Đề xuất của Bộ Giao thông Vận tải thu phí lưu hành, phí xe cá nhân và ô tô vào trung tâm các thành phố trong giờ cao điểm, 500.000- 1 triệu đồng/năm đối với xe gắn máy và 20- 50 triệu đồng/năm cho ô tô, chưa biết có giúp giải tỏa áp lực giao thông hay không, vì cơ bản nó không tạo cho người dân một chọn lựa nào mới để giải quyết nhu cầu đi lại, trong khi lại tăng thêm gánh nặng chi tiêu cho họ.
Ai cũng biết, để giảm ách tắc giao thông cho các đô thị, cần giảm bớt phương tiện lưu thông cá nhân và tăng năng lực của hệ thống vận tải hành khách công cộng. Nhưng đề xuất của Bộ Giao thông Vận tải chỉ nhắm đến giải quyết một vế của vấn đề. Bộ Giao thông Vận tải đã bao giờ nghĩ thấu đáo, nếu không dùng xe gắn máy, thì người dân có thể dùng phương tiện nào khác để giải quyết nhu cầu đi lại? Trong khi hệ thống giao thông công cộng, ngoài xe buýt ra, chẳng còn một phương tiện nào khác cho người dân chọn lựa.
Ở hai thành phố lớn là TPHCM và Hà Nội, ách tắc giao thông chủ yếu xảy ra vào các giờ cao điểm buổi sáng và buổi chiều tối. TPHCM có 3.200 xe buýt, nhưng vào những giờ cao điểm, hầu như tất cả các xe đều chật ních người. Thử hỏi, nếu có thêm chỉ 10% người đi xe máy chuyển sang sử dụng xe buýt, thì hệ thống này có đủ để đáp ứng? Đó là chưa nói đến việc độ phủ của mạng lưới xe buýt hiện còn rất thấp và khả năng mở rộng mạng lưới là hạn chế do thiếu đường đủ tiêu chuẩn cho xe buýt chạy.
Nếu cho rằng, cứ thu phí, tăng thuế thì người dân sẽ từ bỏ phương tiện giao thông cá nhân, thì sẽ là chủ quan. Bộ Giao thông Vận tải cho rằng, khi đề xuất giải pháp này, bộ đã nghiên cứu kinh nghiệm thu phí lưu hành của Anh, Singgapore và Bắc Kinh (Trung Quốc). Nhưng bộ đã nghiên cứu đầy đủ hệ thống giao thông công cộng của họ?
Muốn người dân không dùng phương tiện cá nhân nữa, thì trước hết Nhà nước phải cho họ có sự chọn lựa, tức là phải phát triển hệ thống giao thông công cộng. Ở đây, cũng không thể chỉ trông vào xe buýt, mà phải có phương tiện có năng lực vận chuyển với số lượng lớn và tốc độ nhanh - tàu điện ngầm. Theo các chuyên gia, kinh nghiệm ở các nước trong khu vực cho thấy, xe buýt chỉ đáp ứng được tối đa 20% nhu cầu giao thông ở đô thị. Đây là trong điều diện tích đường sá của người ta nhiều hơn gấp nhiều lần của Hà Nội và TPHCM.
Muốn xe cộ bớt đi vào khu vực trung tâm, thì Nhà nước hãy tìm cách đáp ứng những nhu cầu thiết thân, liên quan đến việc phải đi lại của người dân trước, để họ không còn cần phải đi vào khu trung tâm nữa. Đó là xây dựng những tuyến đường vành đai; phát triển hệ thống dịch vụ xã hội như trường học, bệnh viện, khu dịch vụ vui chơi giải trí… ở các vùng ven.
Có nhiều nguyên nhân gây nên tình trạng ách tắc giao thông đô thị ở Việt Nam, từ quy hoạch, quản lý đô thị đến năng lực của hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội. Đây là bài toán đòi hỏi nhiều bộ, ngành và địa phương phải chung sức, chung lòng mới có thể tìm ra lời giải. Chỉ khi nào giải quyết được đồng bộ và tận gốc những nguyên nhân căn bản đó, thì mới hy vọng giải tỏa ách tắc.
Tấn Đức (TBKTSG)