Nhiều gia đình người Việt tại Ba Lan có mong muốn cho con cái đi du học tại Mỹ. Quê Việt xin giới thiệu với bạn đọc bài viết của Nguyễn Hữu Viêm - Đại học Bách khoa Lublin.
 |
| Ảnh minh họa |
Dựa trên kinh nghiệm bản thân, qua tìm kiếm trên Internet và thông qua trao đổi với các bạn trong Câu lạc bộ Tương lai. Tôi xin giới thiệu các bước cần chuẩn bị và cần làm khi cho các cháu đi học đại học và trên đại học. Ngoài ra cũng giới thiệu một số trang Web bằng các thứ tiếng Việt, Ba lan, Anh… nên tham khảo.
Nếu bạn không có nhiều thời gian thì tài liệu đầu tiên bằng tiếng Việt bạn nên đọc là bài biên soạn “Hồ sơ về du học Hoa Kỳ” của Hội Văn hóa và Giáo dục Việt nam (The Institute for Vietnamese Culture & Education) trụ sở tại New York dành cho người Việt nam từ trong nước muốn đi du học tại Mỹ. Mặc dù vậy nó không khác gì nhiều cho người Việt tại Ba lan. Tài liệu này khá đầy đủ và chi tiết: giới thiệu khái quát về đại học Mỹ, cách nộp đơn xin học, hướng dẫn cách chọn trường đại học, cách tìm học bổng... Bạn có thể tải nó xuống từ trang Web của Hội IVCE http://www.ivce.org, hay từ trên máy của trường Đại học Bách khoa Lublin http://sunblade.pol.lublin.pl/users/nviem/du-hoc-ICVE.doc
Quá trình đi du học có thể chia ra các bước sau:
1. Chọn trường và ngành học:
Dù mục đích đi học là gì, học đại học hay sau đại học việc đầu tiên là chọn trường. Nên tham khảo các trang sau (tiếng Anh):
- College Board: www.collegeboard.com
Trang này dùng có nhiều thông tin tổng quát về mỗi trường đại học. Từ đó có thể biết được trình độ trường đại học ở mức độ nào (dựa vào yêu cầu điểm SAT của từng trường). Ngoài ra có thể biết tình hình trường nào cho học bổng.
- US News Report: colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college
Trang này dùng để xem xếp hạng của trường đại học Mỹ. Bản xếp hạng này dựa trên đánh giá toàn bộ các mặt của một trường đại học. Các bảng xếp hạng kết quả khác nhau vì tiêu chí bình chọn khác nhau nên nó chỉ có tính chất tham khảo, nhất là sinh viên đi học thạc sĩ hay tiến sĩ nên xem thứ tự xếp hạng theo ngành mình quan tâm thì hơn.
- Princeton Review: www.princetonreview.com
Trang này dùng để tìm học bổng của các trường đại học và các tổ chức.
- Tại trang www.peterson.com cũng có khá nhiều thông tin về đại học Mỹ.
Sau khi chọn được trường mình quan tâm, bạn vào trang Web của trường tìm đọc các yêu cầu của trường cho ngành học mình muốn, hồ sơ nhập học và thời hạn phải nộp, lệ phí, các yêu cầu về các môn thi…
2. Chuẩn bị cho các kỳ thi
Thông thường khi đi học đại học (cử nhân 4 năm), sinh viên phải qua kỳ thi kiểm tra trình độ tiếng Anh TOEFL và học lực, thi SAT (một số trường ở các bang tiểu bang ở giữa và ở miền Tây nước Mỹ thay cho điểm thi SAT có thể thi ACT). Sinh viên đi học sau đại học thì phải thi tiếng TOEFL và thi GRE (cho khối kỹ thuật, tự nhiên, xã hội) hoặc GMAT (học thạc sĩ quản lý kinh tế MBA). Ngoài ra còn có một số kỳ thi chuyên ngành riêng như ngành Y cần thi MCAT (ở Mỹ để vào học ngành y sinh viên phải tốt nghiệp một đại học 4 năm một chuyên ngành gần với y học).
a- Kỳ thi TOEFL (Test of English as a Foreign Language) là kỳ thi kiẻm tra trình độ tiếng Anh của mọi người muốn đi học tại Mỹ. Bài thi làm trong 4 giờ và hiện nay thường thí sinh làm bài trực tuyến iBT (điểm tối đa là 120) và sau hai tuần sẽ nhận được kết quả. Nội dung bài thi gồm các phần: Đọc (Reading), Nghe (Listening), Nói (Speaking) và Viết (Writing). Ðiểm có giá trị trong vòng 2 năm và được gửi thẳng đến các trường đại học của Mỹ theo mã số của mỗi trường bạn chọn. Trong mỗi đơn thi, thí sinh được chọn 4 trường đại học để trung tâm gửi điểm. Bạn có thể thi nhiều lần, và chỉ yêu cầu trung tâm gửi điểm cao nhất đến trường. Thông tin chi tiết xin xem trang: www.toefl.org
b- Kỳ thi SAT có thời gian làm bài tổng cộng là 3 giờ 45 phút. Bài thi gồm ba phần: Đọc hiểu (Critical Reading), Toán, Viết (Writing). Mỗi phần cho điểm từ 200 đến 800. Mục đích của phần thi Đọc hiểu là kiểm tra khả năng từ vựng và cấu trúc câu. Phần thi Toán có các bài kiểm tra khả năng suy luận và tính toán. Phần thi Viết, mới được bổ sung từ năm 2005 theo đề nghị của các trường, nhằm kiểm tra về ngữ pháp, cách dùng từ và vốn từ vựng của sinh viên. Như vậy điểm cao nhất là 2400. Khi bắt đầu làm bài, thí sinh có 200 điểm cho mỗi phần, làm đúng thì cộng 1 điểm, làm sai thì bị trừ 1/4 điểm, không làm thì có 0 điểm. Phần lớn bài thi ở dạng trắc nghiệm, mỗi câu hỏi có 5 lựa chọn trong đó chỉ có một kết quả là đúng, vì thế yêu cầu của bài thi là phải tìm kết quả nhanh và chính xác. Hơn nũa, kết cấu của các bài thi rất thông minh, cho phép loại trừ khả năng có điểm do đoán mò, tức là đòi hỏi học sinh phải có suy luận thì khi làm bài mới có thể đạt điểm cao. Trung bình mỗi câu hỏi phải làm trong khoảng 45 giây. Điểm thi có giá trị trong 5 năm. Kết quả bài thi được gửi miễn phí tới 4 trường đại học do thí sinh chọn, muốn gửi tới nhiều trường hơn, bạn phải trả thêm lệ phí cho mỗi trường lấy thêm. Mọi thông tin như lịch thi, lệ phí.. có thể đọc trên trang sau.
www.collegeboard.com/student/testing/sat/calenfees.html
Các trường đại học tốt còn đòi hỏi thí sinh có điểm thi SAT môn học (SAT Subject Test) thường gọi là SAT II. Mỗi bài SAT II thi trong 1 giờ cho một trong số 20 môn học như Toán, Lý, Hóa, Sinh vật, Lịch sử, Ngoại ngữ (có rất nhiều thứ tiếng) v.v.. (tùy theo yêu cầu của trường con bạn muốn vào). Ðiểm tối đa của mỗi bài thi là 800.
Để tự luyện thi SAT, có thể vào nhiều trang cho bài thi miễn phí như sau:
www.collegeboard.com/student/testing/sat/prep_one/test.html
www.proprofs.com/sat/exams/practice-tests.shtml
www.testprepreview.com/sat_practice.htm
Đây là ví dụ một bài thi SAT cho năm 2008-2009 (hình thức giống hệt như một đề thi):
Ai cần mua sách luyện thi, có thể tìm ở trang Web của các nhà xuất bản sau: Princeton Review, Kaplan Publishing, McGraw-Hill's …Sách có thể mua qua mạng ở www.amazon.com
c- Kỳ thi GRE dành cho sinh viên học chương trình thạc sĩ, tiến sĩ thuộc các ngành kỹ thuật, khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Cũng như SAT, có kỳ thi tổng quát GRE General và thi chuyên ngành học GRE Subject. Mỗi trường yêu cầu điểm GRE khác nhau. Thời gian thi GRE General là 3 giờ 45 phút và thời gian thi GRE Subject: 3 giờ 30 phút. Ðiểm thi có giá trị trong vòng 5 năm. Để có thông tin đầy đủ xin xem trang : www.gre.org
d- Sinh viên đi học ngành thạc sỹ quản lý kinh tế thì phải thi GMAT. Bài thi viết trong 3 giờ 30 phút và điểm thi có giá trị trong 5 năm. Tham khảo thông tin trên trang: www.mba.com
Về mặt kiến thức để thi qua kỳ thi SAT cho phần Toán, tôi nghĩ là không nhiều. Các cháu học sinh học ở các trường tại Ba lan hoàn toàn có thể yên tâm vào thi, chủ yếu là hiểu được thuật ngữ Toán bằng tiếng Anh mà thôi. Các sinh viên đã qua kỳ thi SAT ở Việt nam đã viết nhiều bài trao đổi kinh nghiệm chuẩn bị thi, cách làm bài thi…bạn có thể vào đọc trang tin của Câu lạc bộ Du học của các cựu học sinh Trường phổ thông Hà nội Amsterdam (tiếng Việt): duhoc.hn-ams.org/
Cũng trên trang này sinh viên cũng viết về kinh nghiệm đi du học cả ở các nước khác.
3. Chuẩn bị hồ sơ xin học.
Tùy theo mỗi trường và theo ngành học, chẳng hạn thông thường khi đi học đại học ta cần các giấy tờ sau.
a. Đơn xin nhập học: mỗi trường có lịch nộp đơn khác nhau. Đơn xin học có thể nộp qua mạng. Nên lưu ý phần xin miễn học phí hay xin học bổng.
b. Bảng điểm ở trường phổ thông: gồm một bản sao và một bản dịch công chứng sang tiếng Anh. Mốt số trường đòi hỏi kết quả học tập (tiếng Ba lan là “Swiadectwo szkolne”) của bốn năm trước lúc xin học, như vậy ta cần hai bản dịch hai lớp cuối của Gimnazjum và hai lớp ở Liceum (để tiết kiệm tiền dịch công chứng, hồi trước tôi chỉ thuê dịch một bản cho một lớp ở cấp 2 (Gimnazjum), và một lớp ở cấp 3 (Liceum), sau đó ở các lớp còn lại ta đã có mẫu, chỉ cần thay ngày tháng và điểm, rồi chỉ cần trả tiền họ chứng thực bản dịch công chứng, sẽ tiết kiệm được khá nhiều. Một số văn phòng dịch công chứng có giá riêng cho việc họ dịch và cho việc công chứng bản ta tự dịch. Các phụ huynh có con cái sắp đi học có thể liên hệ với những người đã có con đi học, xin lại bản dịch mẫu và tự làm).
Điểm thứ hai cần lưu ý là nên viết thư giải thích về chương trình học. Thực ra điểm cho ở các trường không đồng đều nhau và không phản ánh trình độ cũng như độ khó của chương trình trong mỗi trường. Vì thế nếu con bạn học ở các lớp chuyên, nơi cho điểm rất chặt thì con bạn cần viết thư giải thích, trình bày về thang điểm ở Ba lan (lưu ý viét là điểm 6 có trong thang điểm là điểm cao nhất, nhưng chỉ cho trong những trường hợp học sinh đạt các kết quả đặc biệt xuất sắc, còn bình thường cao nhất là 5) và trình bày điểm của bạn so với điểm trung bình trong lớp (xếp thứ chẳng hạn). Dựa vào những dữ kiện này người xét hồ sơ sẽ đánh giá chính xác học lực của con bạn. Trong bảng điểm người ta chỉ viết chẳng hạn môn học là Toán, nhưng nội dung học ở các trường Ba lan thường nhiều hơn ở Mỹ. Nếu dịch chung chung là Toán thì con bạn rất thiệt, nên trong bản viết đó ta viết cụ thể phần học như Toán giải tích, Phép tính vi và tích phân hàm số một biến số, Lý thuyết xác suất ..mà các phần này thuộc về chương trình năm thứ nhất ở các bậc đại học tại Mỹ rồi. Kết quả các kỳ thi học sinh giỏi và thành tích đều nên dịch và gửi kèm theo đơn.
c. Thư cá nhân: nói về nguyện vọng của việc học, mục đích của việc học và hướng đi của việc học... hoàn cảnh kinh tế gia đình khi cần xin học bổng.
d. Thư giới thiệu: các trường tốt thường cần 2 thư, một của giáo viên chủ nhiệm lớp và một của giáo viên một bộ môn nào đấy mà con bạn có quan hệ tốt và có thể viết tốt về cháu. Những thư giới thiệu này rất quan trọng trong việc xét hồ sơ nhập học của con bạn.
e. Hoạt động xã hội: các trường đại học Mỹ đánh giá rất cao khả năng học đi đôi với hành. Chỗ này có thể kể ra mọi thứ mà con bạn đã làm như tham gia các đội thể thao, làm việc từ thiện tại thư viện, bệnh viện, trại trẻ em mồ côi, tham gia các chương trình của xã hội, tham gia hoạt động tập thể trong trường. Nên lấy giấy chứng nhận và gửi kèm bản dịch công chứng, càng nhiều càng tốt.
f. Bài luận (essay): thường các trường đại học tốt của Mỹ còn đòi hỏi học sinh phải viết thêm một hay vài bài luận theo đề tài họ ra hay mình tự chọn. Đây là một phần rất quan trọng của hồ sơ xin học. Nên dành thời gian xứng đáng để viết các bài này.
Có thể xem các bài mẫu và các hướng dẫn miễn phí khi viết bài luận trên trang:
www.essayedge.com/promo/samplework#college
Đây là trang do các cựu sinh viên của trường Havard lập. Nếu muốn họ sửa bài cho mình thì bạn phải trả tiền.
Trang Web sau (bằng tiếng Việt) có thông tin khá đầy đủ về những đề tài thường gặp, cách viết một bài luận thành công và những điểm cần lưu ý khi viết cũng như kinh nghiệm của các sinh viên đã thành công xin học và đang học tập tại Mỹ:
vietabroader.org/vapedia/index.php?title=B%C3%A0i_lu%E1%BA%ADn
g. Điềm thi SAT và TOEFL thường được các tổ chức thi gửi trực tiếp đến trường.
h. Một số trường còn tiến hành phỏng vấn trước khi nhận chính thức. Các cuộc phỏng vấn này có thể do Ban tuyến sinh của nhà trường, hoặc trường nhờ các sinh viên cũ của trường thực hiện. Để chuẩn bị cho buổi phỏng vấn, cần tìm hiểu kỹ các thông tin của trường mà mình muốn vào trên trang Web của trường.
5. Vài ý cuối
a. Tóm lại, ở thời điểm nộp hồ sơ xin học bạn phải có đầy đủ mọi giấy tờ nêu trên. Các kỳ thi SAT đòi hỏi phải đăng ký trước một tháng, mỗi năm ở Ba lan chỉ có vài lần thi, và các cháu phải có thì giờ chuẩn bị tốt cho kỳ thi đó. Vì thế để có thể đi học đúng năm cuối khi tốt nghiệp phổ thông, ít nhất cần bắt đầu vào cuộc vào mùa xuân của năm trước đó.
b. Như thông thường về giấy tờ mỗi bản gửi đi bạn cần giữ một bản sao cho mình. Nên gửi bằng thư bảo đảm (tiếng Ba lan “polecony”) cho an toàn. Có thể gửi e-mail cho bộ phận tuyển sinh để biết chắc chắn họ đã nhận đủ giấy tờ của mình chưa, hoặc nhờ người gọi điện hỏi. Thông thường thì trường phải báo cho mình, nhưng cũng có khi có trục trặc ở một khâu nào đấy thì như vậy vẫn chắc hơn (chính cháu nhà tôi đã rơi vào trường hợp này).
c. Thường vào đầu tháng 4 (có nơi sớm hơn) các trường thông báo nhận, không nhận hoặc thí sinh ở danh sách chờ. Học sinh có chừng một tháng để chọn trường mình muốn học (nếu đỗ vài trường), và trước ngày 1-5 là phải gửi quyết định chính thức mình muốn học cho nhà trường.
d. Nếu con cháu bạn may mắn được nhận học, thời gian hè là giai đoạn xin visa vào Mỹ. Ở Ba lan mọi việc đễ dàng hơn so với ở Việt nam. Ít nhất một trong hai người bố hay mẹ, nên cùng xin, nộp đơn và vào phỏng vấn cùng một lúc với cháu, nhất là các cháu lại nói tiếng Anh thoải mái. Đi cùng cháu lần đến trường đầu tiên khi cháu xa nhà ta cũng yên tâm hơn. Về đường đi nhà trường gửi hướng dẫn rất cụ thể, không có gì khó khăn cả. Một số trường còn yêu cầu có giấy chứng nhận tiêm chủng phòng sởi, quai bị, viêm não. .Có thể tự dịch sổ sức khỏe học sinh (Karta Zdrowia Ucznia) ra tiếng Anh, tiêm phòng thêm chống các loại bệnh dịch họ yêu cầu và lấy chữ ký bác sĩ, khỏi phải qua phiên dịch công chứng tại Bệnh viện lây của thành phố (Wojewódzki Szpital Zakaźny, ul. Wolska 37).
Bà con nào đọc được tiếng Ba lan có thể tìm hiểu các thông tin về du học Mỹ ở trang:
www.pso-usa.org/Polish/studia/faq/faq_undergraduate.htm hoặc www.whynotusa.pl/studia-usa.html
Chúc mọi người và các cháu thành công!
Nguyễn Hữu Viêm - Đại học Bách khoa Lublin,
E-mail: h.nguyen@pollub.pl, website: http://sunblade.pol.lublin.pl/users/nviem/vietnam.htm