Sông Lô, đoạn chảy qua địa bàn huyện Đoan Hùng, Phú Thọ đang ngày ngày biến dạng bởi sự tàn phá của con người. Hàng trăm chiếc tàu quốc ngày đêm cày nát cả dòng sông.
Một lần về công tác tại huyện Đoan Hùng (Phú Thọ), tôi được nghe một câu chuyện đau lòng của các vị bô lão nơi đây. Chuyện rằng: dòng sông Lô oai hùng ngày xưa, giờ đây đang rên rỉ bởi bàn tay tàn phá của con người. Con sông diễm tình, nước trong leo lẻo, từng là cảm hứng cho cố nhạc sỹ Văn Cao, từng là chứng nhân cho cuộc chiến đấu oai hùng thời chống Pháp giờ giống như một hình nhân dị dạng, nước đục ngầu, réo ùng ục như con thủy quái khổng lồ.
Chuyện còn kể: không biết có phải “thần sông” giận dữ do sự tàn phá của con người hay không mà gần đây, năm nào, trẻ em của các làng ven sông Lô như Đại Nghĩa, Phú Thứ, Hùng Long... cũng bị cướp đi một vài mạng sống.
Người thì bảo là do con người động đến thần sông: “nhất phá sơn lâm, nhì đâm hà bá”; kẻ hiểu biết hơn, thì cho rằng: chính những doanh nghiệp khai thác cát trái phép trên lòng sông đã làm thay đổi dòng chảy, tạo ra những hố sâm hoắm, nước chảy cuộn, xoáy và xiết; trẻ con sa chân vào vũng đó không thể thoát được.
Làm căng, các “bác” chém chết?
Có lần, một vị lãnh đạo tỉnh Phú Thọ tâm sự với chúng tôi: ở tỉnh này, các khoản thu thuế từ việc khai thác khoáng sản không đáng là bao so với nguồn thu của cả tỉnh. Cũng chính vì lẽ đó, vị lãnh đạo tỉnh này còn khuyến cáo: bao nhiêu việc sao báo chí không làm, có mỗi cái việc khai thác cát trên sông Lô, làm gì cho mệt.
Lần đó, tôi đã phải nói với ông rằng: đó không hề là việc nhỏ nhặt tí nào. Bởi, người dân nơi đây đang hàng ngày, hàng giờ bị mất hết đất canh tác. Người dân, quanh năm sống bằng nghề nông, không có đất, lấy gì để sản xuất, sinh sống bằng gì?
 |
| Đại công trường trên sông Lô (ảnh chụp tại địa bàn thôn 12, xã Đại Nghĩa, huyện Đoan Hùng, Phú Tho vào tháng 10/2011). |
Chỉ một khúc sông mà đã có hàng trăm con tàu ngày đêm thi nhau cày xới. Doanh nghiệp đưa tàu quốc, dùng vòi rồng, ngoạm sâu vào gần bờ. Cả một bãi bồi lở dần. Đất canh tác người dân ngày ngày bị thu hẹp.
Điều đáng nói là doanh nghiệp này khai thác công khai, cả ngày lẫn đêm mà không bắt gặp sự cản trở nào từ chính quyền sở tại.
Người dân thì rỉ tai nhau rằng: mỗi ngày, trung bình doanh nghiệp khai thác cát lãi ròng cả tỷ đồng. Chỉ cần thuê tàu quốc, dùng vòi rồng hút cát rồi bán ngay cho các đầu mối thu gom, mỗi khối cát đã lãi 40 ngàn.
Tính sơ sơ, mỗi ngày làm mấy vạn khối. Trừ chi phí dầu mỡ, nhân công, tiền lo lót để được khai thác, doanh nghiệp đã lãi ròng ngót nghét tỷ bạc.
Lúc đầu, tôi hơi giật mình và không tin con số mà người dân nói. Nhưng, rút cuộc, buộc phải tin khi một lãnh đạo của tỉnh Phú Thọ thốt lên: Bọn anh cũng khó! Cái này, có phần của các bác ở trên! Biết là sai nhưng bọn anh mà làm căng, các bác “chém chết” (Câu chuyện này, chúng tô sẽ đăng tải trong loạt bài sau).
Nếu ai lần đầu tiên đến Đoan Hùng, có lẽ cũng đều có cảm nhận chung như chúng tôi: rằng, nguồn thu chủ yếu của địa phương này chủ yếu từ khai thác cát sỏi trên sông. Dọc theo sông Lô từ thành phố Việt Trì về huyện Đoan Hùng, không thể đếm được có bao nhiêu bãi cát được các đầu mối thu gom về.
Cũng không thể đếm được có bao nhiêu con thuyền đang ngày đêm hút cát sỏi trên sông Lô. Có đoạn, dòng sông chật kín tàu lớn, tàu bé. Lòng sông như một đại công trường.
 |
| Đất nông nghiệp của người dân ngày ngày bị cuốn trôi xuống lòng sông Lô. Cực chẳng đã, người dân nơi đây đã tập trung lực lượng để đẩy đuổi. Thế nhưng, cuộc chiến không cân sức này rút cục không giúp người dân giữ được đất canh tác cho mình. |