Báo Quê Việt

Mấy năm gần đây dân ta mua sắm xe rất nhiều. Một phần do thị trường thuận lợi như giá không cao, nguồn chi vốn trả góp ngân hàng cũng sẵn. Mặt khác do có tích lũy của ăn của để nhiều người thấy cần nâng cao chất lượng cuộc sống nên quyết định mua xe mới , hoặc mua xe mới hơn, to hơn.... Rất nhiều người, kể cả phụ nữ nô nức đi học lái xe.

Thị trường tung ra đủ các loại xe cho mọi nhu cầu. Nhưng mua xe rồi mới là bước đầu. Sử dụng xe cũng kéo theo chi phí không nhỏ mà trong đó tiền xăng dầu là quan trọng, nhưng không phải chỉ có thế.

Ai đi xe cũng muốn xe mình “bốc”, tức là khi cần tăng tốc nó “ngoan ngoãn” vọt lên ngay,nhất là những lúc vượt hay lúc tranh thủ thời cơ rẽ trái....Gia tốc của xe phụ thuộc vào công suất của động cơ và khối lượng xe. Xe càng nặng thì càng cần nhiều “sức ngựa” . Các loại xe bây giờ do nhiều trang bị, lại phải đủ độ an toàn nên khá nặng. Vậy thì máy lại càng phải khoẻ. Để có công suất lớn có nhiều cách, đơn giản nhất là làm máy to ra : máy 3000 phân khối khoẻ hơn máy 2000cm3....Nhưng máy to thì lại nặng xe,tốn vật liệu vì kềnh càng. Tốt hơn là nâng hiệu suất phản ứng cháy trong động cơ.

Máy xăng có tỷ số nén thấp,khoảng 10-11 nên chạy êm,ít ồn ào và có thể quay đến 6-7 nghìn vòng trong một phút, nhiệt lượng cháy của xăng cao nên có công suất lớn. Tuy nhiên hiệu suất không cao, năng lượng nhiệt bị hao phí nhiều. Không thể tăng tỷ số nén lên cao hơn do sợ kích nổ. Chỉ số oktan của xăng càng thấp thì tỷ số nén càng bé,hiệu suất càng giảm. Ngoài ra khi máy quay nhanh không khí chưa vào đầy xy-lanh thì xu-pap đã đóng. Thiếu ôxy xăng cháy không hết gây ra khí độc ô nhiễm, giảm công suất lại tốn tiền. Để khắc phục tình trạng này người ta làm 2 xupap nạp và 2 xupap xả cho mỗi xy-lanh.Máy 4 xylanh thì 16 vales, 6 xylanh thì 24v.Ngoài ra ,để cải thiện chất lượng cháy các máy xăng hiện đại bỏ bộ chế hòa khí cổ điển thay bẳng phụt một lượng xăng trực tiếp vào buồng cháy dưới áp suất cao,phun ra dưới dạng sương mù. Liều lượng và thời điểm phụt vào được computer tính chính xác căn cứ vào các thông tin như nhiệt độ, chân ga, hàm lượng khí thải từ cảm biến lambda, tốc độ quay động cơ v.v...

Động cơ diesel cùng phân khối thì yếu hơn do dầu diesel cháy chậm hơn và sinh ra ít năng lượng hơn. Nhờ tỷ số nén cao (30-33) máy dằu hiệu quả hơn và có moment lực (lực quay) lớn hơn trong phạm vi vòng quay rộng từ 1500- 3500vòng/phút.Áp suất cao khi nén làm nóng không khí và cũng là điều kiện để nhiên liệu tự bốc cháy nên máy dầu không cần bu-gi đánh lưả châm ngòi. Tuy nhiên khi máy còn lạnh, nhất là trời băng giá khí nén có thể không đủ nóng để dầu tự cháy.Vì thế các máy diesel dùng dấy nung hâm nóng buồng cháy khi khởi động. Để tăng công suất mà không phải tăng phân khối lên quá lớn người ta tìm cách nhồi vào xy-lanh nhiều không khí hơn,tức là nén vào dưới áp suất cao hơn bằng máy nén riêng. Máy nén này chạy bằng khí thải ra từ ống xả. Dòng khí xả có t̀́ốc độ lớn làm quay chong chóng (turbine) và cũng là động lực cho máy bơm đồng trục nén khí trời vào xy-lanh. Nhờ có thêm oxy nên có thể phụt nhiều nhiên liệu vào xy-lanh mà vẫn cháy hết.Không những tăng được công suất mà còn tăng moment lực và nâng cao hiệu suất của cả máy-tỷ lệ nhiệt năng biến thành cơ năng cao hơn. Những động cơ như vậy gọi là turbodiesel. Tuy nhiên muốn turbo hoạt động máy phải sinh ra một lượng khí thải đủ quay chong chóng lên tới hàng trăm nghìn vòng/phút. Thường thì khi máy quay đến 2500vòng/phút turbo bắt đầu hoạt động, xe “bốc” hẳn lên như có thêm ngựa kéo. Dưới phạm vi này máy yếu hơn nên ta cảm thấy như có hụt hơi, gọi là “lỗ hổng turbo”. Có thể dùng máy nén khí chạy điện bảo ̣đảm đủ áp suất cho suốt phạm vi vòng quay mà không bị phụ thuộc, như ở một số xe Mercedes, Volvo. Máy nén như thế gọi là kompressor. Khí nén bị nóng lên sẽ nở ra,nghĩa là tuy thể tích lớn nhưng lượng khí thật thì ít hơn. Vì thế đôi khi còn được làm mát không khí trước khi nạp vào xy-lanh qua cái gọi là intercooler. Nhiên liệu cũng được phụt vào đỉnh piston mà không cần buông cháy riêng (direcinjection) dưới áp suất cao (300 atmosphere) do một máy nén riêng như trong kỹ nghệ commonrail

Phương pháp nạp thêm không khí cũng được dùng trong một số máy xăng hiện đại,đặc biệt là các xe thể thao.

Việc vắt ra thêm công suất từ một lượng phân khối làm cho động cơ phải “chịu mệt” nhiều hơn. Hệ thống làm mát,bôi trơn phải rất tốt,vật liệu làm xy-lanh, piston cũng phải bền hơn. Câú trúc của máy cũng phức tạp,nhất là turbine.

Cũng chính vì thế, động cơ hiện đại hay có sự cố,mỗi lần sửa phải có thiết bị chuyên dùng , nói chung không bền và “ dễ tính dễ nuôi” như các máy cổ điển.

Máy xăng có ưu điểm là rẻ, nhẹ, êm, đơn giản hơn trong sử dụng , bảo dưỡng và sửa chữa, linh hoạt do phạm vi vòng quay rộng. Thế nhưng đốt nhiều xăng đắt. Loại này thích hợp cho xe cá nhân nhẹ và chạy ít, trong thành phố.

Máy diesel chạy dầu đốt ít, kinh tế hơn, nhất là xe to, xe tải và chạy nhiều, đi đường xa. Nhược điểm là ồn, rung, nặng, tiền mua và tiền sửa chửa đắt hơn.

Chọn xe dầu hay xe xăng tuỳ thuộc nhu cầu sử dụng, sở thích và...túi tiền.

Thái Nguyên

Xe chạy dầu , xe chạy xăng