Một vị đại biểu đã cảnh báo như vậy tại phiên làm việc của Quốc hội ngày 7/11, phiên thảo luận chuyên đề giám sát về ô nhiễm môi trường ở các khu kinh tế, làng nghề.
Thực hiện chuyên đề này, Đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã làm việc với nhiều bộ ngành, 19 tỉnh, thành phố; khảo sát tại 15/18 khu kinh tế ven biển và 54 làng nghề…
“Bao nhiêu tiền cũng không gỡ được”
Trình bày báo cáo giám sát trước Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, ông Phan Xuân Dũng nhận xét: Nếu việc bảo vệ môi trường tại các khu kinh tế trong tương lai không được quan tâm đúng mức thì nguy cơ ô nhiễm là tất yếu, xử lý ô nhiễm sẽ rất tốn kém và vô cùng khó khăn…
Thực tế hiện nay cho thấy, nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh chưa thực hiện nghiêm các cam kết bảo vệ môi trường, thường xuyên xả nước thải chưa xử lý vượt quy chuẩn cho phép ra môi trường (có nơi đến vài chục lần).
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhận định, rất ít khu kinh tế có khu xử lý nước thải tập trung. Ngay khu kinh tế Chu Lai được thành lập đầu tiên từ năm 2003 nhưng đến nay mới bắt đầu triển khai 2 nhà máy xử lý nước thải. Ở một số cơ sở, hệ thống xử lý nước thải chỉ hoạt động khi có đoàn thanh, kiểm tra đến…
 |
| Rất ít khu kinh tế có hệ thống xử lý chất thải tập trung. Ảnh minh họa |
Cũng theo báo cáo giám sát, tại các làng nghề, ô nhiễm nước, không khí, đất đai... rất nghiêm trọng. Tại các làng sản xuất, tái chế kim loại, tỷ lệ người mắc bệnh liên quan đến thần kinh, hô hấp, ngoài da, điếc và ung thư chiếm tới 60% dân số…
Thống kê ở một số làng nghề có mức ô nhiễm cao, tuổi thọ trung bình của người dân giảm, thấp hơn đến 10 năm so với mức trung bình của toàn quốc và thấp hơn 5-10 năm so với làng không làm nghề…
Điều này đã dấy lên mối lo ngại của các đại biểu Quốc hội về hậu quả trước mắt và lâu dài do ô nhiễm môi trường.
“Ô nhiễm đã như như bom nguyên tử, có quả nổ, có quả sắp nổ. Đã có “làng ung thư”, thấy trơ trơ trước mắt mà chưa cần xét nghiệm gì. Hậu quả và thời gian xử lý còn khó hơn chất độc dioxin”, đại biểu Huỳnh Văn Tính (Tiền Giang) cảnh báo.
Ông Tính cho rằng, một nhóm nhỏ “bất chấp lợi ích cộng đồng, thế hệ mai sau” gây ô nhiễm, khiến “thành quả kinh tế không còn ý nghĩa”…
Đồng quan điểm, đại biểu Bùi Thị An (Hà Nội) chia sẻ, ô nhiễm nghiêm trọng là cái giá quá đắt của sự phát triển, tăng GDP, “chỉ thấy lợi nhuận trước mắt, mà bỏ qua hiểm họa cho con cháu mai sau, bao nhiêu tiền cũng không gỡ được”…
Địa phương làm ngơ?
Để vấn nạn ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng, một số đại biểu Quốc hội cho rằng, do lãnh đạo địa phương chạy theo thành tích tăng trưởng mà dễ dãi trong cấp phép đầu tư, "nhẹ tay" xử lý vi phạm ô nhiễm môi trường…
Theo đại biểu Nguyễn Anh Sơn (Nam Định), pháp luật về bảo vệ môi trường có “hàng trăm văn bản”, vấn đề chủ yếu ở chỗ trách nhiệm quản lý của địa phương và cơ quan chuyên môn…
“Rất nhiều nơi doanh nghiệp vi phạm nhưng xử lý không đến nơi đến chốn làm tình hình càng xấu đi. Ô nhiễm đến cây chết, cá chết mà máy đo vẫn trong ngưỡng cho phép”, ông Sơn tỏ ý nghi ngờ.
Đại biểu Đỗ Văn Đương (TP.HCM) thì ví von: "Pháp luật về môi trường nhẹ và nhu mì như mặt nước hiền dịu. Nhà nước vẫn còn bao cấp, cứ cấp rất nhiều kinh phí mà không kiểm tra, người dân thì tùy tiện tạo ra hàng hóa kém chất lượng và gây ô nhiễm cho cộng đồng".
“Nhẹ tay” với sai phạm, theo đại biểu Trương Văn Vở (Đồng Nai) còn thể hiện ở chỗ, nhiều vụ việc ô nhiễm môi trường do nhân dân phát giác, báo chí phản ánh chứ không do cơ quan nhà nước phát hiện…
"Năm 2010, cả nước mới chỉ xử phạt sai phạm về môi trường ở 6 tỉnh, với số tiền 513 triệu đồng là quá nhỏ nhoi, đáng để suy nghĩ".
Thành viên Đoàn giám sát, Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội Nguyễn Văn Tiên cũng phản ánh sự thiếu quan tâm tới môi trường khi có tới 95% cán bộ về môi trường ở cấp huyện không có chuyên môn, còn ở cấp xã không có người làm…
Chưa hài lòng với những đánh giá, kiến nghị trong báo cáo giám sát, đại biểu Đặng Ngọc Nghĩa (Thừa Thiên Huế) yêu cầu phải “sâu hơn nữa trách nhiệm thuộc về ngành nào, lĩnh vực nào, thậm chí rõ ra là cá nhân nào…”
Thực tế cho thấy đã xẩy ra chồng chéo về thẩm quyền và trách nhiệm giữa Ban quản lý các khu kinh tế với chính quyền địa phương và sở ngành chuyên môn. Quản lý các làng nghề cũng không thống nhất, có nơi giao cho Sở NN&PTNN, có nơi là Sở Công thương, có nơi lại giao cho Liên minh hợp tác xã…
Đại biểu Trương Thị Huệ (Thái Nguyên) kiến nghị quy định trách nhiệm người đứng đầu trong quản lý nhà nước về môi trường, “cơ quan nào thẩm tra tác động môi trường phải chịu trách nhiệm theo dõi, giám sát đến cùng”…
Công khai lên báo doanh nghiệp gây ô nhiễm
Giải pháp “mạnh tay”, đại biểu Bùi Thị An đề nghị tổng rà soát lại các khu kinh tế, làng nghề, nếu phát hiện chủ đầu tư, cơ sở sản xuất có sai phạm về môi trường thì cho “dừng lại luôn, không tiếc gì cả”. Đồng thời, công bố công khai tiến độ xử lý trên báo chí để dân giám sát.
“Khó trăm lần dân liệu cũng xong”, đại biểu Nguyễn Thúy Hoàng (Thái Bình) hưởng ứng bằng câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Đại biểu Đặng Ngọc Nghĩa (Thừa Thiên Huế) cũng yêu cầu nêu đích danh “11 làng nghề, 2 khu kinh tế” ô nhiễm nghiêm trọng về môi trường phát hiện qua giám sát, "sau kiểm tra kiên quyết đình chỉ cơ sở vi phạm".
Còn theo đại biểu Huỳnh Văn Tính, cần rà soát lại quy hoạch các khu kinh tế, làng nghề để có lộ trình đóng cửa hoặc di dời cơ sở gây ô nhiễm.
"Đánh vào kinh tế", đại biểu Lê Minh Thông (Thanh Hóa) đề nghị công khai các doanh nghiệp vi phạm môi trường trước công luận để người tiêu dùng tẩy chay hàng hóa, như vụ Vedan trước đây.
Quan tâm tới hiệu lực và hiệu quả sau giám sát, bà Bùi Thị An cho rằng, cần làm rõ trách nhiệm, đưa ra giải pháp và lộ trình khắc phục cụ thể, nếu không “Quốc hội khóa tới vẫn nói ô nhiễm nghiêm trọng”.
Ra Nghị quyết giám sát, "Quốc hội nên giao nhiệm vụ cụ thể chứ không nên hô khẩu hiệu”, đại biểu Trần Đình Nhã (Thừa Thiên – Huế) bày tỏ
Văn Tiến (Bee.net)