“Đập Thuỷ điện Sông Tranh 2 có thể trôi do cấu trúc nền móng, chứ không phải do vỡ thân đập” - TSKH chuyên ngành kiến tạo Phan Văn Quýnh phản biện về kết luận của Hội đồng Nghiệm thu Nhà nước được công bố hôm 28.9.
Phóng viên Báo Lao Động đã phỏng vấn TSKH Phan Văn Quýnh.
<?> Thưa tiến sĩ, ông có quan tâm đến kết luận mới nhất của Hội đồng Nghiệm thu Nhà nước sau khi khắc phục sự cố ở công trình Thuỷ điện Sông Tranh 2?
- Sự kiện Thuỷ điện Sông Tranh 2, chủ đầu tư, cơ quan chủ quản nhà nước chỉ tập trung nói về độ bền thân đập, thành tích khắc phục sự cố rò nước, mà không xác định đúng điểm yếu của công trình là cấu trúc nền móng, đứt gãy, biến dạng, đới cà nát và sự kém bền vững của đá granit trong môi trường nước và đặc tính đặc biệt của động đất kích thích hồ chứa Thuỷ điện Sông Tranh 2. Bởi vậy kết luận công trình hoàn toàn an toàn là không khoa học, không có tính khách quan.
<?> Vậy, theo tiến sĩ thì giải quyết vấn đề này như thế nào?
- Tôi cho rằng cần trọng tài pháp luật.Trong bối cảnh đất nước không ngừng tiến lên, chuyện chưa có tiền lệ, nhưng rõ ràng cần thì phải làm .
Từ trước đến giờ, trên mọi hồ sơ thiết kế, ngưỡng chịu đựng động đất của Thuỷ điện Sông Tranh 2 được ghi là cấp 6 - 7 với gia tốc nền cực đại là 150 cm/s2. Không hiểu dựa trên cơ sở khoa học nào mà ông Nguyễn Tài Sơn - TGĐ Cty Tư vấn xây dựng điện 1 - đơn vị tư vấn thiết kế công trình - thản nhiên công bố Thuỷ điện Sông Tranh 2 chịu được động đất cấp 9 với gia tốc nền 350 cm/s2.
Tôi hiểu, ý ông Sơn muốn nói đập của ông rất chi là vững, nhưng nó biểu hiện sự tùy tiện của ông Sơn khi sử dụng các số liệu khoa học, và thể hiện sự thiếu tôn trọng người nghe. Ở đây, ông Sơn không hiểu một điều là đập có thể trôi do cấu trúc nền móng, chứ không phải do vỡ thân đập.
Trong trường hợp Thuỷ điện Sông Tranh 2, móng đập và đá vây quanh đập yếu hơn nên nguy cơ bị phá hủy mạnh hơn. Và cũng cần thấy, ở đây các nhà khoa học Viện Vật lý Địa cầu chỉ tính động đất cực đại một cách tổng quát là 5,5 độ richter dựa vào các tham số của các đứt gãy Tam Kỳ - Phước Sơn, do đó cũng dễ hiểu nó cũng có kết quả tương tự cho nhà máy thủy điện Đắc My, A Vương.
Thực tế cách tính toán này là không thích hợp, nếu các tác giả lấy đứt gãy Poko, đứt gãy đường 14 chạy theo phương Bắc Nam phân cắt Tây Nguyên ra làm hai phần Đông và Tây , dọc theo chúng có các hoạt động núi lửa như núi Hàm Rồng thì động đất cực đại sẽ còn cao hơn nhiều.
Nhưng trọng tâm vấn đề ở đây là động đất kích thích hồ chứa, lại không được tính và lại còn khẳng định sẽ không có động đất kích thích hồ chứa Sông Tranh .
<?> Tôi hiểu,“cãi” với người không hiểu hiểu khoa học về vấn đề đang tranh luận giống như hai đường thẳng song song. Vậy, tiến sĩ chấp nhận “im lặng”?
- Đúng , thật ra tôi cũng muốn im lặng, nhưng vì trách nhiệm, tôi sẽ tiếp tục tranh luận với mong sẽ có nhiều người biết coi trong tính mạng người dân hơn.
Tôi rất mừng là Báo Lao Động tạo điều kiện để các nhà khoa học độc lập lên tiếng. Nhìn nhận sự thật ở công trình Thuỷ điện Sông Tranh 2 vấn đề không phải là chỉ quy kết trách nhiệm mà cao hơn là rút ra bài học trách nhiệm trước dân và Báo Lao Động đã đặt vấn đề trên số báo ra ngày 27.9 với tiêu đề: Nên nhận trách nhiệm trước dân.
<?> Thưa tiến sĩ, chẳng lẽ thân đập chưa an toàn sau khi chủ đầu tư đã khắc phục sự cố?
- “Tai biến” Thuỷ điện Sông Tranh 2 không chỉ nằm ở độ bền vững của thân đập bê tông, mà còn nằm ở nền móng công trình. Hội đồng nghiệm thu nhà nước gần như muốn lờ đi vấn đề này. Cũng có thể các nhà xây dựng giỏi về bê tông cốt thép nhưng không giỏi về đá,về kiến tạo,về biến dạng địa chất nên không thấy hết sự nguy hiểm.
Trên thế giới cũng khó tìm được các nhà xây dựng dám liều xây dựng đập trên đới cà nát của đứt gãy đang hoạt động phát triển trong đá granit. Ở đây cũng cần nói rằng ,các tai biến đập trên thế giới 43% nguyên nhân rơi vào cấu trúc nền móng.
<?> Vậy, nguy cơ với Thuỷ điện Sông Tranh 2 khi mùa mưa bão đã bắt đầu như thế nào, thưa tiến sĩ?
- Nguy cơ trôi đập Sông Tranh 2 tất nhiên ở thì tương lai, chứ không phải ở thì hiện tại. Nhưng điều đó không có nghĩa là cho phép không nghĩ đến một kịch bản khắc phục hậu họa. Tôi thấy phát biểu của Phó Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu cấp nhà nước cho rằng chưa cần đến kịch bản khắc phục hiểm họa là không ổn lắm. Mực nước biển dâng chưa thấy đâu, người ta đã xây dựng bao nhiêu kịch bản. Trong khi đó nguy cơ của Thuỷ điện Sông Tranh 2 đã lồ lộ ra trước mắt
<?> Tiến sĩ nói rằng “Cần trọng tài pháp luật”. Điều đó có nghĩa như thế nào?
- Cần pháp luật phân xử: Trong quá trình xây dựng, Thuỷ điện Sông Tranh 2 sai lầm trong tính toán động đất kích thích hồ chứa. Do đó chỉ có chính sách di dân khỏi hồ chứa, mà không có chính sách khắc phục hậu quả động đất.
Nay do hậu quả của TĐ Sông Tranh gây ra nên các chủ sở hữu Thuỷ điện Sông Tranh 2 phải có chế độ: 1/ Đền bù các tài sản bị động đất hủy hoại; 2/ Đền bù vì nhân dân bị khủng bố tinh thần do các trận động đất; 3/ Cần có hợp đồng bảo hiểm nhân mạng và tài sản dân bị tai biến nếu xảy ra thảm họa ở Thuỷ điện Sông Tranh 2.
Ở đây không phải là chỗ nhân dân trông chờ lòng tốt của nhà đầu tư, mà mọi tổ chức kinh doanh phải đều có nghĩa vụ thực thi pháp luật.
- Xin cảm ơn tiến sĩ!
“Rất nhiều người ngoài chuyên môn hiểu nhầm cấp độ chấn động I do tác động lan truyền của sóng địa chấn và cường độ động đất (M-magnitude động đất ). Cấp chấn động I tại một điểm được xác định bởi nagnitude động đất(M) và khoảng cách R đến chấn tiêu theo quy luật tắt dần chấn động. Các giá trị giao động nền tại các điểm cụ thể chỉ phụ thuộc vào tính chất cơ lý đá tại điểm đó. Bởi vậy, trong động đất kích thích hồ chứa, chấn tiêu thường nông , nên nhà cửa sẽ bị phá hủy nhiều hơn, cấp chấn động ở đá móng và thân đập sẽ khác nhau” – TSKH Phan Văn Quýnh.