Vừa qua chính Thủ tướng quyết định việc thành lập trường ĐH mà việc thành lập còn khá tràn lan, tùy tiện, tồn tại nhiều vấn đề gây bức xúc trong xã hội. Ý kiến lo ngại rằng phân cấp mà không quản lý chặt chẽ thì hậu quả sẽ rất tai hại, là rất có cơ sở và chính đáng, vì lợi ích chung của đất nước.
LTS: Theo dõi câu chuyện Trường ĐH Phan Thiết, nguyên đại biểu Quốc hội, GS. TSKH Nguyễn Ngọc Trân vừa gửi tới Tuần Việt Nam một số chia sẻ. Ông viết rằng: "Tôi ủng hộ việc sửa đổi Điều 51 của Luật GD 2005 nhưng là một sự ủng hộ có điều kiện: Đó là độ tin cậy được của sự quản lý nhà nước lĩnh vực ĐH của Bộ GD và ĐT phải đúng tầm". Để đảm bảo thông tin đa chiều, Tuần Việt Nam giới thiệu bài viết thể hiện quan điểm riêng của ông với tư cách một cử tri.
Quản lý giáo dục và đào tạo đang "rơi tự do"
Những ai quan tâm đến nền giáo dục nước nhà, theo dõi câu chuyện Trường ĐH Phan Thiết, không khỏi tự hỏi quản lý ở Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đi về đâu? và còn "rơi tự do" đến mức nào?
Ảnh minh họa: Vietnamnet
Bộ trưởng chỉ đạo "tổ chức ngay đoàn thanh tra khẩn cấp vào kiểm tra thực tế Trường Đại học Phan Thiết, (...). Căn cứ trên kết quả thanh tra, tùy theo mức độ, Bộ GD và ĐT sẽ tiến hành xử lý nghiêm túc những cá nhân có liên quan". Thế nhưng ông Chánh thanh tra Bộ lại tuyên bố với báo chí: "Chúng tôi đi kiểm tra Trường ĐH Phan Thiết như kiểm tra các trường ĐH khác về việc thực hiện nhiệm vụ năm học, chứ không phải đi thanh tra việc thẩm định của một người nào đó của Bộ GD và ĐT"!
Bộ Chính trị yêu cầu "không duy trì những trường học kém chất lượng"? "Nhưng đây mới chỉ là chủ trương, quy định chung. Sẽ phải có những văn bản quy định chế tài cụ thể. Chúng tôi đang xây dựng khung xác định điều kiện, tiêu chí cụ thể liên quan đến việc thành lập và giải thể trường, ..."
Khi thẩm định hồ sơ, có phải thẩm định thực tế? "Hiện nay chưa có quy định rõ việc phải thẩm định thực tế. Bộ GD và ĐT đang rà soát một loạt quy định, và tới đây sẽ phải bổ sung vấn đề "thẩm định thực tế"."
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Trân. Ảnh: Đặng Vỹ
Vụ trưởng Vụ GD Đại học đã trả lời như thế với các câu hỏi của nhà báo tại cuộc họp báo mới đây.
Công nhận điều kiện hiện tại của Trường ĐH Phan Thiết có phải là "hạ chuẩn" thành lập trường ĐH không? Phóng viên hỏi.
"Trong điều kiện VN, không thể chờ đến khi đạt được những điều kiện chín muồi mới cho mở trường đào tạo. Các trường phải phấn đấu đạt chuẩn nhưng trong điều kiện hiện nay, ở giai đoạn ban đầu cũng không thể đạt ngay được các điều kiện cần thiết, đủ tiêu chuẩn..." Thứ trưởng Phạm Vũ Luận trả lời, và ông còn nói thêm: "Đối với Trường ĐH Phan Thiết, quan điểm của Bộ GD và ĐT (...) là thấy cái gì chưa đúng thì điều chỉnh, bổ sung, tạo điều kiện để trường đi vào hoạt động đào tạo. Quan điểm này đã thể hiện rõ trong kết luận kiểm tra của Bộ".
Cử tri không hiểu nhờ đâu ĐH Phan Thiết lại được ưu ái như vậy, giống như một số trường khác nữa, từ trung cấp, lên cao đẳng, rồi lên "đại học", từ bán công chuyển sang tư thục, rất nhanh, rất gọn, trong khi đó hồ sơ của rất nhiều trường đã hoạt động và tuyển sinh ĐH từ nhiều năm, trường sở, đội ngũ giảng viên đã có, xin chuyển từ ĐH dân lập sang ĐH tư thục, theo Luật GD 2005 và theo chỉ đạo của Thủ tướng CP, từ năm 2007 đến nay, hồ sơ vẫn còn nằm trên bàn các vụ chức năng và tại Văn phòng Bộ tại phía nam! "Điều kiện VN" là gì, ông Thứ trưởng không nói rõ!
Phân cấp mà không quản lý thì...
Với tình trạng kỹ cương trong Bộ như vậy, với quan niệm quản lý nhà nước ngành GD như vậy, không lạ gì "công tác soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt là ban hành văn bản theo kế hoạch, chưa đáp ứng được yêu cầu đã đề ra, số lượng văn bản đạt rất thấp; nhiều văn bản thuộc thẩm quyền cấp trên và nhiều văn bản trọng yếu thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng chưa được ban hành, gây khó khăn lớn trong công tác chỉ đạo, điều hành"; rồi "việc xây dựng kế hoạch soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm chưa sát thực tế thiếu tính khả thi, số lượng văn bản dự kiến quá lớn so với khả năng thực hiện. Ngược lại, nhiều văn bản đã được ban hành ngoài kế hoạch, mặc dù kế hoạch này do chính các đơn vị đề xuất để Bộ trưởng phê duyệt, giao nhiệm vụ." [1].
Từ thực tế trên đây nên hay không nên sửa đổi Điều 51 của Luật GD 2005, giao Bộ trưởng Bộ GD và ĐT thành lập trường ĐH?
Việc chuyển thẩm quyền từ Thủ tướng về cho Bộ trưởng là một bước chuyển rất quan trọng trong tư duy và cải cách hành chính. Do vậy một luồng ý kiến là nên ủng hộ.
Vừa qua chính Thủ tướng quyết định việc thành lập trường ĐH mà việc thành lập còn khá tràn lan, tùy tiện, tồn tại nhiều vấn đề gây bức xúc trong xã hội. Ý kiến lo ngại rằng phân cấp mà không quản lý chặt chẽ thì hậu quả sẽ rất tai hại, là rất có cơ sở và chính đáng, vì lợi ích chung của đất nước.
Với tư cách một cử tri, tôi ủng hộ việc sửa đổi Điều 51 của Luật GD 2005 nhưng là một sự ủng hộ có điều kiện: Đó là độ tin cậy được của sự quản lý nhà nước lĩnh vực ĐH của Bộ GD và ĐT phải đúng tầm. Đối chiếu với hiện trạng, tôi đề nghị cụ thể:
(1) Từ nay đến cuối nhiệm kỳ của Chính phủ năm 2011, Bộ trưởng Bộ GD và ĐT cần tập trung và phải đứng mũi chịu sào trong nhiệm vụ Bộ trưởng của mình mà Quốc hội đã phê chuẩn từ năm 2006, nhằm chấn chỉnh và nâng cao chất lượng quản lý GD mà trước tiên là quản lý GD ĐH.
(2) Bộ trưởng Bộ GD và ĐT cần triển khai tích cực và sát sao hơn Luật phòng và chống tham nhũng ngay trong Bộ của mình. Đây là một bước cần thiết để hoàn thành tốt điều kiện đầu.
Đây là hai điều kiện khó khăn và gian khổ. Nhưng tôi tin rằng cử tri cả nước, thế hệ trẻ và đội ngũ những người làm công tác GD sẽ ủng hộ và là điểm tựa nếu Bộ trưởng kiên quyết theo đuổi. Chức vụ Phó Thủ tướng và chức vụ trong Đảng cũng là những điều kiện thuận lợi để Bộ trưởng hoàn thành các nhiệm vụ này.
Cuối cùng, qua câu chuyện "ĐH Phan Thiết" cho phép tôi được nhắc lại một kiến nghị [2]: "Chính phủ tổ chức đoàn kiểm tra, và thanh tra nếu xét thấy cần thiết; Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức đoàn giám sát, song hành hoặc vào thời điểm khác nhau, từ góc độ hành pháp và lập pháp, tập trung vào công tác quản lý GD ĐH hiện nay, với mục đích tìm ra nguyên nhân của những yếu kém, những tiêu cực, làm cơ sở cho việc chấn chỉnh và nâng cao chất lượng của công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Báo cáo với Quốc hội sớm nhất có thể được.
GS.TSKH Nguyễn Ngọc Trân (TuanVietNam)
[1] Trích Báo cáo tổng kết ba năm thi hành Luật Giáo dục (2006-2008) kèm theo Tờ trình số 122/TTr-CP ngày 6/8/2009 của Chính phủ gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
[2] Nguyễn Ngọc Trân, Đã phải lúc sửa đổi bổ sung Luật Giáo dục 2005? http://tuanvietnam.net/vn/thongtindachieu/7888/index.aspx