GS.TS.NGND, Phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Khoa học-Giáo dục của UBTW MTTQVN, Nguyễn Lân Dũng không đồng tình với cách đặt vấn đề “Nhà nước vờ trả lương, giáo sư, tiến sĩ vờ làm việc” vì nhận định này “mang tính quy chụp”.
Làm khoa học đừng nghĩ giàu nhanh chóng
Trao đổi với Kienthuc.net.vn, GS.TS Nguyễn Lân Dũng nhận định: “Theo tôi không nên đặt câu hỏi như thế. Mỗi người có một cương vị khác nhau, một vinh dự khác nhau, một niềm vui khác nhau. Với thang lương hiện nay thì không cứ GS.TS mà ngay nguyên thủ quốc gia cũng rất thấp”.
“Chúng ta không thể tăng lương đúng với cương vị công tác như nước ngoài vì số biên chế ăn lương ngân sách hiện nay là quá lớn. Trong số này có rất đông những người thiếu năng lực, hiệu quả cống hiến cho xã hội rất thấp. Thậm chí có cơ quan nếu không có người đó thì công việc còn thuận lợi hơn nhiều. Chúng ta nhiều lần chủ trương giảm biên chế nhưng chả giảm được ai, mà chỉ thấy ngày càng tăng”.
 |
"Dấn thân vào sự nghiệp Khoa học hay Giáo dục thì đừng nghĩ nhiều đến chuyện làm giàu nhanh chóng như nhiều ngành kinh tế hay quản lý khác"
|
GS. TS Nguyễn Lân Dũng cho rằng nên khoán quỹ lương căn cứ vào nhiệm vụ của từng đơn vị một cách khoa học, công bằng và chính xác. Đơn vị nào tuyển được người giỏi, năng suất cao thì được hưởng lương cao. Không nên có chế độ biên chế bất biến. Mọi cán bộ viên chức, công nhân đều làm việc theo hợp đồng. Nếu mức lương không thỏa đáng có quyền chọn cơ quan khác.
Đồng thời các Trường Đại học, các Viện hay Trung tâm nghiên cứu cần được Nhà nước đầu tư thỏa đáng cho công tác nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm (dưới dạng các phân xưởng pilot) để thúc đẩy các nghiên cứu có giá trị thực tiễn (trừ một số nghiên cứu cơ bản có định hướng), vừa phục vụ dưới dạng hàng hóa cho xã hội, vừa giúp sinh viên có kiến thức thực hành và lại vừa có điều kiện tăng thu nhập thiết thực cho mọi người trong từng đơn vị.
Về mức lương cho các GS.TS hiện nay, GS.TS Nguyễn Lân Dũng khẳng định là chưa thỏa đáng. “Bằng chứng là lớp trẻ làm xong Thạc sĩ, Tiến sĩ ở nước ngoài hầu hết đều tìm cách ở lại, không về nước phục vụ”. Ông cũng cho rằng rất khó để “trả lương cho các TS mới về nước cao hơn tới mấy lần so với các ông thày đáng kính đã dạy họ trước đấy 4-5 năm”.
Không đồng tình với quan điểm “nhà nước vờ trả lương, giáo sư, tiến sĩ vờ làm việc”, GS. TS Nguyễn Lân Dũng cho rằng nhận định này “mang tính quy chụp”. “Phần lớn GS.TS đã bỏ bao công sức học hành, nghiên cứu đều muốn cống hiến hết sức mình cho đất nước, cho nhân dân. Vấn đề là hạt giống tốt phải gieo vào đâu mới có thể phát triển tốt được”.
“Ta sử dụng 600-700 triệu USD mà Quốc hội phân cho sự nghiệp khoa học hàng năm một cách quá phân tán và kém hiệu quả. Nhẽ ra mỗi lĩnh vực đều ít nhất phải có một Viện nghiên cứu đầu ngành. Lấy ví dụ Viện chúng tôi được chăm sóc tốt thì mọi vấn đề phát sinh có liên quan đến vi sinh vật chúng tôi bắt buộc phải trả lời hoặc phải giải quyết bằng được. Nếu quá khả năng thì chúng tôi có thể hỏi ngay các nhà khoa học nước ngoài đã thường xuyên có quan hệ hợp tác. Không như chuyện "xe bỗng nhiên bị cháy" chả có ai là chuyên gia hay cơ quan nào đích thực đủ trình độ trả lời cho đến tận hôm nay”.
Ông cũng nhấn mạnh: “Thu nhập cao hay thấp phải tương xứng với sự đóng góp có hiệu quả của từng trí thức. Tất nhiên đã muốn dấn thân vào sự nghiệp Khoa học hay Giáo dục thì đừng nghĩ nhiều đến chuyện làm giàu nhanh chóng như nhiều ngành kinh tế hay quản lý khác”.
Học thứ phi chuyên môn quá nhiều
Trao đổi với Kienthuc.net.vn về nghịch lý đại học thất nghiệp, lao động giản đơn kiếm được nhiều tiền, GS. TS. Nguyễn Lân Dũng nhận định: “Nhiều người tốt nghiệp Đại học xin đi làm "Tiếp thị mỳ tôm" mà còn khó đấy! Tại sao ư? Tại nhà trường không đào tạo ra những trí thức trẻ có một nghề nghiệp cụ thể. Các xí nghiệp thiếu chuyên gia nhưng họ không thể nhận để rồi lại phải tốn tiền, tốn thời gian để cho đi đào tạo lại.
Chúng ta có truyền thống hiếu học, thanh niên đều muốn học Đại học, đó là điều quá quý giá chứ? Nhưng Cao đẳng hay Đại học không phải là trường phổ thông cấp IV. Không thể chỉ dạy lý thuyết suông mà thiếu thực hành, thậm chí chẳng có cả sách giáo khoa cập nhật kiến thức. Không nên để các môn phi chuyên môn (mà các nước không dạy) chiếm đến trên 30% số tiết học.
Ông cũng cho rằng hiện chúng ta không thể đào tạo ra những cán bộ trẻ với những tay nghề cao vì ngay thày cô cũng chưa thành thạo, không thể tách rời năng lực đào tạo của từng trường với nhu cầu thực tế của xã hội.
“Tôi trộm nghĩ: Nếu không đủ thầy, không đủ phòng thí nghiệm để đào tạo ra các cán bộ kỹ thuật lành nghề thì thà cho học ngoại ngữ còn hơn. Ngoại ngữ gì cũng quý. Không đủ thầy thì thuê chuyên gia vẫn còn hơn là đào tạo ra những người chỉ có mỗi một nắm lý thuyết suông. Hiện nay trên internet có vô số các bằng phát minh đã hết thời hạn bảo hành. Cứ làm theo là có thể mở công ty sản xuất ra sản phẩm đó được rồi. Tôi đã chứng kiến một số doanh nghiệp trẻ rất thành công theo cách này. Tất nhiên ý kiến này của tôi không dễ được đồng tình, nhưng có lẽ đó là một giải pháp tình thế có hiệu quả ngay”.
“Có cống hiến nhiều thì sẽ có thu nhập nhiều. Còn chuyện so sánh thu nhập của trí thức với người lao động đơn giản là chuyện không thỏa đáng về nhiều mặt”, GS. TS Nguyễn Lân Dũng nhấn mạnh.
Vũ Chương (Kienthuc.net)