Cải cách khoa học và đại học bậc ba tại Ba Lan, trên cơ sở của Đạo luật Luật về giáo dục đại học và khoa học [1], của Khung trình độ Ba Lan (PRK) – Polska Rama Kwalifikacji, và của Danh sách các thứ hạng khoa học được công nhận hàng năm đối với các chủ thể của hệ thống giáo dục đại học và khoa học trong từng chuyên ngành khoa học, được công bố bởi Ủy ban Đánh giá khoa học (KEN) – Komisja Ewaluacji Nauki, cùng với chế độ học bổng phổ biến cho tất cả các nghiên cứu sinh, đã dẫn đến những đổi mới đáng kể: Đại học Nghiên cứu sinh được thay thế bằng Trường Tiến sĩ [2], còn Quy trình tiến sĩ (przewód doktorski) thì trở thành Tiến trình cấp học vị tiến sĩ (postępowanie o nadania stopnia doktora). Số lượng những người phản biện được nâng lên đến 3 người.
Luận án tiến sĩ – Khái niệm này đã được luật hóa trong Điều 187:
1. Luận án tiến sĩ giới thiệu kiến thức lý thuyết tổng quát của ứng viên trong chuyên ngành hoặc các chuyên ngành và tài năng điều hành tự lập công trình khoa học hoặc nghệ thuật.
2. Chủ đề của luận án tiến sĩ là giải pháp nguyên bản của vấn đề khoa học, là giải pháp nguyên bản trong lĩnh vực ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học riêng tư trong lĩnh vực kinh tế, xã hội hoặc là thành tựu nghệ thuật nguyên bản.
3. Luận án tiến sĩ có thể là công trình viết, bao gồm chuyên khảo khoa học, bộ sưu tập các bài báo khoa học đã được công bố và chịu ràng buộc theo chủ đề, công trình thiết kế, chế tạo, công nghệ, thực hành hoặc nghệ thuật, cũng như bộ phận tự lập và tách biệt của công trình sưu tập.
4. Vào luận án tiến sĩ phải đính kèm bản tóm tắt trong tiếng Anh, còn vào luận án tiến sĩ được chuẩn bị trong tiếng nước ngoài, thì phải đính kèm bản tóm tắt trong tiếng Ba Lan. Trong trường hợp, khi luận án tiến sĩ không phải là công trình viết, thì phải đính kèm bản mô tả trong các ngôn ngữ Ba Lan và Anh.
Tiến trình cấp học vị tiến sĩ – là thủ tục học đường có tính nghi thức, bao gồm một loạt các giai đoạn và các bước liên quan đến việc xét cấp học vị tiến sĩ cho ứng viên, bắt đầu từ việc nộp đơn kèm theo luận án tiến sĩ và các tài liệu liên quan, và kết thúc bằng Nghị quyết của Hội đồng khoa học (hoặc Thượng viện của trường Đại học) về việc cấp học vị, diễn ra sau khi đi qua thành công các giai đoạn như đánh giá của những người phản biện, vượt qua kỳ thi tiến sĩ và bảo vệ công khai luận án, với khả năng kháng nghị lên Hội đồng Hoàn thiện khoa học (RDN) – Rada Doskonałości Naukowej.
Chủ thể điều hành tiến trình cấp học vị tiến sĩ – là Trường Đại học hoặc Viện nghiên cứu có thứ hạng khoa học A+, A, hoặc B+ trong chuyên ngành nhất định, cũng chính là chủ thể có ủy quyền vào việc cấp học vị tiến sĩ, được gọi sau này là "Chủ thể cấp học vị tiến sĩ". Trong đó, Hội đồng khoa học chuyên ngành là cơ quan nội bộ chủ chốt của chủ thể này, gồm các thành viên là các nhà khoa học giàu kinh nghiệm (các giáo sư và các tiến sĩ cao cấp) từ chuyên ngành nhất định đó, được ủy quyền đảm nhiệm các chức năng cần thiết trong tiến trình cấp học vị tiến sĩ.
Các giai đoạn và các yếu tố chính của tiến trình:
• Mở đầu tiến trình: Ứng viên nộp đơn cùng với luận án tiến sĩ và các tài liệu được yêu cầu đến Hội đồng chuyên ngành có thẩm quyền xin mở đầu tiến trình.
• Bổ nhiệm người phản biện: Hội đồng khoa học bổ nhiệm những người phản biện (giáo sư hoặc tiến sĩ cao cấp) vào việc đánh giá luận án tiến sĩ.
• Các bài phản biện: Những người phản biện đánh giá luận án. Những bài phản biện tích cực là mấu chốt để cho phép bảo vệ.
• Kỳ thi tiến sĩ: Ứng viên trải qua kỳ thi (hoặc các kỳ thi) xác nhận kiến thức trong chuyên ngành khoa học.
• Cho phép bảo vệ luận án: Sau các phản biện tích cực và thi, Hội đồng chuyên ngành quyết định cho phép bảo vệ luận án và ấn định thời hạn.
• Bảo vệ công khai: Ứng viên bảo vệ luận án tiến sĩ trước Ủy ban tiến sĩ, và sau khi thảo luận, Ủy ban này sẽ thông qua Nghị quyết.
• Thông qua Nghị quyết và Quyết định: Ủy ban đệ trình lên Hội đồng khoa học xin cấp học vị. Hội đồng thông qua Nghị quyết cuối cùng, mà trên cơ sở đó, Quyết định hành chính về việc cấp học vị sẽ được đưa ra
• Khiếu nại: Từ quyết định từ chối cấp học vị có thể khiếu nại lên Hội đồng Hoàn thiện khoa học (RDN)
Tiến trình cấp học vị tiến sĩ dành cho các ứng viên được đào tạo từ Trường Tiến sĩ và các ứng viên nghiên cứu tự do
Theo luật định, Điều 197 – việc chuẩn bị luận án tiến sĩ được thực hiện trong phương thức: 1) đào tạo các nghiên cứu sinh, 2) nghiên cứu tự do (ngoài trường).
Người tốt nghiệp trường tiến sĩ, trong mục đích mở đầu tiến trình cấp học vị tiến sĩ, phải nộp luận án tiến sĩ cùng với ý kiến tích cực của người hướng dẫn hoặc những người hướng dẫn và chứng chỉ kết thúc đào tạo tại Trường Tiến sĩ cùng phụ lục suplement về các kết quả học tập đối với trình độ ở cấp độ 8 của Khung trình độ Ba Lan PRK, và các tài liệu thích hợp cho Hội đồng chuyên ngành khoa học tương ứng.
Tiến trình cấp học vị tiến sĩ trong phương thức nghiên cứu tự do (ngoài trường) được bắt đầu từ việc nộp đơn đến Hội đồng khoa học chuyên ngành xin bổ nhiệm người hướng dẫn và tiếp theo là nộp đơn xin mở đầu tiến trình cùng với luận án tiến sĩ đã được chuẩn bị, ý kiến tích cực của người hướng dẫn và các tài liệu được yêu cầu. Người đang phấn đấu giành học vị tiến sĩ trong phương thức này phải gánh chịu các phí tiến trình, đã được xác định trong hợp đồng với trường đại học, gồm phí dẫn tiến trình và các phí đào tạo các các môn học thuộc cấp độ 8 của Khung trình độ Ba Lan PRK.
Lệ phí cho tiến trình cấp học vị tiến sĩ trong phương thức nghiên cứu tự do cao gấp ba lần lương tháng cơ bản tối thiểu của giáo sư đại học công lập. Mức lương tháng cơ bản của giáo sư được xác định trong các quy định, được đưa ra trên cơ sở điều 137 khoàn 2 của đạo luật, được làm tròn đến đồng PLN nguyên. Hiện tại phí tính ra bằng 28 110,00 PLN (trong khi giá USD bán ra từ ngân hàng nhà nước PKO là 3,6373 PLN/1 USD).
Lệ phí cần được thanh toán trước khi nộp đơn xin mở đầu tiến trình cấp học vị tiến sĩ.
Trong những trường hợp được luận chứng, Hiệu trường Trường Đại học, Giám đốc Viện Nghiên cứu có thể miễn phí toàn bộ hoặc một phần.
Trong trường hợp người làm luận án tiến sĩ ngoài trường là giảng viên đại học hoặc cán bộ khoa học, các phí tiến trình do Trường Đại học, Viện Nghiên cứu tuyển họ gánh chịu.
Điều kiện cấp học vị tiến sĩ (Điều 186)
1. Học vị tiến sĩ được cấp cho người:
1) có chức danh nghề nghiệp thạc sĩ, thạc sĩ kỹ thuật hoặc tương đương, hoặc có văn bằng xác nhận việc kết thúc đại học ở nước ngoài cho quyền phấn đấu để được cấp học vị tiến sĩ trong quốc gia, mà trong hệ thống giáo dục đại học của họ, Trường Đại học, đã cấp văn bằng này, đang hoạt động. Văn bằng này có thể được công nhận là tương đương với văn bằng và chức danh nghề nghiệp Ba Lan tương ứng, trên cơ sở hiệp định quốc tế, xác định tính tương đương; còn trong trường hợp không có hiệp định, thì thông qua thủ tục công nhận bằng cấp nước ngoài (nostryfikacja) để hợp pháp hóa thích ứng tại Cộng hòa Ba Lan vào việc phấn đấu để được tiếp nhận vào trường tiến sĩ hoặc để được cấp học vị tiến sĩ.
2) đã giành được các kết quả học tập đối với trình độ ở cấp độ 8 của Khung trình độ Ba Lan PRK (Polska Rama Kwalifikacji), trong đó, các kết quả học tập trong lĩnh vực hiểu biết ngoại ngữ hiện đại được chứng nhận bởi chứng chỉ hoặc văn bằng kết thúc đại học, xác nhận sự hiểu biết ngôn ngữ này ở mức độ thông thạo ngôn ngữ ít nhất B2;
3) có trong thành quả ít nhất:
a) 1 bài báo khoa học được công bố trong tạp chí khoa học hoặc trong các tài liệu được phản biện từ hội nghị quốc tế, mà trong năm công bố bài báo ở dạng cuối cùng, đã được đưa vào danh mục được biên soạn phù hợp với các quy định được công bố trên cơ sở các tiêu chí cơ bản của việc đánh giá, được xác định qua đường Nghị định của bộ trưởng có thẩm quyền về phương pháp soạn thảo các danh mục của các tạp chí khoa học và các tài liệu từ các hội nghị quốc tế, hoặc
b) 1 chuyên khảo khoa học được công bố qua sự xuất bản, mà trong năm xuất bản chuyên khảo ở dạng cuối cùng, đã được đưa vào danh mục được lập ra theo các quy định được ban hành trên cơ sở các tiêu chí cơ bản của việc đánh giá, được xác định qua đường Nghị định của bộ trưởng có thẩm quyền về phương pháp soạn thảo các danh mục của các nhà xuất bản, hoặc một chương trong chuyên khảo này, hoặc
c) tác phẩm nghệ thuật có ý nghĩa thực dụng;
4) đã trình bày và đã bảo vệ xong luận án tiến sĩ;
5) thỏa mãn những yêu cầu khác được xác định bởi chủ thể cấp học vị tiến sĩ.
1a. Với mục đích xác minh sự thỏa mãn yêu cầu, như nói tại khoản 1. điểm 2), trong trường hợp người phấn đấu để được cấp học vị tiến sĩ, mà không có chứng chỉ thích hợp hoặc văn bằng kết thúc đại học, chủ thể cấp học vị tiến sĩ có thể tiến hành thi xác nhận sự hiểu biết ngoại ngữ hiện đại ở mức độ thông thạo ngôn ngữ B2.
2. Trong những trường hợp ngoại lệ, được luận chứng bằng chất lượng cao nhất của các thành tích học tập, học vị tiến sĩ có thể cấp cho người, không thỏa mãn những yêu cầu trong khoản 1 Điều 1), mà là người tốt nghiệp đại học bậc 1 hoặc là Sinh viên đã kết thúc năm thứ 3 của Đại học Thạc sĩ liền bậc.
3. Người, như nêu tại khoản 2., sau việc cấp học vị tiến sĩ, sẽ đồng thời nhận được bằng tốt nghiệp đại học theo hướng và đặc trưng nhất định, xác nhận trình độ đại học và chức danh nghề nghiệp thạc sĩ, thạc sĩ kỹ thuật hoặc tương đương trên cùng bậc.
---------------------------------------------------------------
Nguyễn Quỳnh Giao – Biên soạn tổng hợp –
Nguồn:
[1] https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20180001668/U/D20181668Lj.pdf
[2] https://queviet.eu/tin-tuc/khoa-hoc/119402-ba-lan-truong-tien-si
Bình luận