Đào tạo đại học là hệ thống đào tạo ở các trường đại học. Khái niệm đào tạo đại học bao gồm tốt nghiệp đại học và đào tạo sau đại học để nhận các học vị khoa học.
 |
| ảnh mang tính minh họa |
Hệ thống đào tạo đại học và các học vị khoa học ở châu Âu hiện nay được thống nhất trên cơ sở Công ước Bô-lôn mà mục tiêu là thành lập một hệ thống học vị khoa học thống nhất dựa trên các tiêu chuẩn và chất lượng như nhau. Công ước Bô-lôn ra đời năm 1999. Hệ thống này dựa trên cơ sở ba cấp học vị: kỹ sư hoặc tương đương kỹ sư, đào tạo 3 năm, cử nhân đào tạo thêm 2 năm, và tiến sĩ đào tạo thêm 4 năm. Hệ thống này hiện được sử dụng ở Hoa Kỳ, Kanada, Australia, New Zelandia. Ba Lan đã ký công ước này và là thành viên của Hội đào tạo đại học Châu Âu (European Higher Education Area viết tắt là EHEA).
1. Đào tạo kỹ sư, cử nhân hay cử nhân kỹ sư hoặc các học vị tương đươngỞ Ba Lan, theo Luật đào tạo đại học, hiện có hai lọai trường:
Đại học tổng hợp: đào tạo các chuyên gia trình độ cao có khả năng sử dụng kiến thức lý thuyết và thưc tiễn vào các mặt hoạt động hoặc lao động nghệ thuật. Sinh viên học vận dụng các nghiên cứu khoa học vào thực tiễn, tiếp thu kiến thức, kinh nghiệm trên cơ sở các kết qủa nghiên cứu.Trong chương trình đào tạo của trường loại này, đào tạo nghề nghiệp và các vấn đề ứng dụng tiến bộ khoa học. Các trường thuộc loại trường tổng hợp bao gồm: Đại học tổng hợp, Đại học bách khoa và Học viện mỏ, địa chất, Học viện nông nghiệp, Học viện kinh tế, Học viện sư phạm, Đại học y dược, Học viện mỹ thuật, nhạc, sân khấu, điện ảnh, Học viện thể dục thể tao, Học viện thần học, Cao đẳng hàng hải, Học viện quân sự, Học viện cảnh sát, Trường phòng , chữa cháy. Học vị sau khi tốt nghiệp các trường trong hệ này là cử nhân, cử nhân kỹ sư hoặc bác sĩ, bác sĩ nha khoa…
Đại học không phải tổng hợp hay cao đẳng: đào tạo sinh viên trong một số ngành nghề cụ thể. Ngoài ra các trường này cũng bổ sung kiến thức và kỹ năng chuyên môn, đào tạo lại kỹ năng trong một số ngành chuyên môn. Chương trình học trong các trường này bao gồm ít nhất 6 học kỳ học lý thuyết và ít nhất 15 tuần thực tập. Bằng cấp sau khi tốt nghiệp các trường loại này là: kỹ sư hoặc tương đương kỹ sư.
2. Đào tạo tiến sỹ và tiến sỹ khoa học
Giai đoạn tiếp theo là đào tạo tiến sỹ. Cơ quan có thẩm quyền cấp bằng tiến sỹ là cơ quan có ít nhất 8 tiến sỹ hoặc tiến sỹ khoa học (doktor habilitacyjny) với toàn bộ thời gian làm việc và đại diện cho ngành khoa học mà đơn vị đó có thẩm quyền cấp bằng. Cơ quan có thẩm quyền cấp bằng tiến sỹ khoa học là cơ quan có ít nhất 12 tiến sỹ hoặc tiến sỹ khoa học với toàn bộ thời gian làm việc, trong đó ít nhất có 6 người có học vị khoa học đại diện cho ngành mà đơn vị đó có thẩm quyền cấp bằng. Ở Ba Lan có Ủy ban trung ương chuyên trách các vấn đề liên quan đến các bằng cấp khoa học, cơ sở hoạt động của Ủy ban này là Luật về học vị và chức danh khoa học và các ngành nghệ thuật.
Học vị tiến sỹ được hội đồng khoa của đơn vị có thẩm quyền trao cho những người: Có bằng cử nhân, cử nhân kỹ sư, bác sỹ hoặc bằng cấp tương đương; Đậu kỳ thi tiến sỹ trong phạm vi mà đơn vị có thẩm quyền cấp bằng yêu cầu; Trình bày và bảo vệ thành công luận án tiến sỹ.
Học vị tiến sỹ khoa học (doktor habilitacyjny) được trao cho người có học vị tiến sỹ, có nhiều thành tựu nổi bật trong ngành, trình bày và bảo vệ thành công luận án tiến sỹ khoa học là đóng góp đáng kể của tác giả vào sự phát triển của ngành. Người có học vị tiến sỹ khoa học có thể được phong hàm giáo sư trong các trường đại học hoặc học viện.
3. Tổ chức đào tạo đại học
Phần lớn các trường đại học công tổ chức đào tạo khóa cử nhân kéo dài 5-6 năm. Sau khi thi và bảo vệ thành công luận án cử nhân, được cấp bằng cử nhân hoặc tương đương. Các khóa đại học kéo dài 3-4 năm để cấp bằng kỹ sư hoặc tương đương kỹ sư. Sau khi có bằng này, sinh viên có thể học tiếp tục 2-3 năm để lấy bằng cử nhân.
Các trường đại học tư nhân thường đào tạo kỹ sư hoặc bằng cấp tương đương. Một số trường có thẩm quyền đào tạo cử nhân, có một trường có thẩm quyền cấp bằng tiến sỹ.
Hiện nay ở nhiều bộ môn của các trường đại học kiểu tổng hợp có tổ chức đào tạo các khóa học tiến sỹ (3-4 năm). Điều kiện để học khóa này là phải có bằng cử nhân hoặc tương đương.
Năm học đại học gồm 30 tuần học tập, mỗi tuần 30 tiết học và chia làm 2 học kì: học kì đông và học kì hè. Học kì đông bắt đầu từ 1 tháng mười đến khoảng 15 tháng hai năm sau, gồm 15 tuần, nghỉ lễ , nghỉ đông và thi học kì. Học kì hè bắt đầu khoảng 16 tháng hai đến 30 tháng chín, cũng gồm 15 tuần, nghỉ lễ, thi và nghỉ hè. Một tháng hè thường dùng để thực tập môn học. Sinh viên được đào tạo thông qua các hình thức: bài giảng, bài tập, hội thảo, làm thí nghiệm…
Những sinh viên muốn học các môn khác nhau, các ngành nghề khác nhau, có thể tham gia các buổi học ngoài chương trình của ngành học chính.
Tuyển sinhĐiều kiện cần để được nhận vào trường đại học là bằng tốt nghiệp phổ thông trung học hoặc bằng cấp tương đương (được công nhận theo hiệp định về bằng cấp tương đương). Sinh viên nước ngoài phải có chứng chỉ về trình độ tiếng Ba Lan vì không phải trường nào cũng có thể đào tạo bằng tiếng Anh. Sinh viên nào học ở nước ngoài mà muốn tiếp tục học đại học ở Ba Lan, phải có danh mục các môn học và bảng điểm các môn đã học ở trường cũ. Theo kiến nghị của Hội đồng các khoa, Hội đồng nhà trường quyết định các yêu cầu cho các thí sinh đối với từng ngành học.
Chương trình đào tạoTheo Luật đào tạo đại học, Hội đồng trung ương đào tạo đại học ban hành danh mục tên gọi chính thức các ngành đào tạo ở các trường đại học của Ba Lan. Hội đồng này cũng ban hành chương trình tối thiểu. Chương trình này xác định các môn học, thời gian học cho từng ngành học và tên các chức danh sau khi tốt nghiệp khóa học. Chuẩn bị và bảo vệ luận án tốt nghiệp là một phần trong chương trình đó.
Trên cơ sở chương trình tối thiểu, các trường thảo ra các chương trình chi tiết và được các Hội đồng khoa phê duyệt.
Đào tạo được tiến hành bằng tiếng Ba Lan, có thể chọn tiếng Anh, thậm chí có thể chọn tiếng nước ngoài (tiếng anh, tiếng Pháp, tiếng Đức) cho cả khóa. Phòng công nhận lẫn nhau về đào tạo và trao đổi quốc tế sẽ công bố danh sách các chương trình này hàng năm.
Trong trường đại học kiểu trường tổng hợp, đào tạo được chia làm hai giai đoạn: giai đoạn đầu 3-4 năm, và giai đoạn sau khoảng 2 năm.Giai đoạn đầu bảo đảm các kiến thức lý thuyết chung và các kiến thức cơ bản đối với từng ngành. Giai đoạn cuối trang bị cho sinh viên kiến thức khoa học chuyên môn và các kỹ năng nghề nghiệp. Kết thúc giai đoạn cuối là viết luận án và thi tốt nghiệp. Trong nội quy và thời gian biểu đào tạo có thời gian tối thiểu cho từng giai đoạn và cho từng môn học. Điều kiện để học tiếp học kỳ sau là phải kết thúc tất cả các học kỳ trước.
Các kỳ thiSinh viên phải thi từng môn riêng biệt. Có thể thi viết hoặc thi miệng. Phần thi thực tiễn bao gồm các bài tập cá nhân hoặc nhóm, thực tập có cho điểm…Để kết thúc một học kỳ, sinh viên phải có điểm tất cả các môn trong chương trình đạt yêu cầu trở lên và điểm thi các môn cũng phải đạt yêu cầu trở lên. Thang điểm chung là: xuất sắc (5), khá (4), đạt yêu cầu (3) , không đạt yêu cầu (2). Để được lên lớp, sinh viên phải kết thúc tất cả các môn học có trong hai học kỳ năm trước. Những ai không thi đạt yêu cầu trong thời hạn đầu, có thể thi lại vào kỳ thi bổ sung sau.
Luận án tốt nghiệp và thi tốt nghiệp
Sinh viên tất cả giai đoạn và tất cả các khoa phải viết luận án tốt nghiệp và phải bảo vệ luận án đó trước Hội đồng thi của Khoa trong kỳ thi tốt nghiệp. Để được dự thi tốt nghiệp, sinh viên phải:
Kết thúc các môn học, thực tập, bài tập…và phải thi đạt các môn quy định;
Nộp luận án tốt nghiệp đúng hạn và nhận được điểm ít nhất là đạt yêu cầu của thầy giáo hướng dẫn đối với luận án đó.
Ở phần lớn các trường, kỳ thi tốt nghiệp bao gồm hai phần: phần thi về phạm vi kiến thức chuyên môn học được trong quá trình đào tạo và phần bảo vệ luận án. Kết quả cuối cùng của khóa học bao gồm:
Trung bình tất cả các môn học trong khóa;
Điểm luận án tốt nghiệp;
Điểm thi tốt nghiệp.
Điểm đánh giá cuối cùng là điểm trung bình cộng của ba điểm đã nêu và được làm tròn thành số nguyên.
Ở Ba Lan, những nghề được kính trọng sau khi tốt nghiệp đại học là: giáo sư đại học, bác sỹ, giáo viên, quan tòa. Tốt nghiệp đại học không đồng nghĩa với việc được hưởng lương cao.
Hồ Văn Bính