Điều mà dân chúng quan tâm là vai trò của cơ quan chức năng và giải pháp xử lý được đưa ra nhằm đề phòng, ứng phó với thảm hoạ. Thực tế đã có ý kiến cảnh báo về “những khoảng trống rủi ro từ vụ Sông Tranh” nhằm báo động về cách tiếp cận các vấn đề rủi ro có thể gặp phải trong xây dựng nền công nghiệp ở ta. Tuy nhiên, sau nhiều trận động đất liên tục thì dường như “an ninh con người” vẫn còn là nỗi ám ảnh của người dân.
Cả nước đang quan tâm “đặc biệt” đến tình hình động đất liên tục ở khu vực thuỷ điện Sông Tranh 2 (Quảng Nam). Đặc biệt, trưa 23.9, khu vực này liên tiếp xảy ra sáu trận động đất với cường độ mạnh nhất mà trạm địa chấn ở Huế đo lên đến 4,8 độ Richter còn viện Vật lý địa cầu xác nhận 4,1 độ Richter. Theo số liệu của viện Vật lý địa cầu thì trước khi các vụ động đất xảy ra liên tục tại khu vực thuỷ điện Sông Tranh 2 năm nay, đã có đến 52 trận động đất lớn nhỏ xảy ra xung quanh khu vực này trước đó. Xét về góc độ khoa học, việc xảy ra động đất là hết sức bình thường. Tuy nhiên, điều mà dân chúng quan tâm là vai trò của cơ quan chức năng và giải pháp xử lý được đưa ra nhằm đề phòng, ứng phó với thảm hoạ. Thực tế đã có ý kiến cảnh báo về “những khoảng trống rủi ro từ vụ Sông Tranh” nhằm báo động về cách tiếp cận các vấn đề rủi ro có thể gặp phải trong xây dựng nền công nghiệp ở ta. Tuy nhiên, sau nhiều trận động đất liên tục thì dường như “an ninh con người” vẫn còn là nỗi ám ảnh của người dân. Việt Nam cần xây dựng những nền tảng tinh thần, kiến thức lẫn giải pháp phòng trường hợp xấu nhất xảy ra.
Hiện nay vẫn chưa có một kênh chính thức nào từ Chính phủ đồng hành cùng “cảm xúc” và hoàn cảnh với người dân. Trong khi, vấn đề thông tin trực tiếp đến người dân là vô cùng quan trọng, bởi việc thiếu thông tin có thể khiến người dân hoang mang về mức độ an toàn của họ.
Cho đến nay, việc dự báo về tương lai huyện Bắc Trà My chủ yếu dựa vào yếu tố lịch sử. PGS.TS Đinh Văn Toàn cho biết tại Việt Nam chưa ghi nhận một trận động đất 7 độ Richter nào. Tuy nhiên, lo ngại vẫn dấy lên khi EVN cho biết cường độ kháng nén của đập thuỷ điện Sông Tranh 2 có sức chịu đựng động đất chỉ ở mức 5,5 độ Richter. Còn giáo sư Cao Đình Triều cho biết: “Khu vực thuỷ điện này có thể xảy ra động đất mạnh nhất đạt xấp xỉ 5,5 – 6,1 độ Richter”. Đáng nói hơn, chính ông Lê Huy Minh, trưởng đoàn khảo sát của viện Khoa học công nghệ lo ngại rằng: “Động đất cực đại theo thiết kế đập thuỷ điện Sông Tranh 2 là cấp 8 nhưng liên quan đến chất lượng thi công thì… chúng tôi không trả lời được”. Ông Huy cho biết thêm: “Việt Nam từng ghi nhận hai trận động đất rất lớn là động đất Điện Biên (năm 1935) với cường độ 6,75 độ Richter; và động đất Tuần Giáo (năm 1983) với cường độ 6,8 độ Richter”. Thế nên với tần suất xuất hiện ngày càng nhiều trận động đất như hiện nay, việc có xuất hiện một trận động đất “không ngờ tới – vượt ngưỡng 5,5 độ Richter” hay không thì chưa ai dám nói chắc.
Để có những thiết bị tối tân cho việc dự báo động đất phải chi trả một lượng chi phí rất lớn, thậm chí phải thuê các chuyên gia nước ngoài. Điều này khó hơn khi nền kinh tế gần đây gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, trước tình thế động đất tăng không có dấu hiệu suy giảm làm ảnh hưởng đến nhiều người, thì việc đầu tư cho công tác dự báo phải chăng nên được đẩy mạnh? Điều đặc biệt quan trọng hiện nay là dù động đất diễn ra suốt từ ngày 3.9, nhưng vẫn chưa có một cơ quan nào đứng ra tuyên bố chịu trách nhiệm xử lý câu chuyện “mới” này. Huyện Bắc Trà My – nơi xảy ra động đất thì vẫn đợi chờ đợi chỉ đạo, hướng dẫn của chính quyền cấp trên. Còn tỉnh Quảng Nam mặc dù đã có “báo cáo khẩn” lên Thủ tướng, các bộ ngành trung ương nhưng vẫn chỉ dừng ở mức “tiếp tục theo dõi tình hình, diễn biến động đất” chứ chưa có phương án cụ thể để ứng phó. Ở góc độ niềm tin, ngay cả khi người dân lo lắng nhất thì họ vẫn chưa có một chỗ “vịn” tinh thần vững chắc để họ có thể an tâm ứng phó mọi tình huống. Câu hỏi tưởng chừng như đơn giản nhưng cấp bách hiện nay chính là “nếu động đất quá ngưỡng xảy ra, người dân sẽ ra sao? Và họ phải làm gì?” vẫn còn bỏ dở.
Hãy thử vẽ một viễn cảnh, nếu trận động đất “không ngờ tới” xảy ra. Khi đó, “thảm hoạ kép” – động đất và lũ lụt do đập thuỷ điện vỡ – sẽ khiến người và của thiệt hại rất nhiều. Khi đó, dẫu có bỏ ra hàng tỉ USD cũng không đền bù được.Các giải pháp cứu trợ, tái định cư, công tác dự báo, giải pháp xử lý thảm hoạ, các cuộc diễn tập phải được phác thảo trên một góc nhìn toàn diện và đưa vào thực hiện nhanh chóng, khẩn trương. Việc một cơ quan liên bộ và ngành do một trong những lãnh đạo của thường trực Chính phủ đảm nhận, với quyền hạn và chức năng đầy đủ vào cuộc là cần thiết hơn bao giờ hết. Điều này không những không chỉ đảm bảo nhân lực, tài lực mà còn đảm bảo tiến độ thực thi, và trên hết là củng cố niềm tin của người dân.Và chắc chắn không chỉ với người dân ở Bắc Trà My.
Đỗ Thiện (SGTT)