Dưa bồn bồn chấm cá kèo kho

Sản vật thời hoang dại

Bồn bồn là loài cỏ hoang dại mọc tại vùng trũng thuộc vùng đất ngọt. Cây cỏ hoang dại này một thời gian làm vướng bước chân của những người mở đất, bởi nó cùng với cỏ năn mọc... cạnh tranh với cây lúa nước. Muốn có diện tích trồng lúa, những người xuôi phương Nam về vùng tận cùng của tổ quốc phải phá bỏ bồn bôn, cỏ năn để trồng lúa. Hoang dại là vậy, nhưng không biết từ bao giờ cây bồn bồn được người dân vùng đất này dùng làm thức ăn cho những bữa cơm gia đình mình.

Còn cá kèo sống vùng bãi bồi ven biển. Những bãi đất vươn ra phía biển là nơi cá kèo nương theo vào bìa rừng để lớn lên. Người ta không biết chúng từ đâu tới, sinh sản bao giờ, chỉ biết hễ có những lớp đất bãi bồi thì có cá kèo.

Cá nhiều vô kể, đến mức người ta ví von "nhà nghèo mới ăn cá kèo". Dạo những năm 80 của thế kỷ trước, cá kèo bán chẳng ai mua. Những hàng đáy, chủ vuông tôm phơi khô để dành ăn.

Nghĩ cũng lạ, loài cỏ hoang dại như bồn bồn kết hợp với con cá kèo - từng là một thứ bỏ đi - lại tạo ra một món ăn mang đậm phong cách dân dã mà không kém phần hấp dẫn. Hiện nay, món ăn này đã nâng lên tầm đặc sản tại Bạc Liêu, Cà Mau. Bồn bồn, cá kèo hiện nay không còn là thứ hoang dại như trước đây nữa. Theo sự phát triển của cây lúa, diện tích bồn bồn liên tiếp bị thu hẹp; và do khai thác khong hợp lý cá kèo thiên nhiên cũng không còn nhiều. Thiên nhiên khan hiếm thì nuôi, trồng. Chính vì vậy, về Bạc Liêu không bao giờ thiếu món bồn bồn chấm cá kèo kho.

Trở thành đặc sản

Du khách đến Bạc Liêu, Cà Mau sau khi tham quan những địa danh nổi tiếng như: Nhà công tử Bạc Liêu, đồng hồ đá, chùa Xiêm Cán, vườn chim Bạc Liêu..., có thể vào Nhà hàng  - Khách sạn Công tử Bạc Liêu thưởng thức món dân dã mang đậm tính cách đồng quê: Bồn bồn chấm cá kèo kho. Vị mằm mặn của cá kèo, vị cay của hạt tiêu cùng với vị thơm của bồn bồn hòa quyện vào nhau tạo nên hương vị đặc trưng của món ăn dân dã này.

Hiện nay cây bồn bồn không còn mọc hoang dại nhiều như trước nữa. Tất cả đều được trồng để cung cấp cho nhu cầu thị trường. Người đầu tiên khá lên từ cây bồn bồn là ông Trương Văn Tuấn ở huyện Hòa Bình (Bạc Liêu). Có trong tay 3 công đất, ông trồng bồn bồn bán. Làm ăn khấm khá, ông tiếp tục mua đất mở rộng diện tích trồng bồn bồn.

Bồn bồn được chế biến nhiều món ăn khác nhau.

Năm 2000, ông có trên 10 công đất trồng bồn bồn, hàng năm thu về vài trăm triệu đồng. Cũng từ năm này, các mặt hàng bồn bồn từ bùn đất đàng hoàng bước vào các siêu thị lớn. Sau ông, nhiều người ở Bạc Liêu, Cà Mau cũng mua cây bồn bồn về trồng và một thời gian dài cây bồn bồn được xem là cây “xóa đói giảm nghèo” tại nhiều vùng quê ở 2 địa phương này.

Theo quy luật cung cầu, cây bồn bồn phát triển thiếu quy hoạch và đón nhận nhiều tin đồn thổi không hay khiến người trồng điêu đứng. Hiện tại chỉ còn lại số diện tích nhỏ tại Bạc Liêu, Cà Mau.

Cá kèo lội xa, bồn bồn thất sủng...

Dĩ nhiên, không thể “nhân bản” món ăn bồn bồn chấm cá kèo kho này ra toàn quốc và xuất khẩu. Bởi đơn giản đây chỉ là một món ăn dân dã thuần túy của người dân Nam Bộ, khó hợp khẩu vị với mọi người. Cá kèo, bồn bồn hiện tại có giá cao, những người nuôi, trồng hai loại này đều có thu nhập ổn định.

Bạc Liêu quy hoạch trên 2.000ha diện tích nuôi cá kèo tại 2 huyện Đông Hải, Hòa Bình. Những diện tích nuôi tôm CN-BCN kém hiệu quả, được khuyến khích nuôi cá kèo và một số loài thủy sản nước mặn khác. Thực tế cho thấy, nhiều năm qua diện tích nuôi cá kèo không ngừng tăng lên và thu nhập khá ổn định.

Ông Hồ Minh Chiến, nông dân tại xã Long Điền Đông (huyện Đông Hải) là người đầu tiên tại Bạc Liêu bắt con cá kèo sống trên đất sản xuất muối. Và từ đây, Bạc Liêu xuất hiện mô hình sản xuất muối - cá kèo. Mô hình này được mô phỏng: Mùa nắng nóng người dân sản xuất muối, đến mùa mưa không sản xuất muối được thì đào mương xung quanh ruộng muối thả cá xuống. Theo Phòng NNPTNT huyện Đông Hải, mô hình trên cho thu nhập từ 60 - 80 triệu đồng/ha/năm.

Hiện tại giá cá kèo thương phẩm được thương lái mua với giá 75.000 - 80.000 đồng/kg. Nhưng ngày cận tết, giá cá kèo sẽ tăng cao do mặt hàng khô cá kèo được nhiều người ưa chuộng vào dịp tết. Ngày bình thường, cá kèo có giá trung bình 65.000 đồng/kg và bao nhiêu cũng tiêu thụ hết.

Gần đây, Trung tâm Giống thủy sản Bạc Liêu đã sản xuất được giống cá kèo nên giúp cho người nuôi phần nào chủ động được nguồn giống phục vụ sản xuất. Hướng mở cho con cá kèo lội xa đã rõ, điều còn lại là kỹ thuật nuôi và tính toán thời vụ sao cho hợp lý để không dội chợ.

Còn đối với cây bồn bồn bài học phát triển ồ ạt, thiếu quy hoạch dẫn đến thừa mứa giá hạ vẫn còn nguyên đó. Đánh giá, thăm dò thị trường sai dẫn đến người nông dân chịu thiệt không chỉ riêng cây bồn bồn. Dẫu sao khi bạn về Bạc Liêu, lúc nào cũng sẵn sàng có món bồn bồn chấm cá kèo kho đãi khách.