Dư luận đang “nóng” lên bởi sự cố rò rỉ nước ở đập thủy điện Sông Tranh 2, tỉnh Quảng Nam. Đại diện ban quản lý dự án phải vội lên truyền hình để trấn an với những lý lẽ rất “chuyên môn” rằng đó là việc bình thường, nằm trong dự kiến; đó là do khe dãn nở phải có trong thiết kế kỹ thuật...
Cơ quan quản lý dự án khẳng định nơi chảy nước là những khe nhiệt có trong thiết kế cho sự dãn nở của bê tông. Và nước thoát qua khe nhiệt là lượng nước thẩm thấu đều nằm trong tính toán của thiết kế, không nên quá lo lắng. Tuy nhiên, những biện luận khó có thể được chấp nhận.
Một số nhà khoa học cho rằng công trình bị thấm như vậy là bất bình thường, nếu có một cơn dư chấn do động đất ở khu vực này có thể phá hủy đập bất cứ lúc nào. Nước chảy qua thân đập rỉ thành dòng từ thượng lưu ngấm qua thân đập xuống hạ lưu là “rất nguy hiểm”, là điều không được phép trong xây dựng đập.
Đập thủy điện Sông Tranh 2 kết cấu gồm 5 cửa xả tràn ở giữa cùng thân bờ đập hai bên được thi công theo công nghệ bê tông đầm lăn hiện đại. Phần thân đập phía hạ lưu có một số mảng bê tông ở nửa thân dưới hướng về đáy có hiện tượng thấm nước, phần thân đập phía trái có đến 4 điểm nứt và rò rỉ nước, trong đó có một vết nứt khá lớn khiến nước từ trên cao thấm xuống, tuôn chảy xối xả.
Tốc độ nước rò rỉ khoảng 30 lít/giây. Nhìn hình ảnh chiếu trên truyền hình và qua các ảnh chụp đăng trên báo có thể thấy rõ nước phun thành dòng khá mạnh từ các khe nứt đang được công nhân khoan đục để xử lý bằng bao ni lông, túi vải nhằm ngăn dòng nước tuôn ra. Ở những đoạn khe nhiệt đã khô, công nhân dùng xi măng, keo và hóa chất hàn dán lại. Dù vậy, dòng nước vẫn bắn ra không ngừng từ các vị trí này.
Theo tôi hiểu, đập thủy điện Sông Tranh 2 là đập bê tông đầm lăn có ưu điểm là ít dùng xi măng, nhiệt tỏa ra ít hơn nên khi thi công đổ thành khối lớn, tốc độ xây dựng rất nhanh. Nhược điểm là vì ít dùng xi măng, nếu chất phụ gia và cấp phối không đúng tiêu chuẩn thiết kế, quá trình thi công không tốt thì dễ gây ra thấm.
Nhìn tổng thể trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, hầu hết các đập thủy điện là những công trình có quy mô lớn, đặc biệt nhiệm vụ khi được phê duyệt của các công trình này chủ yếu là phát điện. Trong phê duyệt quy trình vận hành liên hồ chứa A Vương, Sông Tranh 2 và Đắk Mi 4 cũng mới chỉ có thêm nhiệm vụ tham gia cắt giảm lũ cho hạ du.
Với diễn biến suy giảm nguồn nước đến, nhu cầu dùng nước của vùng hạ du ngày càng tăng cùng với những bất thường của lũ lụt trong thời gian gần đây, cần thiết phải xem xét điều chỉnh để bổ sung nhiệm vụ cấp nước và phòng lũ cho các hồ chứa thủy điện. Đặc biệt, với lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, thời gian vừa qua cũng đã có nhiều ý kiến về nhiệm vụ của công trình thủy điện Đắk Mi 4 và thủy điện Sông Bung 4 và bây giờ là rò rỉ nước qua đập Sông Tranh 2.
Đối với đập thủy điện Sông Tranh 2, biện pháp hữu hiệu và khách quan khoa học nhất là phải mời tư vấn độc lập có kinh nghiệm vào cuộc càng sớm càng tốt. Không thể coi chuyện thấm ở đập là bình thường được, nhất là ở vùng có động đất.
Bất cứ sự cố nào, muốn xử lý, trước hết phải xác định rõ, chính xác nguyên nhân.
Qua sự cố đập thủy điện này, rõ ràng cần một cơ chế và chính sách cho hoạt động tư vấn độc lập, nhất là đối với các vấn đề về khoa học công nghệ, về chuyên môn kỹ thuật. Bởi lẽ, lâu nay, người ta rất ít chịu nghe những phản biện, nếu có hội đồng nhiều khi chỉ mang tính hình thức. Đã đến lúc phải thay đổi, mà tư vấn độc lập là một trong những giải pháp hiệu quả mà thế giới đã làm từ lâu.
TÔ VĂN TRƯỜNGNgười Lao động