Vụ việc 14 lao động Việt Nam bị thiệt mạng tại một xưởng may “đen” ở Nga hôm chiều 11.9 không còn là việc gây bất ngờ. Các công nhân Việt Nam đã bị thiệt mạng do chủ sử dụng khoá trái cửa trong một xưởng may có diện tích khoảng 30m2. Hiện tại những công nhân không bị thiệt mạng đang được tạm giữ để điều tra. Danh tính của chủ xưởng cũng đang được điều tra để có thể truy tố trước pháp luật Nga.
Trả lời báo chí, ông Nguyễn Đông Triều, tham tán công sứ Việt Nam tại Nga là trưởng đoàn công tác đặc biệt về vụ việc này, cho biết: đoàn công tác đặc biệt đang cùng với một số công nhân là người quen của những người tử nạn vào bệnh viện để xác định rõ danh tính của nạn nhân. Trong trường hợp không xác định được danh tính cụ thể, đoàn công tác đặc biệt sẽ dùng biện pháp xác nhận ADN để xác định danh tính người tử nạn. Đối với công nhân thoát ra khỏi đám cháy, đoàn công tác sẽ trao đổi với phía Nga để cùng với đại sứ quán Việt Nam tại Nga xác minh, để phối hợp làm lại giấy tờ cho người lao động nếu họ bị thất lạc.
| Một người lính chữa cháy đang leo thang qua cửa sổ một xưởng may đang bị cháy tại thị trấn Yegoryevsk, phía đông nam Moskva hôm 11.9. Hoả hoạn đã giết chết 14 công nhân may người Việt nhập cư, bộ Tình trạng khẩn cấp Nga cho biết. Ảnh: Reuters |
Chiều ngày 13.9, ông Nguyễn Ngọc Quỳnh, cục trưởng cục Quản lý lao động ngoài nước (bộ Lao động – thương binh và xã hội) cho biết cơ quan này đã chỉ đạo các doanh nghiệp xuất khẩu lao động rà soát lại danh sách đưa lao động sang Nga làm việc. Theo báo cáo ban đầu từ các doanh nghiệp cho thấy, có nhiều khả năng các công nhân này đưa sang Nga làm việc theo hợp đồng cá nhân hoặc đưa đi “chui” dưới dạng đi du lịch. “Nếu xác định có doanh nghiệp xuất khẩu lao động nào đưa lao động sang làm việc cho xưởng may này thì doanh nghiệp đó phải lập tức cử cán bộ sang giải quyết tình hình, phối hợp với các cơ quan chức năng tiến hành các thủ tục cần thiết để đưa hài cốt công nhân bị nạn trở về; giải quyết các quyền lợi, rủi ro liên quan cho những công nhân đang còn ở Nga và người bị nạn”, ông Quỳnh nói.
Ông Đặng Như Lợi, nguyên phó chủ nhiệm uỷ ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho biết những xưởng may “đen” tương tự như vậy ở Moscow có khoảng 200 địa điểm. Trung bình mỗi xưởng có 100 lao động Việt Nam. Những lao động Việt Nam đi sang làm việc tại các xưởng may “đen” này không có hợp đồng lao động, không có visa lao động, không được pháp luật bảo vệ về quyền lợi, phải làm việc trong điều kiện lao động tồi tàn, khép kín, bị quản lý và không được giao lưu với thế giới bên ngoài.
Làm sao giải quyết triệt để vấn đề?
| Theo báo cáo của đại sứ quán Việt Nam tại Nga, hiện có khoảng 400 xưởng may quy mô lớn nhỏ tương tự có từ vài ba chục đến vài trăm công nhân nằm rải rác khắp nước Nga. Chỉ riêng thủ đô Moscow, và các tỉnh xung quanh, ước tính có khoảng trên 200 xưởng may với khoảng 20.000 công nhân. Các xưởng may đều nằm ở những khu vực xa dân cư, trong các cơ sở của các nhà máy cũ của Nga. Các chủ sử dụng lao động thường tuyển dụng lao động từ Việt Nam qua hình thức quen biết, giới thiệu và người lao động sang theo con đường du lịch. Người lao động Việt Nam và các chủ xưởng chỉ lên đại sứ quán đề nghị hỗ trợ khi gặp sự cố hoặc cơ quan chức năng của Nga kiểm tra, bắt giữ. |
Thực tế này cho thấy một lỗ hổng là chính quyền chưa tổ chức được những chương trình tuyên truyền, điển hình có thể là những nội dung về thủ tục xuất khẩu lao động và kêu gọi cảnh giác đối với những đối tượng môi giới lao động trái phép. Đây là mục tiêu đề ra dựa trên việc giải quyết bất cân xứng thông tin. Người lao động biết quá ít thông tin chính xác, trong khi giới trung gian thì hiểu rất rõ những rủi ro và điều kiện lao động tồi tệ mà người lao động phải đối mặt. Việc đưa những thông tin này đến đại đa số người lao động ở những tỉnh thường xuyên diễn ra tình trạng xuất khẩu trái phép lao động, đặc biệt là trường hợp xuất khẩu sang Nga như hiện nay, không phải là việc đơn giản nên cần phải tính toán vì mức độ tập trung dân cư và điều kiện truyền bá thông tin ở nhiều kênh khác nhau chưa cao.
Chính quyền các địa phương có thể phối hợp với các doanh nghiệp để đưa những thông tin về việc làm trong nước, cùng những điều kiện ưu đãi tiếp cận được người dân, đặc biệt là những người dân vùng sâu vùng xa và khu vực nghèo để họ có sự lựa chọn tốt hơn. Về phía các doanh nghiệp cũng đỡ đau đầu với vấn đề thiếu lao động sau mỗi dịp lễ tết và mở rộng sản xuất.
Cần phải nói thêm về sự xuất hiện của những xưởng may “đen” trên đất Nga, hiện tượng này rộ lên xuất phát chủ yếu từ hai chính sách của Nga. Thứ nhất, chính sách bảo hộ mậu dịch của Nga trước các mặt hàng công nghiệp nhẹ dẫn đến sự tụt nhanh về nguồn cung. Lượng hàng tụt giảm này thường là những nguồn hàng giá rẻ mà chất lượng khó có thể phân biệt rạch ròi với hàng nội địa của Nga. Nhu cầu của thị trường không thay đổi đáng kể là điều kiện để nhiều nhà máy, đặc biệt là nhà máy dệt may mọc lên để bù đắp sự khan hiếm hàng hoá. Thứ hai, chính những yêu cầu khắt khe trong luật pháp của nước Nga về điều kiện họat động, khiến các chủ xưởng chọn con đường hoạt động bất hợp pháp. Một cách mang tầm vĩ mô giải quyết triệt để vấn đề đối với Việt Nam và Nga là tiến tới xây dựng một hiệp định thương mại song phương về vấn đề xuất nhập khẩu lao động và hàng hoá. Hiệp định này không những có thể giúp Việt Nam tăng nguồn xuất khẩu hàng công nghiệp nhẹ từ Việt Nam và người lao động không phải lao động trên xứ người mà từ phía Nga cũng không phải chịu sức ép nhập cư trái phép và hàng hoá nhập lậu tràn lan như hiện nay.
Tây Giang – Thiên Thuận (SGTT)