Những cánh đồng lúa trổ bông mà không thể chắc hạt. Dòng sông Bắc Giang vốn xanh tươi giờ đã đỏ quạch, cạn khô. Cả cánh rừng nghiến cổ thụ Kim Hỉ được xếp vào diện bảo tồn cũng tan tác trong cơn bão vàng.
Một người dân bản địa làm người dẫn đường để chúng tôi băng rừng, xuyên qua những “con đường vàng” vào xã Kim Hỷ và Lương Thượng (Na Rì, Bắc Kạn) - điểm nóng khai thác vàng trái phép ngay trong khu bảo tồn Kim Hỷ.
Phá nát rừng
Trên đường đi, đập vào mắt là những gốc đinh, nghiến, trai… hàng trăm năm tuổi bị chặt ngang gốc. Có những gốc nghiến đường kính tới gần 1m, cạnh đó là những “ao vàng” sâu hoắm. Khi đang cắt ngang rừng tại xã Lương Thượng, bất ngờ cả đoàn chạm trán nhóm 6 người. Trên vai họ, xen lẫn với đồ đào đãi là cưa máy và búa lớn. “Bọn này đang đi thăm dò bãi để phá rừng lấy đất trống đãi vàng đấy”, người dẫn đường ra ám hiệu cho cả đoàn im lặng, núp vào những tán cây rậm rạp. “Sau khi khai thác vàng xong, họ quay lại tận thu ngay những thân cây gỗ để bù vào tiền xăng, dầu đào đãi vàng. Mỗi cây này kéo ra cửa rừng là có vài triệu đồng rồi”, người dẫn đường nói.
Trước khi vào rừng Kim Hỷ, ông Nguyễn Đình Lại, Trưởng phòng TN-MT Na Rì, thẳng thắn: “Chưa bao giờ Khu bảo tồn Kim Hỷ lại rơi tàn tạ đến thế. Không chỉ “lâm tặc” hoành hoành mà “vàng tặc” cũng thi nhau phá. Nguy cơ mất rừng bảo tồn ngày một lớn”. Việc quản lý rừng bảo tồn Kim Hỷ vốn đã phức tạp vì đây là khu rừng nghiến cổ thụ có diện tích lớn nhất nước, giờ còn khó khăn gấp bội. “Chúng tôi đã ta quân dẹp nhiều lần, nhưng người khai thác vàng trái phép đa phần là dân địa phương, địa hình hiểm trở, nên cứ thu quân đi là họ lại tái phạm”, ông Lại nói. Cũng theo ông Lại, từ tháng 7 - 10.2011, chỉ riêng ở 2 xã Kim Hỷ và Lương Thượng, chính quyền đã tổ chức truy quét tại 20 thung lũng, dỡ bỏ gần 300 lán trại, tiêu huỷ 288 máy móc các loại, trên 37.000m vòi dẫn nước và trục xuất 550 lượt “vàng tặc”.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Khu Bảo tồn, kiêm Hạt trưởng Kiểm lâm Kim Hỷ, cho biết: Các nhóm khai thác vàng sa khoáng ngày một nhiều. Có nhóm sẵn sàng chống đối, chửi bới, đe doạ khi bị kiểm tra, xử lý. Đặc biệt, một số đối tượng cầm đầu, đứng sau thu mua, điều hành các hoạt động rất tinh vi, manh động, liều lĩnh, chúng liên lạc với nhau qua điện thoại nên khó bắt quả tang”.
Dòng sông chết
Sáng 9.11, qua mặt được những chốt gác và các nhóm “chim lợn” trên QL 279, chúng tôi đến bãi vàng Nà Diệc giáp ranh 2 xã Lạng San và Lương Thành (Na Rì). Tại đây có 6 máy xúc vàng đang ầm ầm chạy hết công suất. Bãi vàng này do Công ty TNHH Hải Điệp quản lý, khai thác. Giấy phép do UBND tỉnh Bắc Kạn cấp là với nội dung “khai thác cát tận thu khoáng sản”. Nhưng có phải Công ty Hải Điệp khai thác cát? Hơn 7km dọc sông Bắc Giang, máy xúc của DN này làm việc hết công suất, nhưng tuyệt nhiên không thấy bóng một xe chở cát. “Con sông trước kia trong xanh nhưng giờ đỏ quạch như các anh thấy đấy. Khổ nhất là không có nước làm nương, trồng màu”, ông Hoàng Đức Thịnh, người dân xã Lạng San, than thở. Tại bãi vàng bản Nà Láng, xã Lương Thượng (Na Rì) của Công ty Hùng Dũng tình hình cũng không khác mấy. Cả một dải bãi ven sông Bắc Giang nhấp nhô núi đất đá, dòng chảy bị chặn đứng, chỉ còn là khe nước hẹp.
Ông Nguyễn Công Tiệu, xã Lương Thượng, bức xúc: “Họ khai thác bất kể ngày đêm. Lúc nào tiếng máy xúc, đào đãi cũng rầm rầm. Chúng tôi thì mất ngủ, tụi nhỏ cũng không học được”. Nhưng xót xa nhất là những người dân làm lúa xung quanh bãi vàng Nà Láng. “Vụ mùa năm nay, thiếu nước là một phần, tệ nhất là không hiểu sao lúa ra bông nhưng không thể chắc hạt. Nhiều nhà bị mất trắng không gặt được”, ông Tiệu cho biết.
“Cấp tỉnh, huyện, xã đều thành lập các tổ công tác đặc biệt để kiểm tra vẫn không làm tình hình dịu đi”, ông Trần Nguyên, Phó Giám đốc Sở TN-MT Bắc Kạn, thẳng thắn. Theo ông Nguyên, UBND tỉnh Bắc Kạn đã có nhiều cuộc họp khẩn cấp để ngăn chặn “vàng tặc”. Một trong những biện pháp mạnh tay nhất là QĐ 2693 được tỉnh ban hành tháng 10.2011. Điểm quan trọng nhất của QĐ là “xử lý tang vật, phương tiện trong việc khai thác trái phép”. Ông Nguyễn Văn Du, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn, cho rằng quyết định đã hạn chế một phần nào việc khai thác vàng trái phép. Từ đầu tháng 7.2011 đến nay, tỉnh đã tịch thu 13 máy xúc, máy cuốc và nhiều phương tiện khác như máy bơm, sàng vàng. Xử phạt hành chính hàng chục đối tượn. Tuy nhiên, theo một cán bộ huyện Na Rì, việc tịch thu phương tiện cũng không ăn thua. “Thu máy này họ đi mua ngay máy khác. Giá máy xúc rất cao nhưng lợi nhuận từ khai thác vàng còn cao hơn”, ông Du nói.
Đình Tú (Đất Việt)