Trong các KĐT, trường xây bởi nguồn vốn xã hội hoá, nên học phí cao, vì họ phải thu hồi vốn - trò nghèo chỉ đứng ngoài. Trường công lập, địa phương chỉ còn cách mở rộng lớp ra sân hay nâng tầng.
Nhìn lại Quy hoạch trường học Hà Nội
Đầu những năm 2000, phía Tây sông Tô Lịch, hàng ngàn ha đất ruộng chuyển đổi thành đất đô thị. Tháng 9/2003, UBND TP Hà Nội phê duyệt “Quy hoạch mạng lưới trường học thủ đô Hà Nội đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020” phạm vi 14 quận huyện.
Quận Cầu Giấy, diện tích 1.200 ha, năm 1997 dân số 9 vạn, lên đến 14 vạn năm 2001. Ra đời năm 2003, nhưng tài liệu QH vẫn để số dân là 9 vạn, học sinh gần 2 vạn. Dự báo 2020 sẽ là 15 vạn dân, hơn 4 vạn học sinh. Với số ấy, dành ra gần 60 ha đất xây trường đã thừa , còn đâu tha hồ giao các doanh nghiệp kinh doanh nhà ở chia lô, cao tầng, thương mại, khách sạn nhà hàng… cũng để bán thu lời ngay .
 |
| Định hướng không gian phía Bắc HN – phương án chọn tháng3/2010 : Đô thị lõi mở rộng 264 km2 và Khu công nghệ cao Hoà Lạc 97 km2 |
Năm 2008 dân số đã trên 20 vạn, học sinh 5 vạn. Chưa qua nửa thời gian, đất trường đã thiếu hàng chục ha, đến 2020 thì thiếu một nửa. Quỹ đất dự trữ đã hết từ lâu.
Trong các KĐT, trường xây bởi nguồn vốn xã hội hoá, nên học phí cao, vì họ phải thu hồi vốn - trò nghèo chỉ đứng ngoài. Trường công lập, địa phương chỉ còn cách mở rộng lớp ra sân hay nâng tầng. Có sáng kiến làm nơi để xe tầng hầm dành chỗ làm sân chơi hay lắp thang máy cho các cháu. Cứ đà này, nay mai chậu cây sẽ đưa lên mái nhà để tăng diện tích cây xanh trường học.
Trường học, nhà trẻ có nhiều hơn trong bản QH Thành phố rộng gấp 3 lần?
Quy hoạch chung Hà Nội đang sắp hoàn thành. Khả năng hiện thực nhất là đô thị lõi mở rộng từ sông Nhuệ cho đến vành đai 4, diện tích 264 km2 , dân số đạt 1,3 triệu vào 2030 - Tận dụng vị trí áp sát đô thị, đã có cả trăm dự án BĐS phục sẵn lâu nay rồi. Thứ đến là khu công nghệ cao Hoà Lạc, diện tích 97km2 dân số 0,7 triệu người - Đô thị này đang hiện thực hoá bởi có nhiều đầu tư từ NSNN cho hạ tầng đô thị, tuyến đường giao thông lớn nối với trung tâm HN hoàn thành nay mai.
Định hướng QH là chuyển một bộ phận các trường ĐHCĐ ra ngoài trung tâm mà Hoà Lạc là một cực hút với Đại học Quốc gia, các ĐH tập trung, TT đào tạo nhân lực chất lượng cao…
 |  |
| Vị trí quận Cầu Giấy nằm giữa đô thị trung tâm và đô thị lõi trung tâm với các tuyến giao thông thuận lợi (Trái) Vòng tròn mầu đỏ đề xuất chuyển đổi thành đất giáo dục phổ thông , đáp ứng nhu cầu tại chỗ và các vùng lân cận .Phục vụ giáo dục phổ thông và mô hình giáo dục liên cấp , chuyên sâu , thực nghiệm ,hợp tác quốc tế (Phải) | |
Hệ thống giáo dục phổ thông nội đô thì: “..cải tạo và nâng cấp các trường hiện có, tăng cường diện tích xây dựng trường thông qua các dự án tái đầu tư quỹ đất từ cải tạo khu chung cư cũ, chuyển đổi chức năng KCN, các trụ sở cơ quan... hòa nhập tiêu chuẩn giữa trường học ở nội đô và ngoại đô. Đối với các đô thị mới, kiểm soát chặt chẽ việc bố trí quỹ đất xây dựng trường học theo tiêu chuẩn quốc gia…”(*).
Thuyết minh như vậy thì vẫn mờ mịt, vì tình huống đô thị hoá mở rộng phía Tây sông Nhuệ giống như cách đây 10 năm ở phía Tây sông Tô: Các dự án BĐS định vị trên toàn bộ đất ruộng, bao vây các làng xóm vốn canh tác trên các cánh đồng ấy.
Dễ nhận thấy điểm giống nhau là diễn lại kịch bản trường làng thì bị quây kín, trường trong KĐT thì xã hội hoá với giá học phí cao. Có điều khác biệt cũng thấy ngay: Quy mô lần này lớn nhất trong lịch sử đô thị hoá Hà Nội: chỉ tính riêng đô thị lõi mở rộng đã lớn gấp 20 lần cách đây 10 năm.
Quy hoạch mạng lưới trường học 4 cấp (mầm non, tiểu học, THCS, THPT) Hà Nội đang đặt ra câu hỏi: Các dự án BĐS có trách nhiệm gì trong việc nâng cao phúc lợi giáo dục công cộng tại chính các địa phương các dự án này chiếm đất? Ngay trong các dự án BĐS, tỷ trọng giáo dục công là bao nhiêu? Và bên cạnh mạng lưới giáo dục phổ cập cần phân bố đều trên 29 quận huyện HN thì giáo dục phổ thông nâng cao, chuyên sâu, không gian thực nghiệm giáo dục hiện đại sẽ đặt ở đâu trong bản QH Thành phố mở rộng diện tích tự nhiên gấp 3 trước đây?
Đề xuất vị trí đô thị Giáo dục phổ thông trong TP Hà Nội
Để phù hợp lứa tuổi phổ thông, mô hình bán trú, khoảng cách đi từ nhà đến trường 15-20 phút ô tô, xe máy hay 30-45 phút xe đạp. Địa bàn nào của Hà Nội thuận tiện cho việc lưu thông từ trong ra ngoài, bán kính 5-7 km, sẵn hạ tầng và quan trọng nhất là có đủ quỹ đất dự trữ để chuyển đổi. Khảo sát 2009, các quận nội thành như Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng… không có khả năng (tuy vẫn có nhiều không gian đang khẩn trương xây căn hộ giá cao , văn phòng , khách sạn ...)
Nơi khả thi nhất là quận Cầu Giấy: nhiều trường đại học, viện nghiên cứu đã có phương án lên Hoà Lạc, Xuân Mai. Một số nhà máy, bệnh viện cần đưa khỏi trung tâm. Văn phòng các cơ quan TP dự kiến từ trước, nay TP đã mở rộng, trụ sở tỉnh Hà Tây cũ chắc còn trống trải, lý gì phải chen chúc nơi đây. Các đơn vị quân đội vốn là các trận địa phòng không bảo vệ vùng trời ngoại ô Hà nội năm xưa nay lọt thỏm giữa đô thị đông đúc thì vai trò ấy không còn nữa... Sơ bộ các quỹ đất này gần 100 ha.
Thật không dễ gì các đơn vị này trả đất xây trường học, vì nguy cơ quỹ đất này biến thành các dự án kinh doanh BĐS rất tiềm tàng. Hướng tới 1000 năm Thăng Long, đã có sáng kiến làm ra 1000 bài thơ, bức tranh, bài hát, đúc 1000 con rồng... Giá như trên 500 xã phường Hà Nội có phương án định vị trên bản vẽ 1000 trường học nhà trẻ mới (chỉ cần trên bản vẽ thôi, còn xây dựng thì phải lâu dài). Nếu có thì hàng triệu mầm non đất nước vinh dự sống ở Thủ đô có thêm niềm vui được nhân lên 1000 lần .
(*) Trích báo cáo thuyết minh tóm tắt Quy hoạch chung XD Thủ đô ….trình thẩm định 4/3/2010. Số liệu trong “Báo cáo khảo sát hiện trang trường học...Cầu Giấy 2008”
KTS Trần Huy Ánh (Bee.net)