Một cuộc chia ly lớn, đã chính thức xảy ra trong nội bộ đảng Pháp luật và Công lý (PiS), đảng đối lập lớn nhất tại Ba Lan hiện nay. Trong cuộc họp báo vào trưa ngày thứ Sáu (24/07/2024), chủ tịch đảng Jarosław Kaczyński đã tuyên bố rằng ông Mateusz Morawiecki và hơn 30 nghị sĩ đã rời đảng.
Những gì đã âm ỉ trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, đã trở thành hiện thực. Ông Kaczynski kết luận rằng "theo một nghĩa nào đó, mọi chuyện đã kết thúc."
Đây là sự chia rẽ sâu sắc nhất trong lịch sử 25 năm của đảng PiS, không chỉ vì quy mô mà còn vì tầm ảnh hưởng chính trị của các thành viên. Nó liên quan đến cuộc đấu tranh giành ảnh hưởng và định hình tư tưởng tương lai của cánh hữu.
Tranh chấp diễn ra giữa một bên là "harcerzy" (phe ôn hòa của Morawiecki) và "Maślarzy" (cánh cực đoan), do Przemysław Czarnek và các chính trị gia của đảng " Suwerenna Polska" mà Zbigniew Ziobro đại diện.
Sự kiện này diễn ra ngay sau khi thời hạn cho tối hậu thư của Chủ tịch Jarosław Kaczyński đã kết thúc vào nửa đêm ngày 23/7/2026. Theo đó, các chính trị gia tham gia Hội “Rozwój Plus”, do cựu thủ tướng Mateusz Morawiecki khởi xướng phải nộp bản tuyên bố trung thành, cấm tham gia vào các cấu trúc chính trị phụ trợ. Morawiecki và những người ủng hộ ông đã từ chối ký các văn bản và đồng nghĩa với việc từ chức khỏi tư cách thành viên của PiS.
Trong một cuộc họp báo được tổ chức tại Sejm (Hạ viện), Mateusz Morawiecki đã trình bày lập trường của nhóm chính trị của mình. Ông tuyên bố rằng ông đang thành lập một nhóm đại diện nghị viện mạnh mẽ bao gồm 40 nghị sĩ, một thượng nghị sĩ và ba nghị sĩ Nghị viện châu Âu để đấu tranh cho sự thống nhất của đảng. Cựu thủ tướng nhiều lần nhấn mạnh rằng ông không tìm kiếm sự chia rẽ và muốn đạt được thỏa thuận cho đến phút cuối cùng. Trước đó, ông đã có các cuộc gặp trực tiếp với Jarosław Kaczyński, tuyên bố không rời đảng và đưa ra những đề xuất thỏa hiệp, trong đó có việc ông sẽ từ chức phó chủ tịch đảng Luật pháp và Công lý (PiS), để duy trì sự liêm chính của đảng.
Morawiecki giải thích rằng việc ép buộc các chính trị gia ký tuyên bố trung thành với sự đe dọa trục xuất là một hình thức tống tiền mà nhóm của ông không thể chấp nhận. Ông đổ lỗi cho cuộc khủng hoảng là do một "nhóm nhỏ những kẻ mưu mô" đã ám ảnh Chủ tịch Kaczyński và chỉ quan tâm đến ảnh hưởng của riêng họ (bao gồm Przemysław Czarnek, Jacek Sasin, cùng một số người khác.)
Morawiecki bảo vệ ý tưởng về một Hội trong nội bộ đảng (Rozwój Plus). Ông lập luận rằng nó nhằm mục đích thực hiện chiến lược "hai lá phổi" của cánh hữu đã được nhất trí hồi tháng Tư. Hiệp hội của ông sẽ tiếp cận giới trẻ, các doanh nhân và các quan chức chính quyền địa phương, những người vốn đang lung lay niềm tin với đảng cầm quyền.
Biến động sâu sắc lần này mang nhiều hàm ý quan trọng về tương lai chính trị của Ba Lan trước thềm cuộc bầu cử quốc hội năm 2027: Chủ tịch quyền lực Jarosław Kaczyński đã lãnh đạo PiS từ đầu những năm 1990 với phong cách kiểm soát tuyệt đối, không chấp nhận bất đồng chính kiến. Tuy nhiên, tối hậu thư của ông nhằm ép buộc các nghị sĩ ký cam kết trung thành đã phản tác dụng nghiêm trọng.
Việc nhóm của ông Morawiecki chấp nhận ly khai chứng tỏ tầm ảnh hưởng của ông Kaczyński đã suy giảm đáng kể, khiến ông "đặt cược tất cả và mất tất cả" trong ván bài duy trì quyền lực.
Hiện tại, những người ủng hộ cựu thủ tướng đã ngay lập tức bị loại khỏi các nhóm truyền thông nội bộ của PiS. Ủy ban Chính trị của PiS sẽ họp vào thứ Ba tới (28/07/2026) để chính thức phê duyệt việc khai trừ các thành viên tham gia Hội của ông Morawiecki ra khỏi đảng và quyết định những thay đổi nhân sự trong cơ cấu tổ chức.
Phe của ông Morawiecki có thể sẽ thành lập nhóm nghị sĩ riêng trong Quốc hội hoặc sớm tuyên bố thành lập một đảng chính trị mới. Một số nhà bình luận cho rằng sự chia rẽ này có thể là một phần của chiến lược rộng lớn hơn nhằm thu hút phiếu bầu từ những cử tri bất mãn với Liên minh Công dân (KO) và Liên bang (Konfederacja).
Xuân Nguyên (Tổng hợp tin từ các báo Ba Lan)