Biến động giá dầu do căng thẳng quân sự tại vùng Vịnh đang bắt đầu tạo ra những tác động trực tiếp đối với ngành hàng không quốc tế. Trường hợp gây chú ý nhất hiện nay là Spirit Airlines, hãng hàng không giá rẻ của Mỹ, đã phải ngừng hoạt động sau nhiều năm khó khăn tài chính. Đây được xem là một trong những vụ sụp đổ đầu tiên trong ngành hàng không có liên quan trực tiếp đến cú sốc chi phí nhiên liệu từ khủng hoảng địa chính trị.
Spirit Airlines vốn là một trong những hãng hàng không giá rẻ nổi tiếng tại Mỹ, phục vụ nhóm khách hàng nhạy cảm với giá vé. Mô hình kinh doanh của hãng dựa trên vé cơ bản rẻ, trong khi các dịch vụ bổ sung như hành lý, chọn chỗ ngồi, đồ ăn hoặc ưu tiên lên máy bay được tính phí riêng. Trong nhiều năm, mô hình này giúp Spirit cạnh tranh mạnh trên các đường bay nội địa Mỹ và một số tuyến quốc tế ngắn.
Tuy nhiên, sau đại dịch COVID-19, hãng bắt đầu gặp khó khăn kéo dài. Chi phí vận hành tăng, nhu cầu thị trường thay đổi, cạnh tranh từ các hãng lớn ngày càng mạnh, trong khi các kế hoạch sáp nhập không thành công. Spirit từng tìm cách tái cấu trúc tài chính, nhưng những biện pháp này không đủ để khôi phục nền tảng kinh doanh. Khi giá nhiên liệu bay tăng mạnh do căng thẳng tại vùng Vịnh, hãng gần như mất khả năng tiếp tục duy trì hoạt động.
Trong ngành hàng không, nhiên liệu là một trong những khoản chi phí lớn nhất. Khi giá dầu tăng đột biến, các hãng có năng lực tài chính yếu sẽ chịu áp lực đầu tiên. Những hãng lớn có thể bù đắp bằng dự trữ tiền mặt, hợp đồng phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu hoặc khả năng điều chỉnh mạng bay. Ngược lại, các hãng giá rẻ như Spirit có biên lợi nhuận mỏng hơn, ít dư địa tài chính hơn và khó chuyển toàn bộ chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng mà không làm mất lợi thế cạnh tranh.
Việc Spirit Airlines ngừng hoạt động đã gây ra tác động tức thì đối với hành khách. Hàng loạt chuyến bay bị hủy, khách hàng phải tự tìm phương án thay thế trên các hãng khác. Trong nhiều trường hợp, giá vé thay thế tăng mạnh do mua sát ngày bay. Một ví dụ cụ thể liên quan đến cộng đồng người Việt tại Ba Lan cho thấy mức độ thiệt hại rõ ràng: mẹ của một bạn gái người Việt từ Ba Lan, đang có chuyến bay từ Boston, đã phải mua vé mới gần 1.000 USD, thay cho vé Spirit Airlines khoảng 200 USD vừa bị hủy.
Khoản chênh lệch này phản ánh một vấn đề lớn hơn. Khi một hãng hàng không giá rẻ đột ngột dừng hoạt động, thiệt hại đối với hành khách không chỉ nằm ở tiền vé ban đầu. Dù khách có thể được hoàn lại tiền, việc phải mua vé mới vào phút chót thường khiến chi phí tăng gấp nhiều lần. Với các chuyến bay nội địa Mỹ, đặc biệt tại các sân bay lớn như Boston, Fort Lauderdale, Orlando hoặc Las Vegas, giá vé sát ngày có thể tăng rất nhanh khi nguồn cung giảm và nhu cầu chuyển sang các hãng còn lại.
Sự sụp đổ của Spirit Airlines cũng đặt ra câu hỏi về sức chịu đựng của mô hình hàng không giá rẻ trong bối cảnh bất ổn địa chính trị. Mô hình vé rẻ hoạt động tốt khi chi phí nhiên liệu ổn định, nhu cầu đi lại mạnh và thị trường tài chính thuận lợi. Nhưng khi cả ba yếu tố cùng xấu đi — nợ cao, chi phí tăng và giá dầu biến động — các hãng yếu nhất sẽ bị đẩy ra khỏi thị trường trước tiên.
Đối với thị trường Mỹ, sự biến mất của Spirit có thể làm giảm áp lực cạnh tranh trên một số tuyến bay. Spirit từng đóng vai trò quan trọng trong việc kéo mặt bằng giá vé xuống, đặc biệt trên các tuyến phục vụ khách du lịch, người lao động và các gia đình có ngân sách hạn chế. Khi một hãng giá rẻ rời khỏi thị trường, các hãng còn lại có thêm dư địa tăng giá, nhất là trong các giai đoạn cao điểm hoặc trên những đường bay có ít lựa chọn thay thế.
Từ góc độ kinh tế, vụ việc này cho thấy chiến tranh vùng Vịnh không chỉ ảnh hưởng đến thị trường năng lượng mà còn lan sang nhiều lĩnh vực phụ thuộc vào dầu mỏ. Hàng không là một trong những ngành nhạy cảm nhất. Chỉ cần giá nhiên liệu tăng mạnh trong thời gian ngắn, các hãng có cấu trúc tài chính yếu có thể rơi vào khủng hoảng thanh khoản. Spirit Airlines là trường hợp đầu tiên được chú ý, nhưng không loại trừ khả năng các hãng nhỏ hoặc hãng giá rẻ khác cũng sẽ chịu áp lực tương tự nếu giá dầu tiếp tục biến động.
Tường Vy tổng hợp.