Nước mắt vỡ nợ

Hàng loạt doanh nghiệp, đại lý càphê ở Tây Nguyên vừa tuyên bố vỡ nợ, đẩy nhiều nông dân lâm vào cảnh khốn cùng.

Sự tuyệt vọng hiện rõ trên gương mặt các nông dân (ảnh chụp tại đại lý càphê Lan Diệu sáng 11.4). Ảnh: Đ.T.K

Để tiếp tục nuôi con ăn học và trả nợ ngân hàng, các nạn nhân chỉ còn một cách là vay nóng lãi cao và đây là con đường ngắn nhất để nông dân mất đất, mất nhà.

Vay nóng để nuôi con

Vợ chồng anh Nguyễn Như Trịnh - ở thôn Xuân Phong, xã Đức Minh, huyện Đắc Min, tỉnh Đắc Nông - có 4 mặt con. Hơn 10 năm nay, vợ chồng anh sống trong căn nhà ván nằm dưới một vùng trũng, cứ mưa xuống là ngập, phải lót ván theo kiểu nhà sàn. Sau nhiều năm tích cóp, vợ chồng anh để dành được 5 tấn càphê, định chuyển nhà lên chỗ cao hơn cho vợ con đỡ bệnh. Anh Trịnh kể: “Vốn sợ mất của nên trước giờ tôi không dám gửi càphê, mới đây khi dỡ nhà, không còn cách nào khác, tôi phải đem càphê gửi cho DNTN Trúc Huyền”.

Anh Trịnh gửi càphê vào ngày 8.3, đến 20.3 chốt giá lấy tiền thì bà chủ Trúc Huyền kêu... “đầu óc hoảng loạn”. Tin đồn Trúc Huyền vỡ nợ loan ra, nhóm thợ xây nhà cho anh Trịnh bỏ về, cơ sở bán vật liệu cũng lắc đầu với anh. Chị Sáng - vợ anh Trịnh - hốt hoảng, ngày nào cũng đến khóc lóc, van xin bà chủ Trúc Huyền. Chị kể, nước mắt giàn giụa: “Em nói nhà em nghèo, chị biết vỡ nợ sao còn nhận của em, nhưng chị Huyền cứ bảo mới vỡ nợ đây, còn khi lấy “cà” của em thì chị ấy vẫn là cứu tinh của nông dân”.

Nhà cũ đã tháo dỡ, nhà mới không làm tiếp được, không biết gia đình này xoay xở ra sao khi mùa mưa đang đến gần. Mà đâu chỉ chuyện ở, từ giờ đến vụ càphê mới, vợ chồng anh Trịnh còn phải tốn hơn 100 triệu đồng để nuôi vườn cây và nuôi 4 đứa con ăn học. Đó là số tiền nằm ngoài khả năng của một gia đình chạy ăn từng ngày. Ngoài lô đất ngập lụt này, anh Trịnh có một mảnh rẫy cách nhà 25 cây số, nhưng tất cả đều chưa có “sổ đỏ”, nghĩa là nằm “ngoài vòng phủ sóng” của ngân hàng. Cánh cửa duy nhất có thể gõ mà anh Trịnh đã tính xong là vay nóng, nhưng đó là con đường ngắn nhất để nông dân thành... “vô sản”.

Nguy cơ ra đường

Trong khi anh Trịnh không có “sổ đỏ’ vay vốn, thì hàng chục nông dân có “sổ đỏ” lại đang lo mất nhà, mất rẫy. Chúng tôi ngồi đợi khá lâu, bà Huỳnh Thị Yến - thôn Thuận Thành, xã Thuận An, huyện Đức Min - mới gượng dậy sau khi được con gái bắt gió, thoa dầu nóng. Bà Yến không còn sức để bức xúc, giận dữ... như những ngày đầu hay tin. Bà lặng lẽ đưa tôi một xấp giấy.

Vài ngày trước, nhận giấy báo nợ của chi nhánh Ngân hàng NNPTNT Đắc Min, bà đến đại lý càphê Thu Điền chốt giá bán 5 tấn càphê và lấy 450 triệu đồng tiền gửi, nhưng ông chủ nói... không có tiền. Sau nhiều lần năn nỉ rồi đe dọa, ông Nguyễn Văn Điền - chủ đại lý càphê Thu Điền - mới viết giấy cấn nợ cho bà Yến 630m2 đất. Tôi hỏi đã làm thủ tục chuyển nhượng chưa, bà Yến nói ông Điền đã thế chấp “sổ đỏ” cho ngân hàng, khi nào lấy ra được mới sang tên. Như vậy, tờ giấy bà Yến đang cầm chẳng có giá trị gì về mặt pháp lý. Thấy nguy, bà Yến vội vã tìm đến đại lý càphê Lan Diệu – nơi bà đang gửi 5 tấn càphê khác. Tuy nhiên khi đến nơi thì thấy nhà Lan Diệu đang bị cả trăm người vây kín đòi nợ.

Sự hoang mang lên đỉnh điểm khi cán bộ Chi cục Thuế Đắc Min đến thu hồi hóa đơn của đại lý do nợ thuế. Bà Yến cùng nhiều người dân xông vào kho của đại lý càphê Lan Diệu, phát hiện trong cả núi bao tải xếp chồng lên nhau chỉ là vỏ trấu chứ không phải càphê, còn kho phân bón bên kia quốc lộ 14 của Lan Diệu cũng không còn hạt nào.

Bà Yến mếu máo: “Tổng số càphê, tiền bán càphê tôi gửi cho 2 đại lý này lên tới 800 triệu đồng, mồ hôi tích cóp gần 20 năm của gia đình tôi đang có nguy cơ mất trắng”. Bà Yến còn 1 đứa con đang học trung cấp chuyên nghiệp ở TP.Hồ Chí Minh, 3 đứa khác đang học phổ thông, nhưng hiện giấy tờ nhà ở, đất đai đã thế chấp hết cho chi nhánh Ngân hàng NNPTNT huyện Đắc Min.

Tại đại lý càphê Lan Diệu, tôi gặp chị Võ Thị Hòa - người dân thôn Thuận Thành - đang vật vã khóc than: “Xin ông bà chủ thương tình mẹ góa con côi, cho tôi lấy tiền về trả ngân hàng, nếu không mẹ con tôi phải ra đường ở...”. Chồng chị Hoà bị tai biến não nằm liệt 14 năm. Mới đây chồng chị mất, con đi học xa, chị sợ mất trộm nên đưa 2,3 tấn càphê gửi kho Lan Diệu và kết quả là tay trắng.

Không chỉ chị Hòa, nhiều người khác cũng bị nợ ngân hàng xô đến nhà Lan Diệu như Nguyễn Văn Bôn, nợ chi nhánh Ngân hàng NNPTNT 300 triệu đồng; Trần Can, nợ chi nhánh Ngân hàng Đông Á 170 triệu đồng; Phan Thị Hà, nợ chi nhánh Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín 50 triệu đồng...

Ông Trác Nhơn Diệu - chủ đại lý càphê Lan Diệu - phân trần: “Do đường dây bên kia gặp khó, tôi bị vạ lây, nhưng cũng sẽ bán tài sản, ráng làm ăn trả nợ cho nông dân. Anh thấy đó, chuyện tôi trốn sang Mỹ chỉ là tin đồn ác ý của một số người. Sự việc đã lỡ rồi, còn người là còn của, vợ chồng tôi mong bà con và báo chí thông cảm...”.

Mất 5 tấn càphê, gia đình anh Trịnh không còn cơ hội hoàn thiện căn nhà.

Cửa hẹp

Cách đây chỉ mấy tháng, xã Đức Minh là địa phương có tiếng giàu nhất nhì tỉnh Đắc Nông. Tuy nhiên kể từ ngày vỡ nợ càphê, tất cả từ nhà hàng sang trọng đến quán ăn bình dân, shop thời trang, tiệm điện thoại di động... đều đóng cửa. Biển hiệu viết tên công ty, doanh nghiệp, đại lý xập xệ đến mức không còn đọc ra chữ. Sự bất an hiện rõ trên từng mặt người...

Ông Nguyễn Trọng Đình - Phó Chủ tịch UBND xã Đức Minh - cho biết: “Hợp tác xã dịch vụ Minh An, DNTN Trúc Huyền vỡ nợ là cú sốc cho địa phương, nhiều hộ dân từ trung bình chỉ sau một đêm đã rớt xuống hạng nghèo. Dân xã tôi giàu nhờ càphê, nhưng giờ nghèo đi cũng vì càphê...”. Còn ở xã Thuận An, chỉ trong vòng 10 ngày, lực lượng công an xã phải ngăn chặn những hành động quá khích do 3 vụ vỡ nợ, hoặc có dấu hiệu vỡ nợ liên tiếp của các đại lý Thu Điền, Lan Diệu và bây giờ là Lan Thông.

Theo giải thích của bà chủ Lan Thông thì chỗ bà chưa vỡ nợ, mà do người dân thấy vỡ nợ nhiều nên lo lắng, kéo đến lấy tiền. Không rõ sự thể thế nào, nhưng khi chúng tôi có mặt vào buổi sáng 14.4, bà chủ Lan Thông đang chuẩn bị đưa tấm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để trừ 2 tấn càphê của một người dân, cũng là người đã tự ý xông vào lấy hơn 1 tấn phân bón của Lan Thông để trừ nợ chiều hôm trước.

Nhiều người lý giải nguyên nhân vỡ nợ là do các doanh nghiệp, đại lý bán hết càphê của dân lúc giá thấp để đầu tư nhà đất – có người đầu cơ tận Nha Trang, TP.Hồ Chí Minh. Giờ càphê bỗng nhiên tăng giá gấp đôi, lãi suất ngất ngưởng, bất động sản đóng băng nên họ mất khả năng thanh toán. Chưa biết chuyện vỡ nợ sẽ được giải quyết ra sao, nhưng chắc chắn những đồng tiền mồ hôi, nước mắt của nông dân trong trường hợp này còn lâu mới lấy được.

Còn nhớ hôm gặp tôi ở đại lý càphê Lan Diệu, chị Võ Thị Hòa - một trong những nạn nhân - mếu máo hỏi: “Các ngân hàng hiện đều đã biết chuyện vỡ nợ của doanh nghiệp, biết chúng tôi khốn cùng rồi, nhưng liệu họ có xem xét dãn nợ cho chúng tôi không?”. Tôi không thể thay mặt các ngân hàng để trả lời chị, nhưng tôi biết, có thể cánh cửa này sẽ giải cứu nông dân, ít nhất là giúp họ giữ được nhà ở, đất đai để làm ăn trả nợ - nếu như nó chịu mở ra.

Đặng Trung Kiên (Lao động)

Đắc Lắc: Vỡ nợ 3.000 tấn càphê và 300 tỉ đồng. Theo thống kê của UBND tỉnh Đắc Lắc, hiện trên địa bàn tỉnh có 43 doanh nghiệp, đại lý kinh doanh càphê vỡ nợ, mất khả năng thanh toán khoảng 300 tỉ đồng và 3.000 tấn càphê nhân thương phẩm. Trong số này, có những cơ sở kinh doanh lớn như Cty TNHH thương mại Trúc Tâm, Cty TNHH càphê Tân Trường Nguyên, các đại lý càphê Tám Loan, Phương Thành (thị xã Buôn Hồ); các đại lý Trang Hoàn, Hải Kiểm, Hiệp Hương (huyện Ea H’leo)… Trước tình trạng trên, liên ngành CA, Viện KSND, TAND tỉnh vừa thống nhất ban hành hướng dẫn xử lý các trường hợp vỡ nợ càphê để các cơ quan bảo vệ pháp luật trực thuộc áp dụng. Hướng dẫn này - đã cụ thể hoá các dấu hiệu lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, tranh chấp dân sự - được kỳ vọng là cơ sở để xử lý các “đại gia” càphê, từ đó hạn chế được tình trạng vỡ nợ, đẩy nông dân vào bước đường cùng.