Hệ thống giáo dục phổ thông ở Ba Lan bao gồm các trường mẫu giáo, phổ thông cơ sở, gimnazjum (trung học cơ sở), sau gimnazjum, sau liceum, các trường nghệ thuật và các trường khác. Hệ thống giáo dục đại học không nằm trong hệ thống này, do bộ đại học quản lý và có chế độ tự quản ghi trong hiến pháp.Theo hiến pháp Ba Lan, mọi công dân đều có quyền học tập. Việc học hành là bắt buộc từ 6 tuổi đến 18 tuổi và trường học bắt buộc là phổ thông cơ sở và trung học cơ sở (gimnazjum). Quyết định mới của QH BL, trẻ em 6 tuổi sẽ vào PT. Trong các trường phổ thông học tập không mất tiền.
Cấu trúc của hệ thống giáo dục
Hoạt động và tổ chức của hệ thống giáo dục được quy định trong luật giáo dục ngày 7 tháng 9 năm 1991 và được cải cách năm 1999.
1. Trường mẫu giáo
Trẻ em từ 3 đến 6 tuổi có thể đến mẫu giáo. Lớp „zê rô” là bắt buộc cho trẻ em 6 tuổi. Lớp „zê rô” được tổ chức trong các trường mẫu giáo, song các trường khác cũng có quyền tổ chức lớp này.
2. Trường phổ thông cơ sở
Trường phổ thông cơ sở 6 năm được chia làm 2 giai đoạn 3 năm. Giai đoạn một gồm các lớp từ I đến III. Phần chủ yếu của giai đoạn này là khối tiết học gọi là „giáo dục tổng hợp” - các tiết học ở đây do một giáo viên đồng thời là giáo viên chủ nhiệm tiến hành. Giáo viên không bắt buộc phải bảo đảm giờ giảng 45 phút một tiết học như ở các lớp trên. Học sinh cũng được học giờ tôn giáo hoặc giờ mĩ học. Việc học các giờ tôn giáo do phụ huynh học sinh quyết định. Ở giai đoạn này, mọt số môn học thêm khác cũng được đưa vào như ngoại ngữ. Một số học sinh học thêm các giờ phụ đạo hoặc thể dục chỉnh hình. Cũng có thể đưa vào các tiết học thêm cho cả trường hoặc các nhóm học sinh. Việc đưa các tiết học ngoại khóa vào trong trường do hiệu trưởng quyết định trong phạm vi các tiết học thuộc quyền của mình. Tổng số tiết thuộc quyền hiệu trưởng được phân cho từng khối của trường trong thời hạn ba năm một.
Ở các lớp từ IV đến VI các môn học do các giáo viên khác nhau dạy, trong số đó có một giáo viên làm chủ nhiệm chịu trách nhiệm đối với lớp mình. Các môn học có: tiếng Ba Lan, ngoại ngữ hiện đại, toán, khoa học, lịch sử và xã hội, nhạc, họa, kỹ thuật, tin học, thể dục, tôn giáo học (do phụ huynh quyết định), hoặc mĩ học (trên thực tế không tổ chức được trong các trường Ba Lan).
Trong các lớp này, hiệu trưởng cũng được phân cho một số tiết nhất định để tổ chức các lớp học ngoại khóa cho toàn trường hoặc các nhóm học sinh như các lớp phụ đạo, các lớp ngoại ngữ. Từ lớp V, với sự đồng ý của phụ huynh, học sinh có thể học môn học giáo dục về cuộc sống gia đình. Cuối lớp VI học sinh làm bài kiểm tra trình độ kiến thức và năng lực học ở cấp quốc gia. Học sinh có nhu cầu đặc biệt về giáo dục sẽ có bài kiểm tra riêng. Các học sinh này cũng có thể làm bài riêng phù hợp với trình độ. Bài kiểm tra do Uỷ ban thi cử trung ương biên soạn. Kết quả làm bài kiểm tra này không ảnh hưởng đến việc kết thúc phổ thông cơ sở cũng như vào gimnazjum. Tuy nhiên để vào các gimnazjum tốt, nơi có nhiều học sinh ghi tên, gimnazjum này phải căn cứ vào điểm kết thúc phổ thông cơ sở ghi trong hồ sơ cuối năm và điểm kiểm tra quốc gia cuối năm để lựa chọn.
3. Gimnazjum (trung học cơ sở)
Cuộc cải cách giáo dục năm 1999 đã đưa trường gimnazjum (trung học cơ sở) vào hệ thống. Học sinh vào học gimnazjum là các thanh thiếu niên từ 13 đến 16 tuổi. Giáo dục trong các trường gimnazjum có tính chất phổ thông. Các môn học gồm: tiếng Ba Lan, lịch sử, kiến thức xã hội, họa, nhạc, ngoại ngữ hiện đại, toán, vật lý và thiên văn học, hóa học, sinh vật học, địa lý, tin học, kỹ thuật, thể dục. Ngoài ra nếu phụ huynh đồng ý, có thể học thêm môn tôn giáo. Đối với các học sinh không học môn tôn giáo, hiệu trưởng phải tổ chức dạy môn mĩ học. Học sinh có thể học môn học giáo dục cho cuộc sống gia đình nhưng không bắt buộc. Cuối gimnazjum vào tháng tư, học sinh lớp III phải thi quốc gia cuối cấp. Ngày thi hàng năm do Uỷ ban thi cử trung ương quy định. Bài thi gồm hai phần: bài thi về khoa học xã hội và bài thi về toán và khoa học tự nhiên. Từ năm học 2008/2009 phải thi cả ngoại ngữ. Kết quả kỳ thi không ảnh hưởng đến việc tốt nghiệp gimnazjum, nhưng lại quyết định việc vào các trường sau gimnazjum như liceum chung, liceum chuyên ngành, trung cấp kỹ thuật, trường học nghề.
Các trường sau gimnazjum
a) Trường dạy nghề cơ cấp học từ 2 năm đến 3 năm. Sau khi thi tốt nghiệp được cấp bằng tay nghề sơ cấp hoặc được học tiếp ở các trường trong mục e và f,
b) liceum chung ba năm, sau khi thi tốt nghiệp được nhận bằng tốt nghiệp phổ thông trung học (matura),
c) liceum chuyên ngành ba năm, đào tạo chuyên ngành chung, sau khi kết thúc cho phép thi tốt nghiệp phổ thông để nhận bằng tốt nghiệp phổ thông trung học,
d) trường kỹ thuật bốn năm, sau khi thi cuối khóa, được nhân chứng chỉ nghề nghiệp, sau khi thi tốt nghiệp phổ thông được nhận bằng tốt nghiệp phổ thông trung học,
e) bổ túc liceum chung hai năm cho các học sinh đã tốt nghiệp trường ở mục a), sau khi tốt nghiệp trường này, học sinh được phép thi tốt nghiệp phổ thông trung học để lấy bằng tốt nghiệp phổ thông trung học,
f) trường bổ túc kỹ thuật ba năm cho học sinh đã tốt nghiệp trường ở mục a). Sau khi thi tốt nghiệpđược cấp chứng chỉ nghề nghiệp, sau khi thi đỗ tốt nghiệp phổ thông trung học, được nhận bằng tốt nghiệp phổ thông trung học,
g) trường sau liceum học không quá 2,5 năm. Sau khi thi tốt nghiệp, những người có trình độ trung cấp được nhận chứng chỉ nghề nghiệp,
h) trường đặc biệt ba năm chuẩn bị nghề nghiệp cho các học sinh bị khiếm khuyết về trí tuệ ở mức độ trung bình và cao và cho những học sinh tàn tật khác. Sau khi tốt nghiệp trường này, học sinh được cấp chứng chỉ để làm việc.
Bảng điểm đánh giá
Điểm phân loại cho các môn học bắt đầu từ lớp IV trường phổ thông cơ sở được xác định theo bảng sau:
Đặc biệt xuất sắc: 6; Xuất sắc: 5; Khá: 4; Trung bình: 3; Cho phép: 2; Kém: 1.
Điểm phân loại đạo đức cả năm:
Gương mẫu, rất tốt, tốt, trung bình, không tốt, bị lên án.
Từ lớp I đến lớp III trường phổ thông cơ sở, điểm được xác định bằng chữ. Việc cho điểm trong suốt quá trình năm học và từng học kỳ do nội quy từng trường quy định.