Thông tin bộ phim Đường tới thành Thăng Long do Công ty Trường Thành sản xuất với một ê-kip làm phim Trung Quốc sẽ được đưa lên sóng giờ vàng vào ngày 30/6/2011 đã dấy lên một làn sóng phản đối trong xã hội. Dư luận cho rằng việc công chiếu một bộ phim xuyên tạc lịch sử, bóp méo nhân cách các anh hùng dân tộc với những hình ảnh phục trang, bối cảnh rõ ràng là của Trung Hoa sẽ vừa xúc phạm tổ tiên, xúc phạm công chúng, vừa đưa đất nước tiến gần thêm đến nguy cơ diệt tộc về văn hóa.
Một bộ phim xuyên tạc lịch sử và văn hóa
GS. Lê Văn Lan cho biết, công văn của Bộ VH-TT&DL đã nói: "Về cơ bản, tinh thần lịch sử trong phim được tôn trọng" nhưng thực tế thì bản phim duyệt lần cuối sau 3 lần sửa chữa, bộ phim Đường tới thành Thăng Long vẫn còn nguyên nhiều tình tiết và hình ảnh xuyên tạc lịch sử, bóp méo các nhân vật lịch sử, từ trang phục của nhà vua, của văn võ bá quan và trăm họ cho đến cảnh chùa chiền, cung điện, nhà cửa, ngựa xe, binh khí... đều rất Tàu. Cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc ta chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất (980 - 981) đã được các nhà làm phim biến thành một trận đánh ở một ngọn núi ất ơ nào đó (tên là núi Chu Tước). Người anh hùng Lê Hoàn dũng mãnh và cơ mưu trước quân xâm lược là thế lại được các nhà làm phim thể hiện như một kẻ nhu nhược, hèn với giặc, ác với dân khi cho ông ra lệnh: “Kẻ nào bàn đánh, chém!”. Đến lần duyệt cuối cùng, phim vẫn giữ ý tưởng về những người anh hùng dân tộc sợ hãi chiến tranh, trái ngược hẳn với khí thế giết giặc cứu nước đã ghi trong chính sử. Quốc sư Vạn Hạnh, một trí tuệ mẫn tiệp kiêu hùng là thế nay được thể hiện trên phim như một kẻ u mê tôn giáo, đến nỗi đón đường hành quân ra trận của ông Lê Hoàn để khuyên: "Chớ sát sinh nhiều". Trong khi cố tình làm giảm nhẹ sự oanh liệt của các cuộc kháng chiến, thậm chí bóp méo tư tưởng yêu nước và hùng khí kháng chiến của các danh nhân, vĩ nhân trong lịch sử dân tộc, bộ phim Đường tới thành Thăng Long lại tập trung thể hiện một cách đậm nét, ấn tượng những đấu đá, chém giết, sát phạt trong cung đình Việt Nam với những trường đoạn rất rùng rợn. Suốt mấy chục tập phim, từ trang phục của nhà vua, của văn võ bá quan và trăm họ cho đến các bối cảnh chùa chiền, cung điện, nhà cửa, ngựa xe, binh khí... đều rất Tàu vì đoàn phim đã sử dụng hầu như nguyên xi các bối cảnh Trung Hoa, quần chúng Trung Quốc.
 Cảnh làm phim Đường tới thành Thăng Long |
Phản ứng dữ dội trước kế hoạch công chiếu
Trên báo chí và diễn đàn điện tử sôi sục các ý kiến bất bình, phản ứng về kế hoạch đưa bộ phim Đường tới thành Thăng Long lên sóng giờ vàng. Câu hỏi chung là: Một bộ phim đậm đặc văn hóa Trung Quốc, bóp méo lịch sử dân tộc Việt Nam như vậy công chiếu trên giờ vàng để làm gì? Ông Lê Ngọc Minh, Chủ tịch Hội đồng Duyệt phim quốc gia nói trên báo rằng: “Chốt lại, phim không phạm vào những điều cấm... Còn hay dở thế nào thì để khán giả quyết định”. Nhiều người chất vấn, nếu đá bóng cho khán giả như vậy thì có lẽ không cần đến Hội đồng Duyệt phim quốc gia thẩm định làm gì và nếu chỉ thẩm định xem nó có phạm điều cấm hay không thì Tổng Giám đốc Đài THVN thừa sức làm điều đó, không cần đến Hội đồng Duyệt phim quốc gia. Một bộ phim lịch sử được chiếu trên giờ vàng của Đài THQG không thể là bộ phim xuyên tạc lịch sử, xúc phạm lòng tự hào dân tộc, bôi nhọ văn hóa Việt Nam, quảng bá văn hóa Trung Hoa, nhất là trong bối cảnh nhạy cảm hiện nay, khi tàu Trung Quốc ngang ngược xâm lấn chủ quyền biển đảo Việt Nam mà toàn dân tộc đang phản đối.
Trên blog của mình, TS. Nguyễn Xuân Diện đã trực tuyến trả lời các câu hỏi của hàng trăm độc giả quanh bộ phim này. Ông cho biết, Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh nhận định Đường tới thành Thăng Long là một bộ phim phản dân tộc, phản văn hóa. Nếu bộ phim này được chiếu trên sóng Đài THQG sẽ gây bất bình lớn trong dư luận nhân dân. Tướng Vĩnh đề nghị, nếu bộ phim này vẫn chiếu trên sóng, cần thông báo rộng rãi để mọi người biết và tắt tivi, tẩy chay không xem bộ phim này.
GS.TS. Nguyễn Hải Kế cho biết ông đã từ chối tham gia thẩm định bộ phim này vì ông cho rằng các nhà sử học không nên đóng vai trò trọng tài cho các phim lịch sử. Đó là việc của nghệ sĩ và các nhà văn hóa. Tuy nhiên, ông cho rằng sau khi đã không cho chiếu Đường đến thành Thăng Long trong dịp Đại lễ thì bây giờ công chiếu để làm gì, để phục vụ ai? Phục vụ những người bỏ tiền làm phim hay phục vụ nhu cầu công chúng?
Nhà biên kịch Đoàn Minh Tuấn cho biết, ngay các nhà làm phim Trung Quốc cũng phản đối việc sản xuất phim lịch sử Việt Nam theo cách mà phim Đường đến thành Thăng Long đã làm. Trong dịp sang Việt Nam trao đổi về việc làm phim lịch sử, ông Lâm Tây Bình - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn điện ảnh Châu Giang đã tỏ ra ngạc nhiên khi các nhà làm phim Việt Nam lại đi quay các phim kỷ niệm 1000 năm Thăng Long ở các trường quay Trung Quốc. Ông nói: “Dù có chọn góc quay kiểu nào thì cũng khó tránh khỏi việc đưa các nét đặc trưng của Trung Quốc lên màn hình. Phim lịch sử nhất thiết phải giữ nét độc đáo về văn hóa tạo hình của dân tộc mình. Ông cho rằng: “Cái cách di chuyển đoàn phim sang nước khác rồi sử dụng nguyên xi phục trang, bối cảnh và đạo cụ ở đó để quay là một sự lười biếng, không chịu nghiên cứu sâu, vô tình lấy văn hóa Trung Quốc thay cho văn hóa Việt Nam. Là người quản lý điện ảnh Trung Quốc, tôi cũng không muốn như vậy”.
Trước sự bất bình của đông đảo công chúng, trước những phản ứng của các nhà khoa học, các nhà văn hóa, thiết nghĩ Đài THVN nên xem lại quyết định phát sóng bộ phim Đường đến thành Thăng Long vào ngày 30/6 tới đây.
Diệu Yếu (SK&ĐS)