Hôm nay (7/04/2026), các báo Ba Lan đưa tin tổng thống Karol Nawrocki đề nghị chính phủ phải ngay lập tức đệ đơn kiện Hiệp ước giữa Liên minh châu Âu và các nước Mercosur lên Tòa án Công lý Liên minh ở Luxembourg.
Ông Nawrocki còn tuyên bố trên mạng xã hội: “Chúng ta phải sử dụng mọi con đường và cơ hội để ngăn chặn thỏa thuận Mercosur”.
(Tổng thống Karol Nawrocki)
Vậy, Thỏa thuận giữa Liên minh châu Âu và các nước Mercosur là gì? Tại sao nó lại có ảnh hưởng lớn đến Ba Lan như vậy?
Khối Mercosur bao gồm các nước Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay. Thỏa thuận giữa Liên minh châu Âu (EU) và khối Mercosur là một Hiệp định Đối tác chiến lược toàn diện, trong đó cốt lõi là Hiệp định Thương mại Tự do (FTA). Sau 25 năm đàm phán, hai bên đã đạt được thỏa thuận vào tháng 12/2024 và dự kiến sẽ chính thức ký kết vào tháng 1/2026. Đây được coi là hiệp định thương mại lớn nhất mà EU từng đạt được về mặt cắt giảm thuế quan đối với một Khu vực thương mại tự do khổng lồ với hơn 700 triệu người tiêu dùng.
Dưới đây là những nội dung chính của thỏa thuận này:
1-Cắt giảm thuế quan: Loại bỏ hơn 90% thuế quan đối với hàng hóa trao đổi giữa hai khối.
EU xuất khẩu: Chủ yếu là máy móc, thiết bị điện ( hiện chịu thuế 14-20%), ô tô (mức thuế hiện tại là 35%), hóa chất và dược phẩm (hiện ở mức 14%). Các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng như rượu vang (hiện có mức thuế 27%), rượu mạnh (20-35%), chocolate và bánh kẹo (20%) sẽ được miễn thuế.
Mercosur xuất khẩu: Tập trung vào nông sản (thịt bò, gia cầm, đường, ethanol), khoáng sản chiến lược và bột giấy. Giúp EU ổn định nguồn cung khoáng sản quan trọng (như lithium cho xe điện) từ Nam Mỹ, giảm phụ thuộc vào các thị trường khác như Trung Quốc. Bảo vệ hơn 350 sản phẩm đặc sản của EU (như phô mai Parmigiano Reggiano) khỏi bị làm giả tại thị trường Nam Mỹ.
EU cho phép nhập 99.000 tấn thịt bò mỗi năm với thuế suất ưu đãi 7,5%.
Hạn ngạch gia cầm và Thịt lợn lần lượt là 180.000 tấn và 25.000 tấn với thuế 0%. 650.000 tấn ethanol dùng cho công nghiệp và 200.000 tấn cho các mục đích khác với mức thuế thấp. Hạn ngạch 45.000 tấn mật ong (thuế 0%) và 180.000 tấn đường (thuế 0% cho Brazil). Thuế đối với Lithium và Đồng (nguyên liệu cho xe điện) sẽ được gỡ bỏ hoàn toàn để EU đa dạng hóa nguồn cung.
2- Ràng buộc thực hiện Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, chống phá rừng (đặc biệt là rừng Amazon) và đảm bảo quyền lợi của người lao động theo tiêu chuẩn quốc tế. Cả hai bên bắt buộc phải tuân thủ các mục tiêu cắt giảm khí thải. Nếu một quốc gia rút khỏi Hiệp định Paris, thỏa thuận thương mại có thể bị đình chỉ, cụ thể:
- Chống phá rừng (Quy định EUDR): Hàng hóa từ Mercosur (như thịt bò, đậu nành, gỗ, cà phê) chỉ được nhập vào EU nếu chứng minh được chúng không được sản xuất trên đất rừng bị tàn phá sau ngày 31/12/2020.
- Bảo tồn rừng Amazon: Brazil và các nước láng giềng cam kết chấm dứt tình trạng phá rừng bất hợp pháp và khôi phục diện tích rừng đã mất.
- Cơ chế trừng phạt: Khác với các thỏa thuận cũ, thỏa thuận này cho phép áp dụng các biện pháp trả đũa thương mại (như tái áp đặt thuế quan) nếu một bên vi phạm nghiêm trọng các cam kết về môi trường hoặc quyền lao động.
- Tiêu chuẩn vệ sinh dịch tễ (SPS): Nông sản Nam Mỹ phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của EU về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và không sử dụng chất kích thích tăng trọng (hormone) vốn bị cấm ở châu Âu.
Hiệp định dự kiến sẽ được áp dụng tạm thời từ ngày 1/5/2026 sau khi hoàn tất các thủ tục phê chuẩn tại Nghị viện châu Âu và các nước thành viên Mercosur. Tuy nhiên, hiện tại, đang có sự phản đối từ nông dân các nước trong Liên minh EU, lo ngại nông sản giá rẻ từ Nam Mỹ sẽ gây bất lợi cho nông dân trong nước mình.
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki ngay sau khi nhậm chức vào năm 2025 đã phản đối gay gắt thỏa thuận EU-Mercosur và ủng hộ việc đưa vấn đề này lên Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (ECJ). Ông cho rằng thỏa thuận này là "mối đe dọa trực tiếp" đối với nông nghiệp Ba Lan, lo ngại nông sản giá rẻ từ Nam Mỹ (như thịt bò, gia cầm) không phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường và an toàn thực phẩm của EU sẽ cạnh tranh không công bằng, tràn ngập thị trường và phá hủy sinh kế của nông dân nội địa.
Một lý lẽ nữa mà ông đưa ra là mối liên hệ với Nga. Ông cho rằng thỏa thuận này gián tiếp "tài trợ cho nước Nga của Putin" vì các nước Mercosur (như Brazil) vẫn đang mua một lượng lớn phân bón từ Nga để sản xuất nông sản xuất khẩu sang châu Âu.
Tổng thống Nawrocki cùng với các nghị sĩ phe bảo thủ Ba Lan cũng nghi ngờ tính hợp pháp của quy trình phê chuẩn hiệp định, cho rằng Ủy ban châu Âu đã lách luật bằng cách chia nhỏ hiệp định để áp dụng tạm thời mà không cần sự đồng ý của tất cả các nghị viện quốc gia (trong đó có Ba Lan). Việc chuyển hồ sơ lên ECJ để tòa án xem xét liệu thỏa thuận này có vi phạm các hiệp ước của EU về bảo vệ người tiêu dùng và các tiêu chuẩn môi trường hay không là điều cần thiết.
Động thái này cũng nằm trong cuộc đối đầu căng thẳng giữa Tổng thống Nawrocki (thuộc phe bảo thủ, hoài nghi châu Âu) và Chính phủ của Thủ tướng Donald Tusk.
Trong khi chính phủ có xu hướng linh hoạt hơn để duy trì vị thế của Ba Lan trong EU thì Tổng thống Nawrocki sử dụng quyền phủ quyết và các công cụ pháp lý để khẳng định quan điểm bảo hộ và chủ quyền quốc gia.
Vừa qua, Nghị viện châu Âu bỏ phiếu thuận (334 phiếu thuận, 324 phiếu chống) vào tháng 1/2026 để chuyển thỏa thuận lên ECJ xem xét được coi là một chiến thắng tạm thời cho quan điểm của Nawrocki và các nước phản đối, khiến thỏa thuận bị "đóng băng" pháp lý cho đến khi có phán quyết cuối cùng (dự kiến vào năm 2028).
Xuân Nguyên (Tổng hợp tin)
(Nguồn: https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/karol-nawrocki-zada-zaskarzenia-umowy-z-mercosur-komentarze-politykow/24p2y31,79cfc278)
Bình luận