Các ý kiến này được đưa ra tại hội thảo đánh giá hoạt động TV, PB&GĐXH của VUSTA vừa tổ chức tại Hà Nội.
Phản biện không phải là đối trọng
PGS. TS Phạm Bích San, phó Tổng thư ký VUSTA cho biết, sau gần 10 năm kể khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 22/QĐ-TTg ngày 30/1/2002 về chức năng TVPB&GĐXH, hoạt động TV, PB&GĐXH của VUSTA đã đạt được nhiều kết quả nổi bật. Trong 10 năm, VUSTA đã tham gia đóng góp ý kiến cho Dự án Xây dựng Nhà máy Thủy điện Sơn La, đóng góp ý kiến cho dự án đường Hồ Chí Minh (đoạn qua rừng Cúc Phương)... Gần đây nhất là phản biện cho chương trình xây dựng nhà máy điện hạt nhân, đánh giá hiệu quả chương trình khai thác bauxite Tây Nguyên, tư vấn, góp ý dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam, phản biện báo cáo của công ty Poiry về thủy điện Xayabury (Lào) theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ...
Ngay các hội thành viên, các Liên hiệp hội địa phương cũng tham gia rất tích cực vào hoạt động TV, PB&GĐXH như Hội Bảo vệ Thiên nhiên&Môi trường Việt Nam phản biện dự thảo Luật Đa dạng Sinh học, Hội Quy hoạch Đô thị đánh giá quy hoạc bờ sông Hồng đoạn qua Hà Nội do Hàn Quốc xây dựng...
 |
VUSTA tư vấn phản biện cho nhiều công trình quan trọng của đất nước. Ảnh minh họa
|
GS.TS Trần Ngọc Hùng, Chủ tịch Tổng hội xây dựng Việt Nam dẫn chứng trong các vấn đề liên quan đến chống thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng, quản lý chất lượng xây dựng, quản lý quy hoạch...Tổng hội đều chủ động tổ chức hội thảo, tập hợp ý kiến các nhà khoa học, quản lý, doanh nghiệp. Điển hình như hội thảo “Sân golf và xây dựng xanh” đã phát hiện những bất cập trong quy định, những tồn tại trong quản lý. “Một số người cho rằng phản biện là đối trọng. Điều đó không thực sự chính xác. Không phải là chúng tôi phản đối sân golf, nhưng quan trọng là xây ở đâu, xây như thế nào. Sao có những vùng đất cằn cỗi, trồng phi lao cũng không mọc được thì không xây mà lại cứ chọn đất nông nghiệp để xây. Như vậy là không được”, GS. TS Trần Ngọc Hùng nói.
Đừng để lãng phí chất xám
Các đại biểu cho biết, mặc dù đạt được nhiều kết quả nổi bật, song hoạt động TV, PB&GĐXH vẫn còn gặp nhiều khó khăn. GS. TS Trần Ngọc Hùng cho biết lý do là vì các quy định của pháp luật còn chung chung, thiếu cụ thể: ví dụ “TV, PB&GĐXH theo yêu cầu của tổ chức cá nhân” sẽ được hiểu không phải là bắt buộc, yêu cầu thì làm không yêu cầu thì thôi, thậm chí một vài lần “phản biện trái ý” lập tức sẽ bị “quên”. Ngoài ra, nhận thức về công tác tư vấn phản biện của những người có thẩm quyền còn khác nhau. Có người rất lắng nghe, kể cả là những ý kiến trái chiều. Nhưng cũng không ít người “không thích nghe”.
Ngoài ra, các cơ quan doanh nghiệp nhà nước ở không ít nơi bị ảnh hưởng bởi bệnh thành tích hoặc tác động của nhóm lợi ích, điều đó khiến cho hoạt động TV, PB&GĐXH dễ bị coi là hoạt động soi mói vì thế các cơ quan này không mặn mà với hoạt động TV,PB&GĐXH và không phải lúc nào cũng có thái độ cởi mở với kết quả TV, PB&GĐXH...
PGS. TS Nguyễn An Lương, Hội KHKT An toàn Vệ sinh Lao động Việt Nam cũng than thở, các chuyên gia giỏi thì hầu hết đã nghỉ hưu, thông qua các hội để gửi gắm các đóng góp. Nhưng thực tế, có lần các chuyên gia của Hội cùng nhau tham gia góp ý cho một vấn đề, sửa đi sửa lại được 12 trang, bản thân PGS. TS Nguyễn An Lương phải thức đêm ngồi viết tay 12 trang giấy để kịp gửi đi. Nhưng bao nhiêu tâm huyết, trí tuệ gửi đi mà không thấy bất kỳ sự phản hồi nào. “Trí tuệ của chúng tôi đã không được đáp lại”, PGS.TS Nguyễn An Lương thẳng thắn.
Đại diện của Hội Tâm lý Giáo dục Việt Nam, GS. TS Nguyễn Ngọc Phú cho rằng, cần phải làm rõ giá trị pháp lý của những TV, PB&GĐXH của giới trí thức. Ai sẽ là chịu trách nhiệm nếu những góp ý bị “bỏ quên”. Điều này gây lãng phí chất xám và thể hiện sự thiếu tôn trọng với giới trí thức.
GS Chu Hảo, giám đốc NXB Tri thức cho rằng, cần phải thống kê rõ những TV, PB&GĐXH nào thực hiện theo đơn đặt hàng, TV, PB&GĐXH do giới khoa học tự đề xuất, cái nào được các cơ quan có trách nhiệm sử dụng, chấp nhận, cái nào bị “lờ” đi. Trong thời gian tới, đối với những đóng góp theo đơn đặt hàng, yêu cầu đơn vị đặt hàng phải có trả lời. Đối với những phản biện tự đề xuất thì những nơi nhận được những đóng ý, ý kiến này cũng nên có trả lời dù chỉ là “cám ơn, chúng tôi đã nhận được”.
GS Chu Hảo ví dụ, trong lĩnh vực giáo dục, các nhà khoa học trong nhiều năm qua đã gửi đi tới 4 kiến nghị song đến nay không có kiến nghị nào được phản hồi lại.
“Cần phải xây dựng văn hóa ứng xử”, GS Chu Hảo nói.
Xây dựng ngân hàng dữ liệu chuyên gia
Theo các nhà khoa học ưu điểm của VUSTA là nơi tập trung được nhiều nhà khoa học có trình độ cao, vì thế cần phải xây dựng ngân hàng dữ liệu chuyên gia. Ngân hàng này sẽ giúp tập hợp được nhiều chuyên gia giỏi trong nhiều lĩnh vực. Khi cần là sẽ có.
PGS. TS Trương Duy Nghĩa, Hội KH&KT Nhiệt Việt Nam cho rằng, có chuyên gia giỏi nhưng khi thực hiện TV, PB&GĐXH phải mời đúng chuyên gia chuyên ngành. PGS.TS Trương Duy Nghĩa ví dụ, trong các lần phản biện về điện hạt nhân, chuyên gia của Hội Nhiệt không được mời dù ở đây tập hợp nhiều chuyên gia giỏi trong lĩnh vực kỹ thuật hạt nhân “Cần phải mời đúng chuyên gia”.
GS Chu Hảo cho rằng, ngoài việc làm tốt công tác tập hợp trí thức trong nước cũng cần phải chú trọng trong việc tập hợp khuyến khích sự tham gia của trí thức Việt kiều. Hiện, có rất nhiều chuyên gia giỏi người Việt đang làm việc ở nước ngoài.
Sơn Hà (Bee.net)