Hà Giang có một món ăn đặc biệt không nơi nào có. Đó là cháo ấu tẩu. Ấu tẩu là một loại củ rừng, trông gần giống như củ ấu ở dưới xuôi, vỏ cứng, màu đen, nhiều cạnh sắc nhọn...
Có người nói củ ấu tẩu vốn từ bên kia biên giới, có người lại nói người Mông đã trồng từ rất lâu trên các núi đá cao. Củ ấu tẩu có chất độc, vốn để làm thuốc. Nhưng cũng như rất nhiều vị thuốc khác từ thảo dược, qua một quá trình chế biến đặc biệt, ấu tẩu biến thành món ăn có mùi vị và tác dụng đặc biệt.
Củ ấu tẩu được chế biến khá công phu. Đầu tiên phải ngâm trong nước gạo đặc, sau đó ninh dừ, củ tơi ra thành bột đặc sền sệt. Thứ bột này đem đổ vào nồi cháo chân giò lợn, gạo tẻ, có khi thêm tí nếp cho sánh thơm. Lửa liu riu trên bếp, nồi cháo lúc nào cũng bốc hơi lục sục. Khi ăn người ta múc ra bát, cho thêm quả trứng gà, thịt nạc băm, cùng gia vị: ớt, tiêu, hành và đặc biệt là lá tía tô.
Trông bát cháo có màu tựa như bát cháo lòng dưới xuôi, song mùi vị thì khác hẳn. Ấy là mùi béo ngậy, thơm, cay và đặc biệt là đắng, đặc trưng của ấu tẩu. Một vị đắng bùi, mới ăn thì khó nuốt, nhưng chỉ vài ba thìa đã thấy ngọt miệng, ăn nhiều sinh nghiện.
Cháo ấu tẩu có cả bốn mùa nhưng đặc biệt chỉ bán vào buổi tối. Bởi lẽ theo kinh nghiệm lâu năm của những người dân ở đây cháo có tác dụng tốt nhất qua giấc ngủ đêm. Với nhiều người dân ở thị xã vùng cao này cháo ấu tẩu là món ăn đêm thường nhật.
Tối tối khi nhà nhà lên đèn cũng là lúc hàng cháo ấu tẩu tấp nập khách ra vào. Đó có thể các bác luống tuổi ăn cháo để bồi bổ xương cốt, là khách đi chơi khuya, là dân buôn bán tứ xứ…nhưng dù là đối tượng nào bát cháo ấu tẩu cũng như vị thuốc thần giúp xoa tan mệt nhọc của một ngày để có một giấc ngủ sâu và khoan khoái hơn.
Nhìn từ ngoài vào thấy trong quán bốc hơi nghi ngút. Không khí cứ như các hàng phở đêm ở Hà Nội. Cháo ấu tẩu là thứ thuốc giải cảm, giãn xương cốt, tăng cường thể lực. Trong cái màn sương lạnh lùng khí núi, bát cháo ấu tẩu bốc hơi với chén rượu men lá thật là thuốc thần cho những ai mệt nhọc đi xa, trèo đèo xuống núi suốt một ngày dài.
Người Hà Giang nghiện cháo ấu tẩu, coi đó như đặc sản của quê hương mình. Khách xa đến Hà Giang đều được mời ăn cháo ấu tẩu. Ăn bát cháo ẩu tẩu, ngắm núi non hùng vĩ và vui chuyện với cô em xinh đẹp người Mông ở chợ. Đó là kỳ thú Hà Giang. Ai chưa trải qua, coi như chưa đến miền địa đầu sơn cước ấy.
Ngày nay thấy có một quán cháo ấu tẩu ngay trên đường ven Hồ Tây giữa Thủ đô. Hỏi ra mới biết bà chủ là một người Hà Giang về định cư tại Hà Nội. Nhớ xứ núi bà mở quán cháo đặc sản, củ ấu tẩu vẫn gửi từ quê núi về. Cái đặc biệt là bà chế thêm món gà, phục vụ các cô cậu sợ béo, không muốn ăn giò lợn. Hồ Tây mùa đông sương gió lạnh buốt như trên núi cao.
Hoàng Lan (Nguồn Báo Hà Giang)