Cập nhật sáng 31/10/2026. Các mốc thời gian trong bài được tính theo giờ Ba Lan.
Sáng 31/10, tình hình bên ngoài Tòa án Hiến pháp Ba Lan tại Warszawa tạm lắng sau một đêm đối đầu căng thẳng. Tuy nhiên, tranh chấp về thẩm quyền điều hành cơ quan này vẫn chưa được giải quyết.
Thẩm phán Anna Korwin-Piotrowska tuyên bố đảm nhiệm việc điều hành Tòa án Hiến pháp, viết tắt là TK, sau khi yêu cầu Chủ tịch Bogdan Święczkowski và Phó chủ tịch Bartłomiej Sochański tạm ngừng thực hiện nhiệm vụ trong một tháng. Hai ông bác bỏ tính hợp pháp của quyết định. Tổng thống Karol Nawrocki và đảng Luật pháp và Công lý (PiS) phản đối, trong khi Thủ tướng Donald Tusk công khai ủng hộ các biện pháp mà Chính phủ cho là nhằm khôi phục nhà nước pháp quyền.
Sự bất đồng không chỉ liên quan tới hai chức vụ lãnh đạo, mà còn đặt ra câu hỏi về giới hạn thẩm quyền giữa Tổng thống, Chính phủ và cơ quan bảo hiến. Các bên cùng viện dẫn Hiến pháp nhưng không công nhận quyết định của nhau.
Trong ghi nhận lúc 08:07, phóng viên Gazeta Wyborcza ước lượng còn khoảng 100 người biểu tình, một số nghỉ trong lều; xe cảnh sát vẫn bố trí tại hai đầu phố Aleja Szucha. Đến 08:23, đài Republika tiếp tục truyền hình từ sân khấu trước trụ sở và kêu gọi người dân tập trung. Đây là ghi nhận tại hiện trường, chưa phải thống kê chính thức về số người tham gia.
Nguồn gốc tranh chấp về thành phần thẩm phán
TK có chức năng xem xét tính hợp hiến của luật và các quy định pháp luật. Thành phần thẩm phán và cách tổ chức hoạt động của cơ quan này vì thế có ý nghĩa trực tiếp đối với việc kiểm soát quyền lực nhà nước.
Khủng hoảng kéo dài từ tranh chấp bổ nhiệm thẩm phán năm 2015. Trong vụ Xero Flor, Tòa án Nhân quyền châu Âu xác định một hội đồng TK có thành viên được bầu với sai phạm nghiêm trọng đã không đáp ứng yêu cầu về một tòa án được thành lập theo luật. Những bất đồng về tính hợp pháp và độc lập của TK tiếp tục qua các nhiệm kỳ.
Trong năm 2026, Sejm — Hạ viện Ba Lan — đã bầu tám thẩm phán, chiếm hơn một nửa trong tổng số 15 vị trí. Tổng thống Nawrocki tiếp nhận tuyên thệ của ba người, nhưng không tiếp nhận năm người còn lại. Nhóm này, gồm bà Korwin-Piotrowska và ông Maciej Berek, thực hiện việc tuyên thệ tại Sejm. Tổng thống và Chủ tịch TK Święczkowski không công nhận thủ tục đó, nên họ không được tham gia xét xử.
Chính phủ Tusk cho rằng việc không cho những người được Sejm bầu thực hiện nhiệm vụ đã cản trở hoạt động của TK. Phía Tổng thống bảo vệ quan điểm rằng thủ tục tuyên thệ phải có sự hiện diện của nguyên thủ.
Trong ý kiến được thông qua ngày 9–10/10, Ủy ban Venice, cơ quan tư vấn pháp luật hiến pháp của Hội đồng châu Âu, cho rằng Tổng thống không có quyền sử dụng việc tiếp nhận tuyên thệ để phủ quyết lựa chọn thẩm phán của Sejm. Ý kiến này củng cố lập luận của nhóm thẩm phán bị ngăn thực hiện nhiệm vụ, nhưng không phải sự phê chuẩn đối với các quyết định bà Korwin-Piotrowska ban hành ngày 30/10.
Chiều 30/10: quyết định tạm ngừng nhiệm vụ được công bố
Đến 17:39 ngày 30/10, báo chí đã đăng thông cáo Cảnh sát Warszawa về hoạt động bảo đảm an toàn tại TK. Đây là giờ bản tin xuất hiện, chưa xác định chính xác thời điểm lực lượng bắt đầu triển khai.
Khoảng 18:00, trang TK xuất hiện thông tin về quyết định yêu cầu Święczkowski và Sochański tạm ngừng thực hiện nhiệm vụ trong một tháng. Biện pháp này cần được phân biệt với việc bãi nhiệm hoặc chấm dứt nhiệm kỳ.
Trong buổi chiều, lãnh đạo PiS Jarosław Kaczyński kêu gọi Tổng thống can thiệp. Republika dẫn lời ông cáo buộc bộ máy nhà nước đang được sử dụng chống lại cơ quan hiến định, đồng thời kêu gọi tiếp tục biểu tình. Bài báo kết hợp phát biểu tại hiện trường với nội dung trên mạng xã hội; chưa thể xác định tất cả được công bố cùng một thời điểm.
Khoảng 18:00, theo tường thuật RMF, những người trên chuyến bay tới Senegal được thông báo máy bay quay về Ba Lan. Sau đó, Tổng thống Nawrocki công bố quyết định trở lại trong nước. Ông hạ cánh tại Warszawa trước 22:00, rồi tới Phủ Tổng thống để gặp lãnh đạo Tòa án Tối cao và TK.
Đến 18:50, Onet đã dẫn thông báo của Bộ trưởng Tư pháp, đồng thời là Tổng công tố Waldemar Żurek, về năm yêu cầu dỡ bỏ quyền miễn trừ: bốn liên quan Święczkowski, một liên quan Sochański. Việc nộp yêu cầu chưa đồng nghĩa quyền miễn trừ đã bị dỡ bỏ hoặc hai ông đã bị kết tội.
Thủ tướng Tusk công khai ủng hộ hành động khôi phục nhà nước pháp quyền. Phát biểu của ông đã được báo chí dẫn chậm nhất lúc 19:55 ngày 30/10, tức trước chuyến tới TK của Tổng thống và vụ xô đẩy sau nửa đêm.
Căn cứ pháp lý được bà Korwin-Piotrowska viện dẫn
Trong cuộc phỏng vấn TVP Info tối 30/10, được tường thuật từ khoảng 19:50 đến 20:24, bà Korwin-Piotrowska xác nhận chính mình ban hành hai quyết định. Bà giải thích thẩm quyền thay người đứng đầu, viện dẫn cơ chế tạm ngừng công vụ và thông báo triệu tập Đại hội đồng thẩm phán ngày 3/11. Bà đồng thời sử dụng lập luận về “tình thế cấp thiết về hiến pháp”. Các giờ trên là mốc báo ghi nhận những phần phát biểu trong cuộc phỏng vấn, không phải thời điểm ban hành từng quyết định.
Lập luận pháp lý của bà gồm hai phần. Trước hết, Chủ tịch không thể tự thực hiện các thủ tục liên quan tới trách nhiệm của chính mình, nên cần một người thay thế. Tiếp đó, bà cho rằng cơ chế tạm ngừng thực hiện nhiệm vụ có thể được áp dụng thông qua chuỗi dẫn chiếu từ luật về thẩm phán TK, luật về Tòa án Tối cao đến luật tổ chức tòa án thông thường. Tính phù hợp của việc dẫn chiếu và thẩm quyền ban hành quyết định là những vấn đề đang bị phản biện.
Bà cáo buộc việc không cho các thẩm phán mới tham gia hoạt động đã cản trở thông qua dự toán ngân sách năm 2027, đồng thời nêu vấn đề phân công thành phần xét xử. Mục tiêu bà công bố là khôi phục khả năng thực hiện nhiệm vụ của TK.
Bà cũng phân biệt quyết định tạm ngừng nhiệm vụ với các yêu cầu dỡ bỏ miễn trừ do Tổng công tố chuyển tới, khẳng định khi ban hành quyết định mình chưa biết nội dung những yêu cầu đó. Vì vậy, không thể mô tả hồ sơ của công tố là căn cứ tự động làm phát sinh quyền đình chỉ hai lãnh đạo cho bà.
Mục tiêu và hệ quả quyền lực của việc thay đổi người điều hành
Vấn đề ngân sách là lý do trực tiếp được viện dẫn, nhưng phạm vi thay đổi rộng hơn công tác tài chính. Nếu các quyết định được công nhận hợp pháp, những thẩm phán do Sejm nhiệm kỳ hiện nay bầu có thể tham gia đầy đủ vào xét xử và các thủ tục tập thể của TK.
Đối với Chính phủ Tusk, kết quả đó có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho chương trình cải cách tư pháp và thực hiện cam kết khôi phục nhà nước pháp quyền. Về chính trị, nó cũng có thể làm giảm ảnh hưởng của những nhân sự được bổ nhiệm trong thời kỳ PiS cầm quyền. Tuy nhiên, thẩm phán do một đa số nghị viện bầu có nghĩa vụ độc lập, không có trách nhiệm thực hiện chương trình của đa số đó.
Ngược lại, PiS đứng trước nguy cơ suy giảm ảnh hưởng tại một thiết chế quan trọng trong việc kiểm soát tính hợp hiến của luật. Święczkowski và Sochański chịu tác động trực tiếp đối với việc thực hiện chức trách. Đối với Tổng thống, tranh chấp còn liên quan tới hiệu lực thực tế của việc không tiếp nhận tuyên thệ: nếu các thẩm phán vẫn được công nhận có quyền làm việc, quyết định không tiếp nhận của ông sẽ không còn ngăn họ thực hiện nhiệm vụ như trước.
Đây là những hệ quả thể chế và chính trị có thể phân tích từ diễn biến. Chúng chưa phải bằng chứng xác nhận toàn bộ các bước đi là một kế hoạch thống nhất do Chính phủ chỉ huy.
Lập trường của các lực lượng chính trị và giới luật gia
Trong TK, Maciej Taborowski, Magdalena Bentkowska và Maciej Berek cùng thông báo với PAP việc bà Korwin-Piotrowska đảm nhiệm điều hành. Về chính trị, ngoài Tusk còn có Phó thủ tướng Krzysztof Gawkowski và Chủ tịch Thượng viện Małgorzata Kidawa-Błońska hoan nghênh diễn biến. Chưa xác minh đầy đủ giờ gốc của từng phát biểu ủng hộ, nên không thể gán tất cả vào cùng một thời điểm.
Phía Tổng thống và PiS phản đối trên hai cơ sở: không công nhận hiệu lực thủ tục tuyên thệ của bà Korwin-Piotrowska, đồng thời phủ nhận thẩm quyền của một thẩm phán trong việc yêu cầu hai lãnh đạo TK tạm ngừng nhiệm vụ. Święczkowski gọi sự việc là “đảo chính”, cho rằng việc quản lý trụ sở trên thực tế không xác lập thẩm quyền hợp pháp đối với cơ quan hiến định. Đây là cáo buộc của ông, chưa phải kết luận pháp lý.
Sự phản đối về phương pháp cũng xuất hiện ở những người từng phê phán PiS. Luật gia Marcin Matczak đặt câu hỏi bà Korwin-Piotrowska đã có thẩm quyền thay Chủ tịch trước khi ký quyết định hay chưa. Nếu chính quyết định của bà mới tạo ra tình trạng Chủ tịch không thể thực hiện nhiệm vụ, thì không thể lấy hậu quả ấy để giải thích ngược cho thẩm quyền ban đầu.
Trong bài Rzeczpospolita xuất bản tối 30/10 và cập nhật sáng 31/10, cựu Chủ tịch TK Jerzy Stępień cho rằng có thể thấy căn cứ hình thức nhưng cần phân tích sâu; giáo sư Jacek Zaleśny bác bỏ cách áp dụng này. Không nên coi toàn bộ giới luật gia đã thống nhất ủng hộ hoặc phản đối.
Đêm 30–31/10: cuộc gặp và vụ xô đẩy tại trụ sở
Bản tin Polskie Radio đăng lúc 21:54 ngày 30/10 dẫn lời bà Korwin-Piotrowska không đồng ý cho bất cứ ai vào khuôn viên vì lo ngại an toàn, đồng thời đề nghị gặp Tổng thống tại Phủ Tổng thống.
Nhưng chậm nhất 22:44, Rzeczpospolita đã ghi nhận lời bà trên TVN24 rằng đang liên lạc với SOP và sẵn sàng tiếp riêng Tổng thống. Đề nghị tiếp vì thế đã xuất hiện trước khi ông đến TK.
Khoảng 00:50–01:00 ngày 31/10, Nawrocki tới trụ sở cùng người đứng đầu Tòa án Tối cao Zbigniew Kapiński và đoàn bảo vệ. Xảy ra xô đẩy tại lối vào. Berek cáo buộc Tổng thống dùng sức với các thẩm phán; người phát ngôn Tổng thống Rafał Leśkiewicz cáo buộc những người chặn cửa xâm phạm thân thể nguyên thủ. Hai lời cáo buộc cần được phân biệt với kết luận điều tra.
Trước 05:00, Tổng thống rời TK. Chánh Văn phòng Tổng thống Paweł Szefernaker đọc tuyên bố yêu cầu lực lượng do Chính phủ đưa tới rút đi và thông báo tham vấn các lực lượng nghị viện trong ngày. Nawrocki khẳng định mình đã giúp Sochański vào trụ sở; chưa có thỏa thuận giải quyết tranh chấp được công bố.
Việc trở về giúp Tổng thống trực tiếp tham gia xử lý tình hình và củng cố sự phản đối về chính trị. Tuy nhiên, sự hiện diện của ông không tự động hủy quyết định của bà Korwin-Piotrowska. Tương tự, sự ủng hộ của Chính phủ không tự xác nhận thẩm quyền của bà.
Cảnh sát, SOP và quyền hạn của Tổng thống
Để đánh giá diễn biến, cần phân biệt vai trò và quan hệ chỉ huy của các lực lượng.
Cảnh sát thuộc hệ thống hành chính của Chính phủ; Tổng chỉ huy Cảnh sát trực thuộc bộ trưởng phụ trách nội vụ. Tổng thống không trực tiếp chỉ huy lực lượng đang làm nhiệm vụ tại TK.
SOP — Służba Ochrony Państwa, lực lượng bảo vệ nhà nước, có nhiệm vụ bảo vệ Tổng thống và những đối tượng khác theo luật. SOP có vũ trang nhưng không phải quân đội. Về tổ chức, người đứng đầu SOP cũng trực thuộc bộ trưởng phụ trách nội vụ; đây không phải lực lượng riêng thuộc quyền sử dụng chính trị của Tổng thống.
Cảnh sát Warszawa cho biết hoạt động ngày 30/10 nhằm bảo đảm an toàn bên ngoài TK sau khi nhận văn bản từ Tổng công tố và một thẩm phán. Thông cáo đã kiểm tra không công bố tổng quân số. Tính hợp pháp của hoạt động bảo đảm an ninh và tính hợp pháp của quyết định thay đổi người điều hành TK là hai vấn đề riêng.
Trong các nguồn đã kiểm tra, chưa có xác nhận quân đội được triển khai tại TK hoặc giới chỉ huy quân đội tuyên bố ủng hộ một bên. Hiến pháp quy định Tổng thống là người thống lĩnh tối cao, nhưng trong thời bình thực hiện quyền này thông qua Bộ trưởng Quốc phòng.
Trong tranh chấp hiện nay, các công cụ quan trọng của Tổng thống nằm ở vai trò trong thủ tục tuyên thệ, bổ nhiệm lãnh đạo TK theo quy trình luật định, quyền phủ quyết luật và khả năng triệu tập tham vấn chính trị. Những quyền hạn đó không tạo thành thẩm quyền đơn phương phân xử mọi bất đồng tại cơ quan bảo hiến.
Phản ứng quốc tế và cách tiếp cận của báo chí
Trong tối 30/10, báo chí đã ghi nhận lời lên án Tusk từ Geert Wilders, Liz Truss và Nigel Farage. Rzeczpospolita dẫn Wilders lúc 23:22, Truss và Farage lúc 23:26. Đây là giờ báo ghi nhận, chưa phải giờ đăng gốc; các phát biểu này không thể được mô tả như phản ứng trước vụ xô đẩy xảy ra sau nửa đêm.
Truss và Farage còn chia sẻ hoặc đáp lại bài đăng trước đó của Tusk về EU. Vì vậy, phải giữ cả ngữ cảnh này khi diễn giải, thay vì coi mọi lời của họ chỉ nhằm vào quyết định tại TK. Những nguồn khác dẫn lời George Simion ở Romania và nghị sĩ châu Âu Hermann Tertsch của Tây Ban Nha công kích Chính phủ Ba Lan. Đó là phát biểu của các chính trị gia, không đại diện cho chính phủ các nước hoặc toàn bộ Nghị viện châu Âu.
Đại sứ Mỹ Tom Rose, trong bài đăng tối 30/10, cảnh báo tình hình nghiêm trọng, thừa nhận hai bên đưa ra những phiên bản khác nhau và kêu gọi kiềm chế. Không thể diễn giải thành việc Washington đã công nhận một bên đúng luật.
Reuters và AFP đặt sự kiện trong cuộc đối đầu thể chế kéo dài, dẫn cáo buộc “đảo chính” như quan điểm của phía phản đối. Đến sáng 31/10, khi có thêm thông tin về chuyến tới TK của Tổng thống, n-tv và SRF nhấn mạnh hơn hành vi của Nawrocki và sự gia tăng căng thẳng. Cần phân biệt sự thay đổi trọng tâm theo diễn biến với việc báo chí đồng loạt ủng hộ một phía.
Những vấn đề chưa được giải quyết
Đến sáng 31/10, bà Korwin-Piotrowska đã tuyên bố đảm nhiệm việc điều hành và chuẩn bị các bước tổ chức hoạt động tiếp theo. Tuy nhiên, thẩm quyền của bà vẫn bị Tổng thống và hai lãnh đạo TK phản đối; những vấn đề về tư cách thẩm phán, thủ tục tạm ngừng nhiệm vụ và hiệu lực của các quyết định chưa được giải quyết dứt điểm.
Theo thủ tục bà trình bày, quyết định tạm ngừng nhiệm vụ phải được đưa ra cơ chế xét xử kỷ luật xem xét. Các yêu cầu dỡ bỏ quyền miễn trừ là một tiến trình khác. Việc xác định lãnh đạo TK có sai phạm, nếu có kết luận sau này, cũng không tự động chứng minh mọi biện pháp áp dụng đối với họ trước đó đều hợp pháp.
Các cuộc tham vấn chính trị, thủ tục xem xét trách nhiệm của thẩm phán và cuộc họp dự kiến ngày 3/11 sẽ cho thấy khả năng xử lý những bất đồng này. Đối với người dân, kết quả quan trọng là TK có thể giải quyết các vụ việc, bảo vệ quyền hiến định và ban hành phán quyết với thành phần, thủ tục hợp lệ, được các cơ quan nhà nước tôn trọng hay không.
Tuong Vy thực hiện.