Trong tuần này, chính trường Ba Lan lại dậy sóng vì nhiều sự kiện xảy ra. Truyền thông đại chúng cùng với mạng xã hội mang đến cho người đọc những cảm nghĩ và cả những nhận định khác nhau. Người ta cũng đặt ra những câu hỏi mà không ai có thể trả lời một cách chính xác. Trong bài “Tìm hiểu “Hệ thống pháp luật Ba Lan” qua những diễn biến gần đây”, chúng ta đã thấy gốc rễ những bất đồng quan điểm về Tòa án Hiến pháp Ba Lan là do hệ thống pháp luật Ba Lan tồn tại cơ chế “Nhị nguyên pháp lý” (Dualizm prawny). Đối với một số người, những diễn biến xảy ra ở Tòa án Hiến pháp vừa qua là sự khôi phục pháp quyền, đối với những người khác, đó là một cuộc đảo chính.
Hơn một thập kỷ sau khi Jarosław Kaczyński phát động cuộc chiến tranh giành Tòa án Hiến pháp, một cuộc chiến tranh thứ hai về Tòa án này đã nổ ra. Và lần này, nhằm tước bỏ quyền kiểm soát Tòa án của Kaczyński.
Trong bài này, chúng tôi muốn độc giả tham khảo những bình luận, dựa trên những nguồn tin đáng tin cậy nhất, của các nhà báo Andrzej Stankiewicz, Dominika Długosz, Kamil Dziubka và Jacek Gądek đăng trên Onet.pl.
Tại sao phe cầm quyền lại quyết định tấn công Tòa án Hiến pháp vào thời điểm này?
Trước tiên chúng ta cùng tìm hiểu, tại sao phe cầm quyền lại quyết định tấn công Tòa án Hiến pháp, nơi những người được đảng PiS bổ nhiệm kiểm soát, vào lúc này?
Câu trả lời là: Bởi vì giọt nước đã làm tràn ly.
Thẩm phán Bogdan Święczkowski, người đứng đầu Tòa án Hiến pháp và có liên hệ với đảng PiS, đã ban hành các phán quyết làm tăng quyền lực của tổng thống, làm suy yếu quyền lực của chính phủ.
Hãy lấy một ví dụ ít được công chúng chú ý: một phán quyết cho phép tổng thống bổ nhiệm các thẩm phán tập sự mà không cần chữ ký của thủ tướng. Đây là bước đầu tiên trong việc hạn chế sự giám sát của thủ tướng đối với một số quyết định của tổng thống. Nói cách khác, là tăng cường quyền hành pháp của tổng thống.
Nhưng động lực trực tiếp dẫn đến chiến dịch này là quyết định của Nawrocki từ chối nhận lời tuyên thệ nhậm chức từ đa số các thẩm phán được Liên minh hiện tại bổ nhiệm vào Tòa án Hiến pháp. Tổng thống, chỉ dựa trên những tiêu chí mà chỉ mình ông biết. Ông đã cho ba trong số tám thẩm phán do các đảng liên minh đề cử tuyên thệ nhậm chức, còn năm người kia thì không. Ông làm vậy chỉ vì nếu ông chấp nhận lời tuyên thệ của tất cả tám người thì Święczkowski phải bổ nhiệm họ vào Tòa án Hiến pháp. Khi đó, đảng Pháp luật và Công lý (PiS) sẽ mất đa số trong Tòa án, tỷ lệ 8:7 nghiêng về phía Liên minh cầm quyền.
Quyết định của Nawrocki không có cơ sở pháp lý, nhưng nó đã đóng vai trò như một chất xúc tác. Tusk không thể chịu đựng được sự sỉ nhục như vậy, vì ông sẽ bị chính cử tri của mình phản đối kịch liệt. Do đó, chiến dịch đã được tiến hành vào thời điểm này. Mặc dù thủ tướng không công khai thừa nhận sự tham gia của mình, nhưng rõ ràng là nỗ lực loại bỏ các ứng cử viên của PiS ra khỏi Tòa án không thể bắt đầu nếu không có ý muốn của ông.
Tóm lại: Chính phủ đã cưỡng chế khôi phục lại Tòa án Hiến pháp, nếu tổng thống Nawrocki không ngăn cản các tẩm phán đã được Quốc hội bầu tuyên thệ nhậm chức.
Còn tổng thống thì sao? Mặc dù ông ta đang đe dọa, nhưng thực chất ông ta không thể làm gì nhiều, vì ông ta thiếu thẩm quyền can thiệp vào công việc của Tòa án Hiến pháp. Trong một cuộc họp bí mật của Hội đồng An ninh Quốc gia, một cuộc tranh chấp về Tòa án Hiến pháp đã nổ ra giữa Thủ tướng và Tổng thống. Nawrocki cáo buộc những gì xảy ra ở Tòa án Hiến pháp là "tội ác chống lại Hiến pháp", và Tusk đáp trả tương tự - rằng việc các thẩm phán bị từ chối tuyên thệ nhậm chức tại dinh Tổng thống đã vi phạm Hiến pháp. Sau vài giờ, không khí lắng xuống. Hai người đàn ông trò chuyện ngắn gọn bên lề. Tusk đã lôi kéo Nawrocki vào cuộc chơi của mình - đề xuất một cuộc gặp riêng để thảo luận về cuộc khủng hoảng xung quanh Tòa án Hiến pháp. Điều này nhằm mục đích cho cử tri thấy rằng Tusk muốn một sự thỏa hiệp, mặc dù rõ ràng là ông ta sẽ không nhượng bộ. Lãnh đạo đảng PiS, Jarosław Kaczyński, đã vô cùng tức giận khi Nawrocki tuyên bố đồng ý có cuộc gặp.
( Karol Nawrocki và Donald Tusk tại Hội đồng An ninh Quốc gia, ngày 3 tháng 11 năm 2026).
Vấn đề thứ hai là liệu phe cầm quyền có đang hoạt động hợp pháp?
Hãy đảo ngược câu hỏi – liệu chúng ta có thực sự biết điều gì là hợp pháp và điều gì là bất hợp pháp ở Ba Lan khi nói đến Tòa án Hiến pháp hay không?
Chúng ta đều nhớ rằng, chính Jarosław Kaczyński là người đầu tiên cử cảnh sát đến Tòa án Hiến pháp để bổ nhiệm Julia Przyłębska và những thẩm phán dự bị (dublerzy). Các thẩm phán được bầu vào Tòa án Hiến pháp vào đầu nhiệm kỳ của chính phủ PiS năm 2015 đã lấp đầy các ghế trước đây do các thẩm phán được bổ nhiệm bởi Đảng Nền tảng Công dân, Đảng Nhân dân Ba Lan và Đảng Cánh tả nắm giữ. Chỉ riêng hành động đưa những người dự bị vào Tòa án Hiến pháp đã là bất hợp pháp – và Kaczyński đã làm như vậy để nhanh chóng giành được đa số và đặt Tòa án dưới sự chi phối của riêng mình.
Đồng thời, Kaczyński đã sửa đổi luật Tòa án Hiến pháp vô số lần để đảm bảo rằng chỉ có Przyłębska trở thành chủ tịch. Bạn có thể nói – OK, nhưng Kaczyński khi đó đã có chủ tịch của mình, người có thể ký tất cả, bao gồm cả các quy định được soạn thảo trước cho bà chủ tịch. Trong khi đó, Tusk hiện không có chủ tịch và nhất cử nhất động bất chấp luật lệ.
Và bạn có thể đúng, nếu không phải thực tế là Kaczyński thậm chí không quan tâm đến luật lệ của chính mình. Ví dụ, để bầu Przyłębska làm chủ tịch, ông ta đã đưa một điều khoản phụ vào quy định của Tòa án Hiến pháp cho phép tổ chức Đại hội đồng thẩm phán Tòa án Hiến pháp mà không cần đáp ứng yêu cầu về số lượng thành viên tối thiểu – tức là bất kể số lượng thẩm phán tham dự. Mục đích là để tránh việc các thẩm phán được bầu trước khi đảng Luật pháp và Công lý lên nắm quyền tẩy chay các phiên họp. Và đúng vậy, việc tẩy chay đã vô ích, vì Przyłębska đã được bầu với sáu phiếu, trong đó có hai phiếu của thẩm phán dự bị.
(Julia Przyłębska và Jarosław Kaczyński năm 2018).
Vì vậy, ngày nay, khi tám thẩm phán của Tòa án Hiến pháp nói rằng họ đã có số lượng hai phần ba cần thiết (trong khi Tòa án Hiến pháp gồm 15 thành viên) thì điều đó không làm chúng ta ngạc nhiên. Các luật sư đã biện minh trong trường hợp cụ thể này như sau: Họ đã loại trừ ông Chánh án Święczkowski và Phó Chánh án Bartłomiej Sochański (do đảng PiS bổ nhiệm) vì đã bị đình chỉ. Đồng thời,người dự bị cuối cùng là Jarosław Wyrembak cũng không được tính là thẩm phán chính thức.
Tóm lại, Tòa án Hiến pháp trong phiên họp Hội đồng vào ngày 3/11/2026 chỉ có 12 Thẩm phán và hai phần ba của 12 chính xác là tám.
Tại sao hành động của phe cầm quyền cũng bị một số luật sư không có thiện chí với PiS chỉ trích?
Điều này đặc biệt trong việc đình chỉ chức vụ của ông Święczkowski và ông Sochański đã đề cập ở trên. Cả hai chủ tịch và phó chủ tịch Tòa án Hiến pháp đều bị đình chỉ theo Điều 130 của Luật về Hệ thống Tòa án Chung.
Vấn đề là điều luật này không áp dụng trực tiếp cho các thẩm phán của Tòa án Hiến pháp, vì vậy một loạt các thủ tục chuyển vụ việc đã được áp dụng—và điều này làm phật lòng các luật sư như Giáo sư Marcin Matczak, người đứng đầu Hội đồng Luật sư Tối cao, luật sư Przemysław Rosati, và cựu Ủy viên Nhân quyền Marcin Wiącek.
Điều 19 của Luật về Quy chế Thẩm phán Tòa án Hiến pháp quy định có các quy định về quyền và nghĩa vụ của thẩm phán Tòa án Tối cao được áp dụng tương ứng với quyền và nghĩa vụ của thẩm phán Tòa án Hiến pháp. Và Luật Tòa án Tối cao bao gồm Điều 10, quy định rằng các quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự sẽ được áp dụng tương ứng. Nguyên tắc này dẫn chúng ta đến Điều 130 đã đề cập ở trên của Bộ luật Tố tụng Dân sự, theo đó một thẩm phán có thể bị đình chỉ một tháng nếu " tính chất của hành vi do thẩm phán thực hiện, thẩm quyền của tòa án hoặc lợi ích thiết yếu của công vụ đòi hỏi phải đình chỉ ngay lập tức việc thực hiện nhiệm vụ của họ."
Ông Święczkowski bị đình chỉ vì đã ngăn cản không cho năm thẩm phán mới được bầu vào Tòa án làm việc và vì đã thao túng các hội đồng xét xử.
Lý lẽ cho cách tiếp cận này được đưa ra bởi Chánh án đầu tiên của Tòa án Tối cao, Zbigniew Kapiński.
Bởi vì chính ông ta – theo Điều 130 của Bộ luật Tòa án – gần đây đã đình chỉ chức vụ thẩm phán mới Andrzej Michałowicz, một thành viên của Tòa Kiểm soát Đặc biệt thuộc đảng Ziobro. Vị thẩm phán này bị phát hiện tại ga tàu ở Słupsk với nồng độ cồn trong máu là 4 phần nghìn và mất hai răng. Nếu một thẩm phán Tòa án Tối cao có thể bị đình chỉ dựa trên điều khoản này, thì có thể giả định rằng một thẩm phán Tòa án Hiến pháp cũng có thể bị đình chỉ.
(Bà Anna Korwin-Piotrowska)
Câu hỏi đặt ra là ai có quyền đình chỉ ông Święczkowski. Điều 130 quy định rằng "chánh án tòa án hoặc Bộ trưởng Tư pháp". Chắc chắn rằng Waldemar Żurek sẽ không đình chỉ Święczkowski, vì điều này sẽ cấu thành sự can thiệp của nhánh hành pháp vào ngành tư pháp. "Chánh án tòa án" cũng không thể đình chỉ Święczkowski, bởi vì Święczkowski sẽ không tự đình chỉ mình.
Ông Święczkowski đã từ chối đình chỉ Phó chánh án Sochański, đó là lý do tại sao chính ông ta bị đình chỉ, để người khác có thể làm điều đó. Và người đó chính là Thẩm phán Anna Korwin-Piotrowska (chưa kết hôn) – bởi vì bà có thâm niên lâu nhất trong ngành tư pháp và nắm quyền tại Tòa án Hiến pháp khi vắng mặt chủ tịch và phó chủ tịch.
Rõ ràng là Thẩm phán Anna Korwin-Piotrowska, hiện đang phụ trách Tòa án Hiến pháp, được liên minh cầm quyền bổ nhiệm vào. Nhưng cũng rõ ràng không kém rằng bà sẽ không trở thành "hiện tượng xã hội" của Tusk, giống như Przyłębska từng là "hiện tượng xã hội" của Kaczyński. Tòa án Hiến pháp mới chắc chắn sẽ gần gũi hơn với chính phủ hiện tại trong các phán quyết của mình, nhưng đồng thời, nó sẽ không trực tiếp lệ thuộc vào chính phủ như dưới thời chính phủ PiS.
Liệu Bogdan Święczkowski có phải đối mặt với cáo buộc hình sự hay không, và nếu có thì khi nào?
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo với Tòa án? Tám thẩm phán được chính phủ hiện tại bầu chọn sẽ tiếp tục công việc của họ. Có lẽ, theo thời gian, họ sẽ được bổ sung thêm một trong những thẩm phán được bầu chọn trong thời kỳ PiS — các kênh liên lạc không chính thức giữa họ đã hoạt động trong vài tháng qua.
Một giai thoại: Khi tổng thống cùng đoàn tùy tùng xông vào Tòa án Hiến pháp vào tối thứ Sáu, họ đã đưa theo Phó Chủ tịch Tòa án Hiến pháp Bogdan Sochański, với hy vọng ông ta sẽ cố thủ trong văn phòng và tuyên bố rằng ông ta đang điều hành Tòa án trong lúc ông Święczkowski vắng mặt. Họ cùng nhau đến Tòa án Hiến pháp, ngồi trong văn phòng của Sochański, và sau đó khi Nawrocki bỏ đi thì Sochański cũng bỏ đi. Và một trong những thẩm phán mới đã đưa ông ta về nhà. Nói cách khác, đó là một cuộc đảo chính.
Ông Święczkowski chắc chắn đã thất bại trong việc tổ chức Tòa án khi đang ở bên ngoài. Tòa án Hiến pháp còn có sáu thẩm phán khác của đảng PiS nhưng họ không quan tâm đến những hoạt động như vậy. Họ đáng lẽ phải làm việc tại Tòa án Tối cao, mà chủ tịch của tòa án này là ông Zbigniew Kapiński, đang rất lo sợ rằng ông ta sẽ là người tiếp theo bị cách chức.
Trong tình huống này, Święczkowski phải chuẩn bị cho việc bị tước bỏ quyền miễn trừ. Văn phòng công tố, do Waldemar Żurek đứng đầu, đã đệ trình sáu đơn lên Tòa án Hiến pháp để yêu cầu tước bỏ quyền miễn trừ của ông. Các công tố viên dự định truy tố ông, bao gồm tội sao chép trái phép tài liệu từ hệ thống giám sát Pegasus của Roman Giertych trong thời chính phủ PiS, và tội mua trái phép Hermes, một công cụ chuyên dụng dùng để thu thập và phân tích thông tin. Các cáo buộc khác bao gồm việc ủy quyền cho các công tố viên một cách bất hợp pháp, thao túng các hội đồng xét xử của Tòa án Hiến pháp, và ngăn cản các thẩm phán mới, những người mà Nawrocki từ chối cho họ tuyên thệ, được làm việc.
Tất cả những điều này sẽ diễn ra rất nhanh chóng—theo luật, Święczkowski đã bị đình chỉ công tác một tháng. Do đó, các thủ tục kỷ luật—hai cấp—phải được kết thúc trong thời gian đó. Trong trường hợp của Tòa án Hiến pháp, tòa án kỷ luật là một hội đồng nội bộ gồm ba thẩm phán, và ở cấp thứ hai—năm thẩm phán. Như vậy, tổng cộng có tám thẩm phán – đúng bằng số lượng thẩm phán mới. Họ có quyền "bãi nhiệm", nghĩa là loại bỏ một thẩm phán khỏi Tòa án – và đó, xét cho cùng, là mục tiêu.
Các hội đồng xét xử đã được lập. Hội đồng xét xử, đóng vai trò là tòa án kỷ luật sơ thẩm, sẽ bao gồm các thẩm phán Magdalena Bentkowska, Maciej Taborowski và Krystian Markiewicz (hai người sau chưa kết hôn). Thẩm phán Stanisław Piotrowicz, một cựu nghị sĩ của đảng PiS, cũng được chọn làm người phát ngôn kỷ luật trong các thủ tục tố tụng chống lại Święczkowski.
(Bartłomiej Sochański, Bogdan Święczkowski, Stanisław Piotrowicz)
Mọi dấu hiệu cho thấy – bất chấp Piotrowicz là người phát ngôn – Tòa án Hiến pháp mới sẽ bãi bỏ quyền miễn trừ của Święczkowski. Và sau đó, Żurek – người trực tiếp xử lý vụ án – sẽ cố gắng buộc tội Święczkowski. Vấn đề là Święczkowski không công nhận việc bị đình chỉ công tác cũng như việc từ bỏ quyền miễn trừ của mình—và ông ta cũng không công nhận các cáo buộc, bởi vì ông ta không công nhận văn phòng công tố. Khi đó, ông ta có thể chống lại việc bị đưa đến văn phòng công tố, điều này có nghĩa là ông ta sẽ bị đưa đến bằng vũ lực. Và tất cả những điều này sẽ diễn ra trong chiến dịch tranh cử, có nghĩa là những điều thú vị nhất vẫn còn ở phía trước.
Xuân Nguyên (Lược dịch)
(Nguồn: https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/kulisy-wojny-o-trybunal-konstytucyjny-specjalne-wydanie-stanu-wyjatkowego-zapis/92zdqzn,79cfc278)