Đề xuất tăng và thu hàng loạt loại phí đối với các loại phương tiện ôtô, xe máy của Bộ GTVT tăng và thu hàng loạt loại phí đối với các loại phương tiện ôtô, xe máy vận tải (GTVT) nhằm hạn chế việc sử dụng phương tiện cá nhân đang thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận, mà đa phần đều không đồng tình.
Trong khuôn khổ bài viết này chúng tôi chỉ đề cập đến sự mâu thuẫn, nếu không muốn nói là vô lý về mặt chính sách trong việc thu hút đầu tư cũng như phát triển ngành công nghiệp ôtô xe máy, nếu như những đề xuất này được thông qua và đi vào thực hiện.
Nghịch lý
Trong thời gian vừa qua, với chính sách thu hút đầu tư cởi mở chúng ta đã thu hút được hầu hết các hãng ôtô có tên tuổi vào VN, đóng góp không nhỏ cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Chỉ tính riêng Hiệp hội của các nhà sản xuất ôtô VN (Vama) với 18 thành viên là các DN sản xuất, lắp ráp ôtô đã có tổng vốn đầu tư gần 2 tỉ USD với hàng chục nghìn lao động trực tiếp và hàng trăm nghìn lao động gián tiếp. Hàng năm, các thành viên Vama đóng góp không nhỏ vào ngân sách nhà nước. Chỉ tính riêng các loại thuế như thuế nhập khẩu linh kiện, thuế tiêu thụ đặc biệt, hàng năm Ngân sách nhà nước đã thu được một số tiền không nhỏ. Đó là chưa tính đến việc ra đời hàng loạt các mẫu mã, chủng loại xe đáp ứng không chỉ nhu cầu đi lại của người dân mà còn phục vụ đắc lực cho phát triển sản xuất, kinh doanh như các loại xe tải.
Việc gia tăng, đẩy mạnh việc hạn chế sử dụng xe cá nhân sẽ gia tăng sức ép lên chính người dân lẫn DN, mà vốn dĩ họ đã phải chịu quá nhiều thiệt thòi khi phải bán xe và mua xe với giá quá cao so với mặt bằng chung của thế giới (ôtô của VN bao nhiêu năm nay vẫn cao hơn mức giá chung của nhiều nước tới 2,5 - 3 lần). Và, các DN bán xe cho ai, số lượng bao nhiêu? Vậy khuyến khích, thu hút đầu tư để DN làm gì khi thị trường bị thu hẹp ? Chẳng lẽ thu hút, khuyến khích đầu tư để rồi chỉ chủ yếu đem đi xuất khẩu ? Rất nghịch lý, mâu thuẫn, nhất là với thực trạng của ngành công nghiệp ôtô VN hiện nay.
Vama vào cuộc
Trước tình hình này, Vama vừa có công văn nêu rõ quan điểm của mình. Theo đó, việc điều tiết sử dụng phương tiện cá nhân theo như đề xuất thu một số loại phí của Bộ GTVT, nếu được áp dụng ngay lập tức thì có thể gây ra các tác động không nhỏ đến sản xuất, kinh doanh của các DN sản xuất, lắp ráp ôtô và ảnh hưởng đến đời sống của người lao động, trong khi để giải quyết vấn đề ùn tắc giao thông thì quan trọng là cần phát triển cơ sở hạ tầng và từng bước phát triển mạng lưới giao thông công cộng đồng bộ. VAMA nhấn mạnh, sở hữu một chiếc xe phục vụ nhu cầu đi lại là một nhu cầu chính đáng. Hiện nay để sở hữu và lưu hành được một chiếc xe, người tiêu dùng đã và đang phải chịu rất nhiều các khoản thuế (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng), phí, lệ phí (phí đăng ký - cấp biển số, phí xăng dầu...). Nếu cộng thêm mức thu phí lưu hành như trên là quá cao và đặc biệt trong bối cảnh kinh tế khó khăn như hiện nay sẽ gây “sốc” cho người dân. Họ sẽ ngay lập tức không mua xe nữa, sức mua sẽ tiếp tục giảm sút đáng kể. Điều này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến các DN. Trong ngắn hạn, các DN này sẽ bị thiệt hại nặng nề và phải đối mặt với tình trạng tồn kho cao hơn nữa (hiện tồn kho đã rất cao sau khi tăng lệ phí trước bạ vào ngày 1/1/2012) vì với đặc thù của ngành là phải lên kế hoạch sản xuất và đặt hàng trước một thời gian dài. Doanh số giảm sút cũng dẫn tới việc ảnh hưởng đến thu nhập, việc làm và đời sống của hàng trăm nghìn lao động, thất thu lớn cho ngân sách nhà nước đối với các khoản thuế. Trong dài hạn, sản lượng của ngành công nghiệp ôtô sẽ giảm sút và đứng ở mức rất thấp trong vòng 5 năm tới, dẫn tới không đủ quy mô, động lực và thời gian để phát triển ngành công nghiệp ôtô và công nghiệp phụ trợ ở VN nhằm tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu trước khi VN tham gia đầy đủ vào WTO và AFTA vào năm 2018; Sản xuất tại các DN sản xuất, lắp ráp xe sẽ bị đình đốn, gây thiệt hại lớn cho các DN, các nhà đầu tư, ngành công nghiệp ôtô nói riêng, công nghiệp VN nói chung và ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế.
Riêng đề xuất thu phí vào nội thành giờ cao điểm đối với xe từ 7 chỗ trở xuống: 30.000 đồng/lượt/xe, VAMA cho rằng hiện chưa có cơ sở thực tiễn để áp dụng loại phí này vì chúng ta chưa có đầu tư hệ thống bán vé tự động tại các cửa ngõ vào thành phố. Nếu áp dụng ngay biện pháp này, nhiều khả năng sẽ xảy ra ùn tắc tại tất cả các cửa ngõ vào trung tâm thành phố và không đạt được mục tiêu của biện pháp.
Bên cạnh đó là những tác động tiêu cực nếu áp dụng ngay các biện pháp của Bộ GTVT đang đề xuất. Cụ thể:
Thứ nhất, tác động trực tiếp đến tính khả thi và việc triển khai dự thảo Quy hoạch Phát triển ngành công nghiệp ôtô VN đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 của Bộ Công Thương với các mục tiêu chính như: Xây dựng và phát triển ngành công nghiệp ôtô VN ngày càng lớn, mạnh để đến năm 2020 trở thành một ngành công nghiệp quan trọng của đất nước; Ngành công nghiệp ôtô VN có khả năng đáp ứng phần lớn nhu cầu thị trường trong nước và tham gia vào thị trường khu vực và thế giới; góp phần giảm nhập siêu và thúc đẩy các ngành công nghiệp khác phát triển.
Dự báo của các thành viên VAMA, nếu áp dụng ngay các biện pháp về phí của Bộ GTVT đang đề xuất thì năm 2012 và 5 năm tới, sản lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước chỉ dao động quanh mức 135 – 145 nghìn/xe/năm, tương đương với sản lượng của toàn ngành năm 2011. Như vậy, khó có thể đạt được mục tiêu phát triển đã đề ra trong Quy hoạch là đến năm 2020, ngành công nghiệp ôtô trở thành một ngành công nghiệp quan trọng của đất nước.
Thứ hai, tác động đối với Chính sách phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ:
| Các loại thuế đã chiếm trên 50% doanh thu bán xe. |
Một trong những khó khăn trong việc phát triển đối với ngành công nghiệp ôtô VN là thiếu các nhà sản xuất và cung cấp phụ tùng trong nước (công nghiệp hỗ trợ). Để tạo môi trường pháp lý cho công nghiệp hỗ trợ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 12/2011/QĐ-TTg ngày 24/2/2011 về Chính sách phát triển một số ngành công nghiệp hỗ trợ và Quyết định số 1483/QĐ-TTg ban hành Danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển. Theo đó, ngành sản xuất, lắp ráp ôtô có hàng loạt nhóm sản phẩm được ưu tiên phát triển. Thực tế, thời gian được ban hành của các quyết định trên chưa lâu, nếu ngay bây giờ chúng ta thực hiện các biện pháp hạn chế tiêu dùng ôtô như việc tăng phí lưu hành nêu trên sẽ làm nản lòng các nhà nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, không khuyến khích họ tiếp tục đầu tư mở rộng, hoặc tìm hiểu các cơ hội đầu tư mới nhằm phát triển công nghiệp hỗ trợ tại VN. Như vậy, những mục tiêu đã đặt ra trong các quyết định nêu trên về phát triển công nghiệp hỗ trợ có thể sẽ không đạt được và cơ hội để VN tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu sẽ rất mỏng manh.
Thứ ba, tác động đối với cán cân thương mại quốc tế của VN. Theo tính toán của Bộ Công Thương, nếu không phát triển được công nghiệp ô tô dưới 10 chỗ ngồi, thì trong giai đoạn sau 2020 mỗi năm VN phải bỏ ra khoảng 12 tỉ USD Mỹ để nhập khẩu ôtô, trực tiếp ảnh hưởng đến thâm hụt cán cân thương mại; đồng thời thị trường ôtô rộng lớn của VN sẽ bị bỏ ngỏ cho các DN đơn thuần làm chủ từ sau 2018.
Linh Anh (DĐDN)