật xót xa. Nhân cho biết vì không quen biết, không được lên du thuyền nên nhiều khi cả ngày không xin được gì nên cũng đành nhịn đói. Còn những đứa trẻ bản địa được người lớn bỏ tiền ra sắm thuyền bè, do người lớn cầm chèo áp sát các du thuyền nên xin được nhiều tiền hơn.

Nhân cũng cho biết, thậm chí những em bé tứ phương tìm đến muốn làm ăn, vì nhỏ tuổi, thân cô thế cô nên nhiều khi bị "thổ địa" chèn ép, thậm chí cấm không cho làm ăn trên mặt vịnh. Thế là chúng thường xuyên bị cấm và bị trấn lột. Nếu muốn làm ăn mày trên biển, bọn trẻ phải nộp "thuế đồng cỏ" mới mong thoát khỏi bị đánh. Theo em Vân, quê ở TP Vinh (Nghệ An) mới ra đây được 3 tháng cho biết, em vốn mất cả cha lẫn mẹ, ra đây kiếm sống nuôi ông bà già. Ngày may mắn kiếm được khoảng 30-40 ngàn đồng thì bị "lột" mất hơn một nửa.

Cũng theo điều tra của chúng tôi, từ đầu năm đến nay, nhất là vào dịp những ngày đầu hè đã xuất hiện những đường dây "bảo kê" ăn mày trên Vịnh Hạ Long. Bọn bảo kê ăn mày chủ yếu là những người bản địa, lang thang không nghề nghiệp, thậm chí là những con nghiện ma tuý thâm niên đã tìm cách dụ dỗ và thậm chí là cưỡng ép các em bé quy tụ lại "dưới trướng" để chúng quản lý theo một đường dây ngầm rất chặt chẽ. Buổi sáng, chúng xua các em đi tứ xứ để hành nghề, buổi chiều tập trung bọn trẻ lại để "móc" túi các em. Nếu em nào gian dối bị bọn chúng đánh cho lên bờ xuống ruộng. Hàng tháng chúng chỉ trả cho những đứa trẻ này những khoảng 2-3 trăm ngàn gọi là "lương".

Một điều đáng lo ngại là một số tên "bảo kê ăn mày" này hình thành nên những đường dây tội phạm, lạm dụng sức lao động của trẻ em. Chúng đầu tư tiền vào sắm thuyền thúng, hoặc loại thuyền chỉ hai ba người đi, tuyển chọn "nhân viên" từ nhiều nơi về. Bọn chúng cho người về các tỉnh thành để bỏ tiền ra thuê các em với lời hứa trả lương cao ngất trời. Nhiều bậc làm cha làm mẹ loá mắt vì tiền, đã sẵn sàng giao con thơ của mình vào tay bọn xấu mà không biết rằng bản thân mình và gia đình đang "giao trứng cho ác". Thực tế, rất nhiều em sau khi "làm công" cho chúng đã ăn đói mặc rách nơi đầu đường góc vịnh rồi khi trở về với vòng tay cha mẹ đã trở thành thân tàn ma dại.

Trường hợp của em Du, 5 tuổi, quê ở Hải Dương xuống Vịnh Hạ Long được một thời gian, không chịu được sự cực khổ nên đã trốn bọn bảo kê để trở về nhà. Nhưng rồi cách đây hơn một tháng, cha mẹ em không thấy thông tin gì của em, tìm xuống phà Cảm Phả tìm bọn người đã đưa em đi để tìm nhưng đến mấy ngày rồi mà không tìm được. Cha mẹ em nước mắt ngắn dài lên đường về quê nhờ người toả đi các nơi tìm đứa con thơ lạc đường. Không biết rồi từ cái vịnh đẹp mộng mơ này, Du cất bước lưu lạc nơi nào, góc Vịnh nào hay đang ăn xin ở đâu không một ai biết?

Phóng sự của Thanh Hà (ĐS&PL)